รัฐบาลได้มีนโยบายในการมุ่งมั่นพัฒนาคุณภาพชีวิตของเกษตรกรให้มีความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน ด้วยการปรับเปลี่ยนการเกษตรแบบดั้งเดิมไปสู่การเกษตรสมัยใหม่ ที่เน้นการบริหารจัดการที่ดี มีต้นทุนการผลิตต่ำ และใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยในการผลิต โดยยึดหลักตามแนวคิดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้สนองนโยบายดังกล่าว ด้วยการปฏิรูปภาคการเกษตร นำนวัตกรรมเทคโนโลยีและองค์ความรู้เข้ามาช่วยขับเคลื่อนให้เกษตรกรรู้จักวิธีลดต้นทุนการผลิต และเพิ่มโอกาสในการแข่งขันสินค้าเกษตร เพื่อสร้างโอกาสในการแข่งขันตามเป้าหมายของประเทศตามแนวทางประชารัฐ

พ.จ.ท.เฉลียว น้อยแสง เกษตรกรดีเด่น สาขาบัญชีฟาร์ม ระดับภาค ประจำปี 2561 ของจังหวัดชัยนาท ปัจจุบันทำหน้าที่เป็นประธานนาแปลงใหญ่จังหวัดชัยนาทและเป็นประธานนาแปลงใหญ่ของกลุ่มบ้านพระแก้ว อำเภอสรรคบุรี จังหวัดชัยนาท ถือเป็นผู้ที่ดำเนินชีวิตโดยยึดหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง มาเป็นระยะเวลา 10 ปี จากเดิมที่เคยรับราชการทหาร ภายหลังได้ลาออกมาประกอบอาชีพเลี้ยงวัวและเลี้ยงไก่ แต่ประสบกับปัญหาราคาเนื้อวัวตกต่ำและไข้หวัดนกระบาด จึงทำให้หันมาประกอบอาชีพทำนาและปลูกผัก และพยายามคิดค้นหาวิธีลดต้นทุนการผลิตโดยใช้สารชีวภาพ เพื่อนำมาใช้ทดแทนสารเคมีทางการเกษตร พร้อมทั้งมีการจดบันทึกบัญชีต้นทุนอาชีพ ซึ่งได้รับการแนะนำจากจากสำนักงานตรวจบัญชีสหกรณ์ชัยนาท กรมตรวจบัญชีสหกรณ์ จนสามารถนำข้อมูลทางบัญชีมาวิเคราะห์วางแผนการดำเนินงานด้านการเกษตร ในการหาปัจจัยลดต้นทุนการผลิตและเพิ่มผลผลิตได้

หลังนำบัญชีมาปรับใช้ในการวางแผนการผลิตของตนเองแล้ว ก็ยังถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านบัญชีแก่เกษตรกรในพื้นที่นาแปลงใหญ่ เพื่อลดต้นทุนการผลิตข้าวและเพิ่มผลผลิตที่มีคุณภาพ รวมไปถึงเกษตรกรทั่วไป และคนในชุมชน เพื่อให้เห็นถึงประโยชน์ของการทำบัญชี รู้จักจดบันทึกบัญชีรับ-จ่ายในครัวเรือนและบัญชีต้นทุนอาชีพ เพื่อให้รู้ถึงรายรับ-รายจ่ายที่เกิดขึ้น
แล้วนำมาวิเคราะห์หาแนวทางการลดต้นทุนการผลิต ลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ อีกทั้งยังสามารถใช้ข้อมูลทางบัญชีเพื่อวิเคราะห์หาแนวทางปรับเปลี่ยนอาชีพที่เหมาะสมให้กับเกษตรกร ปัจจุบันเกษตรกรสมาชิกนาแปลงใหญ่กลุ่มบ้านพระแก้ว จำนวนกว่า 200 ราย ได้มีการจดบันทึกบัญชีเพื่อนำข้อมูลไปใช้ในการประเมินผลและวางแผนการประกอบอาชีพในฤดูกาลผลิตถัดไป

“…ในอดีตที่ผ่านมา เกษตรกรมักทำการเกษตรโดยที่ไม่ได้จดบันทึกค่าใช้จ่ายอะไรเลย เมื่อมีเจ้าหน้าที่จากกรมตรวจบัญชีสหกรณ์เข้ามาให้ความรู้ด้านบัญชี จึงทำให้เกษตรกรรู้ต้นทุนการผลิต รู้จักการใช้จ่ายเงิน ทำให้ลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ อีกทั้งยังเก็บข้อมูลจากบัญชีไว้เพื่อสำหรับพยากรณ์การทำการเกษตรในฤดูต่อไป ดังนั้นไม่ว่าจะประกอบอาชีพเกษตรกรหรืออาชีพต่างๆ หากเราไม่ทำบัญชีควบคู่ไปด้วย เราก็จะไม่รู้เลยว่าสิ่งที่ทำไปนั้นจะดีขึ้นหรือแย่ลง อย่างที่คนทั่วไปพูดกันว่า อาชีพเกษตร ยิ่งทำยิ่งจน แต่ความจริงแล้วหากเราทำบัญชี เราจะรู้ผลลัพธ์ได้เลย เพราะฉะนั้นเราจะไม่จน ถ้าเราทำบัญชี…” ครูเฉลียว กล่าว

ครูเฉลียว ยังนำเทคโนโลยีมาใช้ให้เหมาะสมกับพื้นที่เพาะปลูกและไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม อาทิ การทำนาแบบเปียกสลับแห้ง การสกัดสมุนไพรไล่แมลง และฮอร์โมนน้ำหมัก ซึ่งผลิตขึ้นเองเพื่อเป็นการลดต้นทุนการผลิต โดยครูเฉลียวเลือกการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างชาญฉลาด โดยใช้ให้น้อย เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด และคำนึงถึงระยะเวลาในการใช้ให้ยาวนานและก่อให้เกิดผลเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด อีกทั้งยังมีการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวส่งให้กับศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวชัยนาท เก็บไว้ทานและใช้เอง รวมทั้งจำหน่ายให้แก่คนในชุมชน ทำให้เกษตรกรมีความอยู่ดี กินดี และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

ปัจจุบันครูเฉลียว น้อยแสง ยังทำหน้าที่เป็นครูบัญชีอาสาและกรรมการชมรมครูบัญชีของสำนักงานตรวจบัญชีสหกรณ์ชัยนาท นับเป็นบุคคลตัวอย่างในการดำเนินชีวิตที่ประสบความสำเร็จจากการจดบันทึกบัญชี อีกทั้งยังปฏิบัติงานเพื่อส่วนรวม โดยถ่ายทอดความรู้ด้านบัญชีให้แก่เกษตรกรและส่งเสริมการทำบัญชีสู่ชุมชนตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อให้เกิดความรู้ความเข้าใจในการนำระบบบัญชีมาใช้ในการบริหารจัดการภาคการเกษตรอย่างเหมาะสม ซึ่งทำให้ชุมชนเกิดความเข้มแข็ง พึ่งพาตนเอง ประสบความสำเร็จในการประกอบอาชีพ มีรายได้เพิ่มขึ้น และมีเงินออม สามารถเป็นชุมชนต้นแบบด้านเศรษฐกิจพอเพียงได้เป็นอย่างดี

นายวิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข เลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) เปิดเผยว่า สศก. โดยสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรที่ 6 จังหวัดชลบุรี (สศท.6) และศูนย์สารสนเทศการเกษตร ของ สศก. ร่วมกับคณะทำงานสำรวจข้อมูลไม้ผลเศรษฐกิจภาคตะวันออก ได้บูรณาการสำรวจจัดทำข้อมูลการผลิตไม้ผลประจำปี 2561 ในพื้นที่ จ.ระยอง จันทบุรี และตราด เพื่อใช้เป็นข้อมูลวางแผนบริหารจัดการไม้ผลพบว่า เนื้อที่ยืนต้นของไม้ผลทั้ง 4 ชนิด มีจำนวน 678,203 ไร่ เพิ่มขึ้นจากปี 2560 จำนวน 1,142 ไร่ หรือร้อยละ 0.17 โดยทุเรียนเพิ่มขึ้นร้อยละ 2.56 ขณะที่มังคุดลดลงร้อยละ 0.30 เงาะ ลดลงร้อยละ 1.63 และ ลองกอง ลดลงร้อยละ 8.97 ซึ่งการลดลดลงของมังคุด เงาะ และลองกอง เป็นการตัดโค่นเพื่อปลูกทุเรียนทดแทน ส่วนเนื้อที่ให้ผลของไม้ผลทั้ง 4 ชนิด มี 615,172 ไร่ เพิ่มขึ้นจากปี 2560 จำนวน 9,691 ไร่ หรือร้อยละ 1.60 โดยทุเรียนเพิ่มขึ้นร้อยละ 4.32 มังคุดเพิ่มขึ้นร้อยละ 1.49 ส่วนเงาะลดลงร้อยละ 0.94 และลองกองลดลงร้อยละ 6.89

ผลผลิตรวมทั้ง 4 สินค้า มีประมาณ 647,522 ตัน ลดลงจากปี 2560 จำนวน 144,591 ตัน หรือ ร้อยละ 18.25 โดย มังคุด ลดลงมากที่สุดร้อยละ 64.81 รองลงมาคือ ลองกอง ลดลงร้อยละ 32.05
เงาะ ลดลงร้อยละ 9.81 และทุเรียน ลดลงร้อยละ 4.37 เนื่องจากสภาพอากาศแปรปรวน ขณะที่ผลผลิตต่อไร่ทั้ง 4 สินค้า ลดลงทุกสินค้า โดยมังคุดลดลงมากที่สุด ร้อยละ 65.34 รองลงมา คือ ลองกอง ลดลงร้อยละ 27 เงาะ ลดลงร้อยละ 8.94 และทุเรียนลดลงร้อยละ 8.31 เนื่องจากสภาพอากาศแปรปรวน ตั้งแต่ปลายปี 2560 ถึงต้นปี 2561 ในระยะที่ต้นไม้กำลังจะเริ่มติดดอก ออกผล ต้นไม้ปรับสภาพต้นไม่ทัน

อย่างไรก็ตามสถานการณ์ในขณะนี้ สภาพดินฟ้าอากาศแปรปรวนในช่วงเดือนเมษายน มีพายุฤดูร้อนซึ่งอาจจะส่งผลกระทบกับไม้ผล ผลผลิตร่วงหล่นเสียหายเพิ่มเติมจากที่ผลวิเคราะห์ประมาณการผลผลิตไว้ในครั้งนี้ ซึ่งสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรจะได้ติดตามสถานการณ์ ความเสียหายจากภัยต่างๆ ที่จะกระทบกับปริมาณผลผลิตในภาพรวมต่อไป

นายประสงค์ ประไพตระกูล รองอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร เปิดเผยว่า ช่วงนี้เริ่มพบการทำลายของเพลี้ยแป้ง และไรแดงมันสำปะหลังในหลายพื้นที่ เนื่องจากสภาพอากาศร้อน แห้งแล้ง และฝนเริ่มทิ้งช่วง อีกทั้งยังพบการทำลายของโรคพุ่มแจ้ บริเวณ จ.สระแก้ว ชลบุรี และอีกหลายจังหวัดที่อยู่ใกล้เคียงกับพรมแดนกัมพูชาและเวียดนาม โดยคาดว่าอาจเกิดจากการเคลื่อนย้ายท่อนพันธุ์มันสำปะหลังมาจากประเทศเพื่อนบ้านเข้ามาในไทย

สำหรับวิธีการป้องกัน สามารถทำได้ตั้งแต่เตรียมดินก่อนเพาะปลูก โดยไถตากดินอย่างน้อย 14 วัน พ่นท่อนพันธุ์มันสำปะหลังก่อนเคลื่อนย้ายไปยังแหล่งปลูกอื่น และการแช่ท่อนพันธุ์ก่อนการเพาะปลูก ด้วยสารเคมีอิมิดาคลอพริด หรือไทอะมิโทแซม อัตรา 4 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร หรือสารเคมีไดโนทีฟูแรนอัตรา 40 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร (แช่ท่อนพันธุ์นาน 5-10 นาที) วิธีนี้ช่วยป้องกันเพลี้ยแป้งที่ติดมากับท่อนพันธุ์ได้

ส่วนการป้องกัน เน้นการควบคุมศัตรูพืชโดยวิธีผสมผสาน ได้แก่ ชีววิธีโดยใช้ศัตรูธรรมชาติ เช่น แมลงช้างปีกใส แตนเบียน Anagyrus Lopezi ด้วงเต่าตัวห้ำ และเชื้อราบิวเวอร์เรียควบคุมเพลี้ยแป้งมันสำปะหลัง และใช้ไรตัวห้ำ ด้วงเต่า Stethorus spp. เพื่อควบคุมไรแดงมันสำปะหลัง หรือหากมีความจำเป็นต้องใช้สารเคมี ให้ใช้สารเคมีอามีทราซ 20% อีซี อัตรา 40 มิลลิลิตร ต่อน้ำ 20 ลิตร ให้พ่นเฉพาะบริเวณที่มีไรแดงทำลาย และไม่ควรพ่นสารเคมีซ้ำเกิน 2 ครั้ง ในส่วนของโรคพุ่มแจ้การป้องกันที่ดีที่สุดคือการกำจัดวัชพืชที่เป็นพืชอาศัยของโรค และพืชอาศัยของเพลี้ยจักจั่นแมลงพาหะนำโรคพุ่มแจ้ เช่น สาบม่วง และหญ้าตีนตุ๊กแก และบำรุงต้นมันสำปะหลังให้สมบูรณ์แข็งแรงโดยการให้ปุ๋ย ให้น้ำอย่างพอเพียง หลีกเลี่ยงการเคลื่อนย้ายท่อนพันธุ์จากแหล่งที่พบการระบาดไปยังแหล่งอื่น รวมถึงการอนุรักษ์ศัตรูธรรมชาติของเพลี้ยจักจั่น เช่น แมลงช้างปีกใส ด้วงเต่า และเชื้อราบิวเวอร์เรีย อีกทั้งการตัด หรือขุดต้นมันสำปะหลังที่พบทั้งโรค และแมลงศัตรูพืชไปเผาทำลายนอกแปลง

ว่าที่ ร.ต.สมพูนทรัพย์ กล้าวิกรณ์ เลขาธิการสภาเกษตรกรแห่งชาติ เปิดเผยว่า สภาเกษตรกรแห่งชาติ ร่วมกับสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) ดำเนินโครงการ “1 ตำบล 1 นวัตกรรมเกษตร” ตั้งแต่เดือนมีนาคม – กันยายน 2561 เพื่อผนวกการใช้ทรัพยากรและภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ากับความคิดสร้างสรรค์ องค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี เพื่อสร้างนวัตกรรมทางการเกษตรที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว รวมทั้งพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานให้กับสินค้าและบริการจนสามารถยกระดับจากผู้ผลิตที่ตอบสนองความต้องการระดับท้องถิ่น สู่ผู้ผลิตระดับ SMEs ที่สามารถตอบสนองความต้องการของตลาดในระดับสากลได้ นำไปสู่การสร้างงาน สร้างรายได้ สร้างคุณภาพชีวิตที่ดีให้กับชุมชน ท้องถิ่น รวมทั้งเป็นกลไกในการพัฒนาเศรษฐกิจระดับฐานรากของประเทศ ด้วยเป้าหมายเพื่อต้นทุนการผลิตลดลง ผลผลิตเพิ่มขึ้น 20%, อายุการเก็บรักษาผลิตผลนานขึ้น 10% ใน 878 ตำบล 300 องค์กรเกษตร 200 นวัตกรรม เกษตรกร 10,000 รายทั่วประเทศ

ดร.รจนา ตั้งกุลบริบูรณ์ นักวิจัยอาวุโส ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมเกษตรสร้างสรรค์ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) กล่าวเพิ่มเติมว่า โครงการ “1 ตำบล 1 นวัตกรรมเกษตร” จะให้เกษตรกรได้เข้าถึงบริการทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เป็นการต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่นเดิมที่มีอยู่แล้วในอดีตที่ทำต่อเนื่องกันมาจนถึงปัจจุบัน โดยวว.จะเอาองค์ความรู้ทาด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเข้าไปเพื่ออธิบายภูมิปัญญาท้องถิ่นเหล่านั้น เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการต้องเป็นเกษตรกรที่มีภูมิปัญญาท้องถิ่นอยู่แล้ว และต้องการต่อยอดเป็นนวัตกรรม วว.จะพัฒนาในช่วงที่เป็นเทคโนโลยีที่เป็นต้นน้ำ ได้แก่ เทคโนโลยีทางด้านการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต, ผลผลิต, คุณภาพผลผลิต / ด้านเครื่องจักร,เครื่องมืออุปกรณ์การเกษตร ไม่ว่าจะเป็นพืช สัตว์ ประมง ปุ๋ย ยาฆ่าแมลง ยาฆ่าศัตรูพืชต่างๆได้ทั้งหมด รวมทั้งเทคโนโลยีในการยืดอายุหลังการเก็บเกี่ยว เทคโนโลยีใช้ของเหลือทิ้งจากกระบวนการผลิตทางด้านการเกษตรให้เกิดประโยชน์ เกษตรกรที่สนใจเข้าร่วมโครงการแจ้งความจำนงได้ที่สำนักงานสภาเกษตรกรจังหวัดของท่านได้ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป

กรมฝนหลวงและการบินเกษตร เร่งสร้างความพร้อมในการปฏิบัติการสู้ภัยแล้งปี’61 น้อมนำ “ศาสตร์พระราชา” และพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9 ปลูกป่าเพิ่มพื้นที่สีเขียวให้กับเขื่อนแม่กวงฯ จ.เชียงใหม่ พร้อมอนุรักษ์ป่าไม้ สร้างระบบนิเวศและความชื้นสัมพัทธ์ในอากาศเพื่อช่วยให้การปฏิบัติการฝนหลวงมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

นายวิวัฒน์ ศัลยกำธร รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า กิจกรรมการปลูกป่าจัดขึ้นเพื่อสานต่อพระราชปณิธานพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร และเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร บริเวณลุ่มรับน้ำเขื่อนแม่กวงอุดมธารา อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่นับเป็นอีกหนึ่งภารกิจเพื่อเพิ่มพื้นที่ป่าและสร้างความชุ่มชื้นเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้แก่ทรัพยากรป่าไม้ ฟื้นฟูสภาพพื้นที่ป่าไม้ให้สามารถกลับมาอยู่ในสภาพสมบูรณ์ เป็นการเพิ่มผืนป่าและสร้างความชุ่มชื้นให้กับป่าต้นน้ำ เพื่อเป็นต้นทุนความชื้นสำหรับการปฏิบัติการฝนหลวงให้กับพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

รวมไปถึงเป็นการสร้างความเข้าใจในการมีส่วนร่วมของประชาชน ที่จะรักษาระบบนิเวศป่าไม้ สิ่งแวดล้อมและเอื้อประโยชน์ต่อพื้นที่ชุมชนได้อย่างยั่งยืน ที่จะส่งผลในการสนับสนุนแผนการดำเนินการโครงการโปรยเมล็ดพันธุ์พืช เพื่อสร้างความชุ่มชื้นและเพิ่มผืนป่าของกรมฝนหลวง ที่จะเกิดขึ้นทั่วประเทศไทยสานต่อพระราชปณิธานพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร และเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณบดินทรเทพยวรางกูร

ด้าน นายสุรสีห์ กิตติมณฑล อธิบดีกรมฝนหลวงและการบินเกษตร กล่าวเพิ่มเติมว่า สำหรับกิจกรรมการปลูกป่าสร้างพื้นที่สีเขียวในพื้นที่ต้นน้ำในปีนี้กรมฝนหลวงฯ ได้กำหนดให้มีขึ้นทั้ง 5 ภูมิภาค เป็นกิจกรรมการปลูกป่าและไม้ยืนต้นโดยในพื้นที่ภาคเหนือ กำหนดจัดกิจกรรม ปลูกป่าบริเวณพื้นที่ป่าลุ่มรับน้ำเขื่อนแม่กวงอุดมธารา อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นพื้นที่ต้นน้ำและแหล่งน้ำที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งของภาคเหนือ รวมทั้งยังเป็นบริเวณที่สามารถช่วยสร้างความชื้นสัมพัทธ์ที่จะเอื้อต่อการปฏิบัติการฝนหลวงให้กับพื้นที่การเกษตรทางภาคเหนืออีกด้วย

สำหรับไม้ยืนต้นและไม้ผลที่ใช้ปลูกในครั้งนี้ มีจำนวนทั้งสิ้น 400 ต้น ประกอบด้วย ไม้ยืนต้น จำนวน 300 ต้น ได้แก่ ยางนา 150 ต้น ตะเคียน 30 ต้น ประดู่ 30 ต้น ก่อใบเลื่อม 30 ต้น มะค่าแต้ 30 ต้น และมะขามป้อม 30 ต้น และไม้ผล จำนวน 100 ต้น ได้แก่ ชมพู่ 30 ต้น มะยม 20 ต้น ขนุน 20 ต้น และฝรั่ง 30 ต้น ซึ่งเป็นการเพิ่มพื้นที่ป่าที่สามารถช่วยเป็นป่าไม้สำคัญของพื้นที่ลุ่มรับน้ำเขื่อนแม่กวงอุดมธารา ซึ่งจะก่อให้เกิดระบบนิเวศที่ดีต่อไปอย่างไรก็ตามกิจกรรมดังกล่าวถือเป็นส่วนหนึ่งสำคัญในการปฏิบัติการฝนหลวงในภารกิจสู้ภัยแล้งที่สำคัญ ที่ถือเป็นภารกิจหลักของกรม ที่จะต้องเร่งดำเนินการในพื้นที่อื่นๆ ต่อเนื่องต่อไป และเกิดผลเช่นเดียวกับกิจกรรมในครั้งนี้ที่ได้สำเร็จลุล่วงไปด้วยดีจากการได้รับความร่วมมือและการสนับสนุนจากหน่วยงานทั้งจากภาครัฐ เอกชน สถาบันการศึกษา ประชาชนทั่วไปในพื้นที่ รวมทั้งอาสาสมัครฝนหลวงของภาคเหนือ