นางชัญญา ทิพานุกะ ผู้อำนวยการกลุ่มส่งเสริมการจัดการดินปุ๋ย กองส่งเสริมการอารักขาพืชและจัดการดินปุ๋ย กรมส่งเสริมการเกษตร เปิดเผยว่า กรมส่งเสริมการเกษตรมุ่งยกระดับความรู้เรื่องการจัดการดินและปุ๋ยที่ถูกต้องให้แก่เกษตรกร ผ่านการจัดกระบวนการเรียนรู้ ณ ศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชน ซึ่งกระจายอยู่ทุกอำเภอ อำเภอละ 1 ศูนย์ รวม 882 ศูนย์ มีเกษตรกรสมาชิกอย่างน้อย 17,640 รายทั่วประเทศเพื่อสนับสนุนให้เกษตรกรมีการจัดการดินและการใช้ปุ๋ยอย่างถูกต้องเหมาะสม สามารถลดต้นทุนการผลิตโดยเฉพาะค่าปุ๋ยเคมี ซึ่งนับเป็นปัจจัยการผลิตที่ส่งผลกระทบต่อต้นทุนของเกษตรกรมากที่สุด

ศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชน หรือ ศดปช. มีบทบาทสำคัญเป็นแหล่งถ่ายทอดความรู้เรื่องการจัดการดินและปุ๋ยที่ถูกต้องให้กับเกษตรกรในชุมชนผ่านการจัดกระบวนการเรียนรู้และแปลงเรียนรู้ ให้บริการตรวจวิเคราะห์ดิน และให้คำแนะนำการจัดการดินและปุ๋ยเบื้องต้น ทำให้เกษตรกรที่มารับบริการทราบว่าปริมาณธาตุอาหารหลักในดินของพื้นที่ตนเองนั้นมีมากน้อยแค่ไหน ควรจะต้องใส่ปุ๋ยอย่างไรให้เหมาะสมกับความอุดมสมบูรณ์ของดินและความต้องการของพืช ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยลดต้นทุนค่าปุ๋ยเคมี ยังช่วยเพิ่มปริมาณและคุณภาพผลผลิต การใช้ปุ๋ยในปริมาณที่เหมาะสมทำให้ต้นพืชแข็งแรง ไม่อ่อนแอต่อการเข้าทำลายของโรคและแมลง ทำให้ลดการใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ที่ส่งผลกระทบกับสิ่งแวดล้อมและตัวของเกษตรกร

การใช้ปุ๋ยเคมีตามค่าวิเคราะห์ดินหรือปุ๋ยสั่งตัด ช่วยให้เกษตรกรสมาชิก ศดปช. ลดต้นทุนการผลิตอันเนื่องจากปุ๋ยเคมี คิดเป็นค่าเฉลี่ย 27% มูลค่าถึง 43 ล้านบาท และสามารถเพิ่มผลผลิตได้เฉลี่ยไม่น้อยกว่า 10% และนอกจากการใช้ปุ๋ยเคมีอย่างเหมาะสมเพื่อลดต้นทุนการผลิตแล้ว กรมส่งเสริมการเกษตรยังส่งเสริมให้เกษตรกรใช้ปุ๋ยเคมีร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์และปุ๋ยชีวภาพด้วย ซึ่งผลจากการใช้ปุ๋ยเคมีตามค่าวิเคราะห์ดินหรือปุ๋ยสั่งตัด ร่วมกับปุ๋ยชีวภาพพีจีพีอาร์ ในข้าว ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ อ้อย และมันสำปะหลัง สามารถช่วยให้เกษตรกรลดต้นทุนลงได้อีก คิดเป็นต้นทุนที่ลดลงเฉลี่ย 43% นอกจากนี้ ศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชนจำนวนหนึ่ง ยังสามารถยกระดับพัฒนาต่อยอดเป็นแหล่งรวบรวมและจัดหาปุ๋ยเคมี รวมทั้งแม่ปุ๋ยที่นำมาใช้ผสมให้ได้สูตรปุ๋ยตามคำแนะนำตามค่าวิเคราะห์ดินมาบริการให้กับสมาชิก เกิดเป็นธุรกิจชุมชนที่สร้างรายได้ให้กับคนในท้องถิ่นได้อย่างยั่งยืน อีกทางหนึ่ง” ผอ.ชัญญา กล่าว

นายณกรณ์ ตรรกวิรพัท รองผู้ว่าการการยางแห่งประเทศไทย (กยท.) เปิดเผยว่า กยท. ได้ให้การสนับสนุนองค์ความรู้และเงินกองทุน แก่กลุ่มวิสาหกิจชุมชนสยามพาราเซนเตอร์ อ.แม่สรวย จ.เชียงราย ในการแปรรูปผลิตภัณฑ์น้ำยางพารา ให้เป็นบ่อกักเก็บน้ำที่มีประสิทธิภาพ ราคาถูก ซ่อมแซมได้ จนทำให้ประเทศแอฟริกาซึ่งประสบปัญหาขาดแหล่งเก็บกักน้ำให้ความสนใจ และอยากให้ กยท. ช่วยเผยแพร่เทคโนโลยีดังกล่าว

นางสาวนฤมล ปานะที หัวหน้ากลุ่มวิสาหกิจชุมชนสยามพาราเซนเตอร์ กล่าวว่า ช่วง 2-3 ปีก่อน ราคายางตกต่ำ เกษตรกรสวนยางใน อ.แม่สรวย จึงรวมกลุ่มกัน และเห็นว่าการแปรรูปยางให้เป็นบ่อเก็บน้ำ นอกจากจะช่วยแก้ปัญหาเรื่องราคายางตกต่ำแล้ว ยังแก้ปัญหาเรื่องแหล่งเก็บกักน้ำได้ด้วย จึงได้ศึกษาขั้นตอนการแปรรูป จนได้รูปแบบบ่อ ทั้งทำส่งขายและใช้เองในครัวเรือน โดยมี กยท. ให้การสนับสนุนทุนกู้ยืมเพื่อสร้างโรงเรือนและโรงอบ จำนวน 80,000 บาท ตอนแรกมีสมาชิกในกลุ่ม 30 กว่าคน ตอนนี้เพิ่มเป็น 132 คน

บ่อยางพาราช่วยให้กักตุนน้ำไว้ได้หมดตอนช่วงฝนเพราะน้ำไม่ซึมออก หรือหากมีปัญหารั่ว สามารถใช้น้ำยางมาทาปิดบริเวณที่รั่วซึมได้ตลอด ไม่เหมือนพลาสติกที่ต้องทิ้งเลย ซึ่งได้รับการตอบรับที่ดีจากหลายหน่วยงานมาสั่งซื้อ นอกจากนี้กลุ่มยังใช้ทำเป็นบ่อเลี้ยงปลาให้ชาวไทยภูเขาเลี้ยงปลาเป็นอาชีพเสริมด้วย และที่กำลังจะผลิตเพิ่มคือ บ่อปลูกมะนาว ที่จะเอาบ่อยางตัวนี้ไปแทนบ่อวงซีเมนต์ ข้อได้เปรียบคือ เก็บพับบ่อได้ น้ำหนักเบา เคลื่อนย้ายได้ที่ละหลายบ่อ รวมทั้งซ่อมได้ ยืดหยุ่นกว่า คงทนกว่า เหนียวกว่าพลาสติกทั่วไป ทั้งนี้ผู้สนใจเข้ามาศึกษาดูงานสามารถติดต่อได้ที่ โทร. 0-86732-2678 และ 08-5033-4678

ดร.วิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข เลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) เปิดเผยว่า การดำเนินงานของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟบ้านหนองแคน ต.นาด้วง อ.นาด้วง จ.เลย เป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของการรวมกลุ่มเกษตรกรที่ประสบความสำเร็จ มีการพัฒนาการผลิต แปรรูป และทำการตลาด โดยปัจจุบันมีสมาชิก 20 ครัวเรือน พื้นที่ปลูกกาแฟโรบัสต้าประมาณ 300 ไร่ ให้ผลผลิตที่เป็นสารกาแฟ 24,000 กก. แต่จะนำไปจำหน่าย 23,000 กก. ราคา 73 บาท/กก. ส่วนที่เหลืออีก 1,000 กก. นำมาแปรรูปเป็นการแฟคั่วบด กาแฟซองดีฟ สบู่กาแฟสมุนไพร และชาดอกกาแฟ ในชื่อแบรนด์ “ชื่น-เลย คอฟฟี่” ซึ่งมียอดสั่งซื้อเข้ามาอย่างต่อเนื่อง ทำให้สมาชิกมีรายได้เพิ่มขึ้นเฉลี่ยครัวเรือนละ 60,000 บาท/ปี

นางเพ็ญศิริ วงษ์วาท ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรที่ 3 จังหวัดอุดรธานี (สศท.3) กล่าวว่า กลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟบ้านหนองแคน จัดตั้งเมื่อปี 2554 เพื่อขายเมล็ดกาแฟสดที่ทางกลุ่มสมาชิกผลิตได้ และได้พัฒนาเรื่อยมา มีการริเริ่มการคั่วบดเมล็ดกาแฟด้วยมือ เป็นกาแฟสำหรับชง เพื่อจำหน่ายในชุมชน และหน่วยงานภาครัฐ อาทิ พัฒนาชุมชนจังหวัด เกษตรจังหวัด ผู้ว่าราชการจังหวัด ได้เล็งเห็นศักยภาพ จึงเข้ามาสนับสนุนทั้งด้านวิชาการ งบประมาณ ซึ่งนับเป็นอีกตัวอย่างของวิสาหกิจชุมชนจากการรวมกลุ่มของเกษตรกรเพื่อพัฒนาผลผลิต สร้างรายได้ และยังเป็นแหล่งเรียนรู้ร่วมกัน หากเกษตรกรและผู้สนใจศึกษาดูงานสามารถติดต่อได้ที่ โทร. 09-5541-2945

นายสมศักดิ์ แสนศิริ สหกรณ์จังหวัดพิษณุโลก เปิดเผยว่า สำนักงานสหกรณ์จังหวัดพิษณุโลก ได้จัดทำโครงการส่งเสริมการรวมกลุ่มผู้ผลิตสินค้าเกษตรในสถาบันเกษตรกร ซึ่งปีนี้ได้คัดเลือกสมาชิกสหกรณ์การเกษตรนิคมฯ บางระกำ จำกัด จำนวน 100 ราย ที่มีความสนใจจะประกอบอาชีพเสริม เพิ่มรายได้ จากการปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ โดยจัดอบรมให้ความรู้เกี่ยวกับอุดมการณ์ หลักการ วิธีการสหกรณ์ เพื่อเสริมสร้างการมีส่วนร่วมของสมาชิกในการทำธุรกิจกับสหกรณ์เพิ่มขึ้น โดยให้คำแนะนำแก่เกษตรกรสมาชิกว่าควรเรียนรู้หลักวิชาการเกษตร เพื่อนำมาปรับใช้ในการทำการเกษตร เรียนรู้วิธีการลดต้นทุนการผลิต รวมทั้งการจัดทำบัญชีต้นทุนการผลิต ซึ่งจะทำให้สมาชิกสามารถเปรียบเทียบรายรับ-รายจ่าย การควบคุมต้นทุนค่าใช้จ่ายต่างๆ ให้เป็นไปตามแผนการผลิตและต้นทุนที่เหมาะสม ซึ่งจะทำให้เกษตรกรมีกำไรจากการประกอบอาชีพเพิ่มขึ้นได้

นอกจากนี้ สำนักงานสหกรณ์จังหวัดพิษณุโลก ได้เชิญเจ้าหน้าที่จากศูนย์วิจัยพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชพิษณุโลก มาเป็นวิทยากรอบรมให้ความรู้แก่เกษตรกรสมาชิก เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ การเลือกพันธุ์เพาะปลูกให้เหมาะกับสภาพพื้นที่ โดยเจ้าหน้าที่ได้แนะนำพืชทางเลือกให้เกษตรกรหันมาปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสม พันธุ์นครสวรรค์ 3
ซึ่งมีลักษณะเด่น คือ มีความทนทานแล้ง ต้านทานโรคและให้ผลผลิตสูง เฉลี่ย 1,106 กิโลกรัมต่อไร่ ซึ่งเมื่อถึงช่วงฤดูกาลเก็บเกี่ยวผลผลิต สหกรณ์จะทำหน้าที่รวบรวมและรับซื้อผลผลิตข้าวโพดจากเกษตรกรสมาชิกในราคาเป็นธรรม เป็นอีกหนึ่งแนวทางการขับเคลื่อนแผนงานตามนโยบายรัฐบาลที่จะช่วยสร้างงาน สร้างอาชีพ ให้แก่เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้นด้วย

นายประสงค์ ประไพตระกูล รองอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร เปิดเผยว่า กรมส่งเสริมการเกษตร ได้จัดรณรงค์เริ่มต้นฤดูกาลผลิตใหม่ (Field Day) ในวาระครบรอบ 50 ปี กรมส่งเสริมการเกษตร ณ ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) อ.พังโคน จ.สกลนคร เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยีทางการเกษตรที่ถูกต้องเหมาะสม เป็นแนวทางหนึ่งในการยกระดับความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ให้เกษตรกรในช่วงเริ่มต้นปีการเพาะปลูกใหม่ ซึ่งหวังเป็นอย่างยิ่งว่า เกษตรกรจะสามารถนำองค์ความรู้ที่ไปประยุกต์ใช้ ทำให้การผลิตในฤดูกาลใหม่มีประสิทธิภาพและสร้างผลตอบแทนที่ดีได้ต่อไป

ด้าน นายโพธิ์ทอง โพธิราช ประธาน ศพก.อำเภอพังโคน กล่าวว่า ศพก. อำเภอพังโคน ตั้งขึ้นปี 2557 เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการเกษตรในชุมชน เพื่อให้เกษตรกรสอนเกษตรด้วยกันเอง โดยการคัดเลือกเกษตรกรที่ประสบความสำเร็จในด้านอาชีพเกษตรเป็นเกษตรกรต้นแบบ และใช้แปลงของเกษตรกรต้นแบบเป็นแปลงเรียนรู้ รวมทั้งรวบรวมองค์กรต่างๆ ของกระทรวงการเกษตรและสหกรณ์ มารวมไว้ในที่เดียวกัน เป็นการบริการเกษตรกรแบบเบ็ดเสร็จ ณ จุดเดียว (One Stop Service ) อาทิ ศูนย์ข้าวชุมชนตำบลไฮหย่อง ศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชนตำบลไฮหย่อง ศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชนตำบลไฮหย่อง ที่ผ่านมา ศพก. อำเภอพังโคน ได้ถ่ายทอดความรู้และให้บริการเกษตรกรในด้านข้าวเป็นหลัก เพราะเป็นพืชเศรษฐกิจอันดับ 1
ของอำเภอพังโคน โดยมุ่งประเด็นการถ่ายทอดความรู้ เรื่องการลดต้นทุนการผลิต การเพิ่มผลผลิตต่อไร่ให้สูงขึ้น การพัฒนาคุณภาพผลผลิตให้มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน GAP โดยได้รับความร่วมมือจากส่วนราชการที่เกี่ยวข้องทุกส่วนราชการเป็นอย่างดียิ่ง

ประธาน ศพก.อำเภอพังโคน กล่าวอีกว่า ทั้งนี้ ในอนาคต ศพก. อำเภอพังโคน จะมุ่งเน้นการถ่ายทอดความรู้ในเรื่องการผลิตพืชปลอดภัย การผลิตพืชมาตรฐานอินทรีย์ และมีการแปรรูปผลผลิตเกษตรให้เป็นผลิตภัณฑ์ชนิดต่างๆ พร้อมทั้งเป็นแหล่งเชื่อมโยงด้านการตลาดให้กับเกษตรกรด้วย ซึ่งการดำเนินงานดังกล่าว จะต้องอาศัยความร่วมมือ
และการสนับสนุนจากส่วนราชการ สถาบันศึกษา และภาคเอกชน ที่เกี่ยวข้องต่อไป