เมืองน่าน หรือ นันทบุรีศรีนครน่าน ดินแดนแห่งล้านนาตะวันออกเป็น 1 ใน 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน ที่มีเอกลักษณ์ที่โดดเด่น โดยเฉพาะทางด้านศิลปวัฒนธรรม สำหรับด้านพืชที่เป็นสินค้าขึ้นชื่อหนึ่งเดียวในเมืองน่านคือ มะไฟจีน

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของ มะไฟจีน (Wampee) พืชพื้นเมืองของจังหวัดน่าน โดยมีแหล่งกำเนิดจากประเทศจีน เรียก ขวางผี อึ่งต่วย ห่อทั้งก่อ ภาษาพื้นบ้านเรียก มะอุ่มจ่วย เป็นพืชที่อยู่ในวงศ์เดียวกับส้ม แต่มีผลเป็นพวง มีกลิ่นเฉพาะตัว เป็นไม้ผลขนาดกลางสูงประมาณ 5-8 เมตร ใบขนาดใหญ่ กว้างประมาณ 5-8 เซนติเมตร ยาว 8-10 เซนติเมตร เป็นใบประกอบ แตกใบแบบสลับส่วนมากจะมี 7-9 ใบ ผลกว้าง 1.25-2.00 เซนติเมตร ผิวผลเรียบมีขนเล็กๆ เปลือกบาง ผลอ่อนสีเขียว สุกเป็นสีเหลือง และแก่จัดเป็นสีน้ำตาล เนื้อสีขาวติดเปลือก แต่เมล็ดล่อน เมล็ดสีเขียว และแต้มสีน้ำตาลตรงปลายเมล็ด ขนาดเมล็ดกว้าง 0.3-0.5 เซนติเมตร และยาว 0.7-10 เซนติเมตร แต่ละผลจะมี 0 ถึง 5 เมล็ด แล้วแต่สายพันธุ์

สำหรับการแปรรูปมะไฟจีนจะถูกแปรรูปเป็นมะไฟจีนเชื่อมแห้ง และเป็นที่นิยมรู้จักดีในหมู่ชาวจีนเนื่องจากมะไฟจีนมีสรรพคุณทางสมุนไพร สามารถรักษาโรคต่างๆ ได้ เช่น ไข้หวัด โรคเกี่ยวกับแบบทางเดินหายใจ เสียงแหบแห้ง ขับเสมหะ แก้โรคกระเพาะ แก้อาการท้องอืด ช่วยเจริญอาหาร เร่งน้ำย่อย แก้ร้อนใน ตลอดจนใบสามารถใช้แก้รังแค แก้โรคผิวหนัง จึงถือได้ว่าเป็นพืชพื้นเมืองซึ่งเป็นพืชสมุนไพรท้องถิ่นที่เป็นเอกลักษณ์ ของจังหวัดน่าน

นายสมพล นิลเวศน์ ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรน่าน กล่าวว่า ได้นำมะไฟจีนพันธุ์ต่างๆ จากต้นแม่พันธุ์ภายในจังหวัดน่าน นำมารวบรวม และทดสอบพันธุ์ และคัดเลือกได้สายพันธุ์ที่มีผลผลิตสูง ได้นำมะไฟจีนพันธุ์ต่างๆ จากต้นแม่พันธุ์ภายในจังหวัดน่าน นำมารวบรวม และทดสอบพันธุ์ และคัดเลือกได้สายพันธุ์ที่มีผลผลิตสูง ปัจจุบันได้มีการผลิตและขยายพันธุ์ต้นพันธุ์ดีที่มีจำนวนเมล็ดน้อย ผลผลิตสูง เพื่อผลิตเป็นต้นพันธุ์หลักให้แก่เกษตรกรผู้สนใจ คัดเลือกต้นแม่พันธ์ุมะไฟจีนในแปลงรวบรวมพันธุ์ (จำนวน 98 สายพันธุ์) โดยคัดต้นพันธุ์ที่คาดว่าจะมีลักษณะพันธุ์ที่ดี คือ มาตรฐานพันธุ์มะไฟจีนสำหรับการแปรรูป คือ มีเมล็ดเฉลี่ยภายในช่อ 1-2 เมล็ดต่อผล รสเปรี้ยว ขนาดผลไม่ใหญ่มาก และเปลือกค่อนข้างหนา มาตรฐานพันธุ์มะไฟจีนสำหรับบริโภคสด คือ มีเมล็ดเฉลี่ยในช่อ 0-1 เมล็ดต่อผล ผลมีรสชาติหวานอมเปรี้ยวเล็กน้อย ขนาดผลใหญ่และเปลือกบาง

ต่อมาในปี 2551-2553 ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรน่าน ได้ทำการศึกษาคุณภาพเบื้องต้นของผลมะไฟจีนสด การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากมะไฟจีนเป็นมะไฟจีนปรุงรสตากแห้ง (มะไฟจีนเชื่อมแห้ง)และการเก็บรักษาผลิตภัณฑ์แปรรูปดังกล่าวพบว่า การเก็บรักษาผลิตภัณฑ์มะไฟจีนแปรรูปที่อุณหภูมิต่ำ 11+2 องศาเซลเซียส สามารถชะลอการเปลี่ยนสีของผลิตภัณฑ์ได้ไม่ต่ำกว่า 12 เดือน โดยที่ไม่มีผลต่อคุณภาพทางประสาทสัมผัส ทั้ง สี กลิ่น รสชาติ และการยอมรับโดยรวม ขณะที่การเก็บรักษาที่อุณหภูมิห้อง ทั้งการใช้ถุงดำหรือไม่ใช้ถุงดำในการห่อเพื่อเก็บรักษา มีคะแนนการยอมรับต่ำกว่าการเก็บรักษาในอุณหภูมิต่ำ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลคุณค่าทางอาหารของผลมะไฟจีนสด จะเห็นว่ามีคุณค่าทางอาหารที่เป็นประโยชน์อย่างยิ่งในผลสด 100 กรัม มีวิตามินซี สูงถึง 20.50 มิลลิกรัม (35% Thai RDI) และมีใยอาหารที่เป็นประโยชน์ 5 กรัม(20%) มีแคลเซียม 52.48 มิลลิกรัม (6% Thai RDI) และมีพลังงาน (Total Energy) เพียง 68.24 กิโลแคลอรี

นอกจากนี้ ยังได้ศึกษาสภาพการเก็บรักษาของผลิตภัณฑ์มะไฟจีนเชื่อมแห้ง โดยวางแผนการทดลองแบบ RCB 4 ซ้ำ ได้แก่ บรรจุภัณฑ์แบบกล่องพลาสติกใสขนาดใหญ่ ขนาด 250 กรัม กล่องกระดาษสีเขียว ขนาด 100 กรัม ถุงฟอยด์ ขนาด 75 กรัม และกล่องกระดาษสีแดง ขนาด 250 กรัม โดยเก็บรักษาเปรียบเทียบกัน 2 แบบ คือ อุณหภูมิห้องและอุณหภูมิห้องเย็นที่อุณหภูมิ 11+2oC พบว่า ผลิตภัณฑ์มะไฟจีนที่เก็บรักษาในอุณหภูมิห้องเย็นแบบถุงฟอยด์ สามารถรักษาคุณค่าทางอาหารได้ดีที่สุด โดยพบว่าความชื้นของเนื้อมะไฟจีนที่เก็บระยะเวลา 365 วัน ที่อุณหภูมิห้องไม่แตกต่างกันกับอุณหภูมิห้องเย็น มีค่าเท่ากับ 14.21 กรัม ประมาณวิตามินซีเท่ากับ 12.92 มิลลิกรัม (35% Thai RDI) ซึ่งสูงกว่าผลิตภัณฑ์ที่เก็บรักษาแบบอื่น มีแคลเซียม 13.069 มิลลิกรัม (6% Thai RDI) มีพลังงาน (ToTal energy) เท่ากับ 355.20 กิโลแคลอรี่ ส่วนมะไฟจีนในบรรจุภัณฑ์แบบกล่องพลาสติกใสแบบใหญ่ ไม่สามารถเก็บรักษาไว้ได้น่านโดยเริ่มจะเปลี่ยนแปลงลักษณะของความชื้นที่มีค่าเพียง 8.99-9.04 กรัม ทั้งที่แบบเก็บไว้ในอุณหภูมิห้องและอุณหภูมิห้องเย็น ทำให้มีผลในเรื่องลักษณะเนื้อมะไฟจีนเชื่อมแห้งไม่เหมาะสมต่อการบริโภค ส่วนการเปลี่ยนแปลงในส่วนของวิตามินซีแคลเซียม ประมาณพลังงานให้ค่าที่มีแตกต่างกัน

นับเป็นการพัฒนาที่สามารถต่อยอด รวมทั้งสามารถแก้ปัญหาให้เกษตรกรได้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะเรื่องการผลิตและแปรรูปผลิตภัณฑ์มะไฟจีน ตลอดจนการเก็บรักษา จนสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับมะไฟจีน ทำให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มมากขึ้น

จากนโยบายกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ที่มุ่งเน้นส่งเสริมระบบการเกษตรแบบแปลงใหญ่ เพื่อลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต โดยการบริหารจัดการที่ดี เพิ่มโอกาสในการแข่งขันและมีตลาดรองรับ ซึ่งจะสามารถสร้างความเข้มแข็ง รวมถึงสร้างความยั่งยืนในอาชีพให้กับเกษตรกรไทยได้ในที่สุด

นายวิชาญ เที่ยงธรรม รองอธิบดีกรมการข้าว กล่าวว่า กรมการข้าวได้ดำเนินการส่งเสริมการผลิตข้าวในรูปแบบนาแปลงใหญ่ตามนโยบายกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยมุ่งเน้นการรวมกลุ่มของชาวนาเพื่อร่วมกันพัฒนากรรมวิธีการปลูกข้าวแบบประณีต(Intensive Farming) ลดต้นทุนการผลิต และเพิ่มผลผลิตต่อไร่ในเชิงธุรกิจครบวงจร บริหารจัดการโดยคณะกรรมการกลุ่ม มีการกำหนดบทบาทหน้าที่ความรับผิดชอบ เน้นการมีส่วนร่วมของชุมชนและสมาชิก ส่วนทางกรมการข้าวให้การสนับสนุนทางวิชาการ ทั้งการจัดประชุมชี้แจงวิธีการดำเนินงาน จัดทำแปลงเรียนรู้ สนับสนุนเมล็ดพันธุ์ข้าว วัสดุผลิตปุ๋ยชีวภาพ ปุ๋ยหมัก สารชีวินทรีย์ เครื่องจักรกลในการปลูกข้าว รวมถึงมีการจัดงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยี เพื่อให้ชาวนาในแต่ละพื้นที่ สามารถนำองค์ความรู้ที่เหมาะสมกับลักษณะสภาพพื้นที่ของตนเองไปปฏิบัติได้อย่างถูกต้องมากขึ้น

กรมการข้าวได้ดำเนินการส่งเสริมการทำนาในรูปของแปลงใหญ่มาในระยะ 2-3 ปีที่ผ่านมา เกษตรกรให้การตอบรับเป็นอย่างดี สำหรับในปี 2559 กรมการข้าวได้รับงบประมาณสนับสนุนให้ดำเนินโครงการนาแปลงใหญ่จำนวน 300 แปลง กระจายอยู่ในทุกจังหวัดครอบคลุมทั้งประเทศ ซึ่งขณะนี้ได้คัดเลือกพื้นที่ดำเนินการเรียบร้อยแล้ว อยู่ระหว่างให้ Single Command ของแต่ละจังหวัด ได้ลงไปทำความเข้าใจกับเกษตรกรในพื้นที่ให้รับทราบถึงวัตถุประสงค์ของโครงการ และได้เข้าร่วมกิจกรรมตามเป้าหมายที่กำหนด

สำหรับวัตถุประสงค์ของการส่งเสริมนาแปลงใหญ่ คือ เน้นการรวมตัวของเกษตรกรเข้ามาทำกิจกรรมร่วมกัน เพื่อพัฒนาการผลิตข้าวให้ได้ผลผลิตเพิ่มขึ้น คุณภาพที่ดีขึ้น และที่สำคัญสุดคือ การลดต้นทุนการผลิตของชาวนาให้ได้ เพื่อความอยู่รอดในการทำนาเนื่องจากปัจจุบันราคาข้าวที่เกษตรกรขายได้นั้นราคาไม่สูงเท่าที่ควร ถ้าลงทุนมากกำไรจากการทำนาก็จะน้อยลงไป เกิดความไม่มั่นคงในอาชีพ กรมการข้าวตลอดจนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จึงได้เข้าไปส่งเสริมให้เกิดการลดต้นทุนการผลิตอย่างมีประสิทธิภาพ

นาแปลงใหญ่ ตำบลเดิมบาง อำเภอเดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี ถือเป็นต้นแบบหนึ่งที่กรมการข้าวได้เข้าไปส่งเสริมให้เกษตรกรในพื้นที่ได้รวมตัวกันเป็นนาแปลงใหญ่บนพื้นที่กว่า 5,000 ไร่ สามารถลดต้นทุนการผลิต ส่งผลให้ชาวนาในพื้นที่อำเภอเดิมบางนางบวช มีรายได้ที่ดีขึ้น มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นกว่าเดิม นอกจากนี้ ชาวนาในพื้นที่ยังได้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการผลิตจากเดิมที่เคยพึ่งพาแต่ปุ๋ยเคมีและสารเคมีอย่างเต็มที่เปลี่ยนมาเป็นทำปุ๋ยอินทรีย์ทดแทนปุ๋ยเคมี และใช้สารชีวภัณฑ์ในการขับไล่แมลงทดแทนการใช้สารเคมี ช่วยสร้างระบบนิเวศที่ดีให้เกิดขึ้นในแปลงนา อีกทั้งยังสร้างความปลอดภัยให้ทั้งต่อตัวเกษตรกรและผู้บริโภคมากขึ้นด้วย

ด้าน นายถาวร คำแผง ประธานกลุ่มนาแปลงใหญ่ตำบลเดิมบาง เล่าว่า ชาวนาในพื้นที่ตำบลเดิมบาง มีการรวมกลุ่มกันมาตั้งแต่ปี 2552 ซึ่งเป็นการวมกลุ่มเพื่อลดต้นทุนการทำนา โดยอาศัยวิธีทางธรรมชาติ ใช้สารชีวภัณฑ์ในการกำจัดศัตรูพืช ซึ่งทำให้สามารถผ่านวิกฤติเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลที่ระบาดหนักในช่วงปี 2554 มาได้ พอมาปี 2558 จากนโยบายส่งเสริมให้เกษตรกรวมกลุ่มเป็นแปลงใหญ่ เกษตรกรจึงรวมตัวกันจำนวน 173 ราย พื้นที่กว่า 5,000 ไร่ รวมกันเป็นกลุ่ม เกษตรกรนาแปลงใหญ่ตำบลเดิมบาง เพื่อแก้ปัญหาการผลิตและการลดต้นทุนอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยได้รับการสนับสนุนจากศูนย์วิจัยข้าวสุพรรณบุรี และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในสังกัดกระทรวงเกษตรฯ เมื่อรวบรวมสมาชิกได้แล้วจะแบ่งการดูแลเกษตรกรเป็นกลุ่มย่อยโดยมีคณะกรรมการแต่ละกลุ่มดูแล เพื่อให้ง่ายในการติดตามและแจ้งข้อมูลข่าวสาร

ข้อดีของการรวมกลุ่มเป็นนาแปลงใหญ่ คือได้รับการถ่ายทอดความรู้โดยเฉพาะการทำนาอย่างถูกวิธีและทำพร้อมเพรียงกัน เกิดความสามัคคี และยิ่งมีการรวมกลุ่มก็จะเกิดพลังทำให้สามารถสร้างโอกาสในการต่อรอง เช่น การจ้างรถเกี่ยว รถปักดำ ก็จะได้ราคาที่ถูกลงกว่าการจ้างเป็นรายเดี่ยว หรือแม้กระทั่งโรงสีก็สามารถสร้างอำนาจในด้านราคา ไม่ถูกกดราคาเพราะมีการวางแผนการผลิต การเก็บเกี่ยวเป็นอย่างดี ที่เห็นผลชัดเจนคือ การได้รับการสนับสนุนเครื่องโรยข้าวงอกจากกรมการข้าว สามารถลดปริมาณการใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวจากเดิมที่เกษตรกรทำนาหว่านจะใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวไม่ต่ำกว่า 30 กก.ต่อไร่ แต่เครื่องโรยข้าวงอกนี้สามารถลดเมล็ดพันธุ์เหลือเพียง 8 กก.ต่อไร่ เมื่อใช้เมล็ดพันธุ์อย่างเหมาะสมผนวกกับเทคโนโลยีการผลิตข้าวอย่างถูกต้องมากขึ้น ทำให้ต้นทุนการทำนาลดลงจากปี 2557 ที่ 5,000 บาทต่อไร่ เหลือเพียง 2,900 บาทต่อไร่ ขณะที่ผลผลิตข้าวเพิ่มขึ้นจาก 700-800 กก.ต่อไร่ เป็น 1,100 กก.ต่อไร่

ผลสำเร็จที่เกิดจากการรวมกลุ่มเป็นนาแปลงใหญ่ คือเกษตรกรมีรายได้เหลือมากขึ้น มีความมั่นคงในอาชีพมากขึ้น ซึ่งเกษตรกรในพื้นที่ใกล้เคียงเห็นแล้วก็ให้ความสนใจอยากเข้าร่วมโครงการมากขึ้น ซึ่งในโอกาสต่อไปก็คงได้ขยายผลเพิ่มพื้นที่ดำเนินการมากขึ้น เพราะเป็นโครงการที่มีประโยชน์อย่างมากหากชาวนาท่านใดต้องการอยากเข้ามาศึกษาเรียนรู้รูปแบบการทำนาแปลงใหญ่ของตำบลเดิมบาง อำเภอเดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี สามารถติดต่อสอบถามได้ที่ประธานถาวร คำแผง โทรศัพท์ 09-4427-8990

 

สุรเดช เตียวตระกูล

เกษตรเชิงเดี่ยว หรือ ระบบเกษตรกรรมพืชเดี่ยว เป็นรูปแบบการเกษตรที่สังคมเกษตรกรรมของไทยทำกันอย่างแพร่หลาย ซึ่งเป็นวิธีการเพาะปลูกที่จัดการง่าย สะดวกสามารถดูแลเป็นบริเวณกว้าง อีกทั้งการเกษตรรูปแบบนี้เกษตรกรมักจะใช้สารเคมีเป็นตัวควบคุมการผลิตทั้งเร่งการเจริญเติบโต กำจัดศัตรูพืช เพื่อให้ผลผลิตที่ได้ออกมานั้นสวยงามและได้ราคาที่ดี แต่ผลเสียที่สำคัญของเกษตรเชิงเดี่ยวคือ เมื่อปลูกพืชชนิดเดียวกันไปเรื่อยๆ ผลผลิตที่ได้ออกมานั้นล้นตลาด ส่งผลให้ราคาตกต่ำ เกษตรกรบางรายต้องยอมขายในราคาที่ขาดทุนเนื่องจากหากเก็บไว้นานผลผลิตจะเน่าและเสียหาย อีกทั้งการทำเกษตรเชิงเดี่ยวยังส่งผลให้ความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศเสื่อมโทรมลง เช่น พืช สัตว์ แมลง และจุลินทรีย์ต่างๆ

นายสุรเดช เตียวตระกูล อธิบดีกรมพัฒนาที่ดิน กล่าวถึงเรื่องนี้ว่า กรมพัฒนาที่ดินได้รับมอบนโยบายจากกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ให้ดำเนินการส่งเสริมเกษตรกรปลูกพืชแบบผสมผสาน ซึ่งจะช่วยให้เกษตรกรมีช่องทางการสร้างรายได้อย่างสม่ำเสมอเป็นประจำตลอดปี และยังสามารถปรับปรุงบำรุงดินให้มีความสมดุลด้านธาตุอาหารในดินได้อีกด้วย โดยเกษตรแบบผสมผสาน ถือเป็นส่วนหนึ่งของระบบการเกษตรแบบยั่งยืน ที่ประกอบด้วย 5 รูปแบบง่ายๆ คือ

สุรเดช เตียวตระกูล

1.วนเกษตร 2.เกษตรผสมผสาน 3.เกษตรทฤษฎีใหม่ 4.เกษตรอินทรีย์ และ 5.เกษตรธรรมชาติ ซึ่งเกษตรแบบผสมผสานนี้ เป็นแนวคิดในการที่หาระบบการผลิตในไร่นา ที่สามารถใช้ประโยชน์จากพื้นที่ทำกินขนาดเล็ก เพื่อลดความเสี่ยงจากการผลิต ลดการพึ่งพิงเงินทุน ปัจจัยการผลิตและอาหารจากภายนอก เศษพืชและมูลสัตว์ ซึ่งเป็นผลพลอยได้จากกิจกรรมการผลิต ไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในไร่นาและทำให้ผลผลิตและรายได้เพิ่มขึ้น เป็นระบบการเกษตรที่มีการปลูกพืชและหรือมีการเลี้ยงสัตว์หลายชนิด ในพื้นที่เดียวกัน โดยที่กิจกรรมแต่ละชนิด จะต้องเกื้อกูลประโยชน์ต่อกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ

นายสุพจน์ เกตแก้ว หมอดินอาสาประจำตำบลสิชล จังหวัดนครศรีธรรมราช กล่าวว่า การทำการเกษตรแต่เดิมนั้นจะปลูกยางพาราเพื่อเอาน้ำยางขายเพียงอย่างเดียว ซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงเรื่องของราคารับซื้อยางบ่อยมากอีกทั้งราคาก็ตกต่ำลงเรื่อยๆ เนื่องจากหลายปัจจัย ทั้งการเพิ่มขึ้นของพื้นที่ปลูกยางภายในประเทศ การนำยางไปใช้และเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลง จึงเห็นว่าการทำการเกษตรแบบเชิงเดี่ยวไม่น่าจะสร้างรายได้ที่ยั่งยืนให้กับครอบครัวจึงได้ศึกษาวิธีการทำการเกษตรแบบผสมผสาน โดยได้ทำการขอการสนับสนุนเพื่อทำการปลูกทุเรียน ซึ่งในระหว่างการรอผลผลิตของทุเรียน ได้มีการปลูกผักพื้นบ้านทั่วไปเพื่อสร้างรายได้เสริม อีกทั้งยังมี

การเลี้ยงวัว และการทำปุ๋ยหมักโดยใช้สารเร่ง พด.2 ซึ่งสามารถใช้ได้ทั้งในแปลงผัก และการเลี้ยงด้วง ซึ่งนอกจากน้ำหมักจะช่วยเรื่องลดกลิ่นเหม็นแล้ว ด้วงที่เลี้ยงยังมีการเจริญเติบโตที่ดี

นายสุพจน์กล่าวอีกว่า ผลดีของการทำเกษตรแบบผสมผสานมีหลายอย่าง เช่น ลดความเสี่ยงจากความแปรปรวนของสภาพอากาศ ความเปลี่ยนแปลงของราคา ลดการระบาดของศัตรูพืช สร้างรายได้ได้ตลอดทั้งปีและช่วยรักษาระบบนิเวศในพื้นที่ให้ดียิ่งขึ้น และในปัจจุบันกรมพัฒนาที่ดินได้จัดตั้งให้แปลงเกษตรแห่งนี้เป็นศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีการพัฒนาที่ดิน เพื่อให้เกษตรกรรายอื่นๆได้เข้ามาเรียนรู้และนำไปขยายผลใช้ในพื้นที่ต่อไป โดยภายในศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีการพัฒนาที่ดิน มีการทำเกษตรแบบผสมผสาน โดยแบ่งเป็นพืชที่เก็บเกี่ยวระยะยาวและการเก็บเกี่ยวระยะสั้น

ซึ่งสามารถเก็บผลผลิตขายได้ ทั้งรายวัน รายอาทิตย์ อีกทั้งยังมีการทำปศุสัตว์ อาทิ ไก่ โคเนื้อ รวมทั้งเลี้ยงปลา และเลี้ยงด้วงเพื่อนำตัวอ่อนมาขาย นอกจากนี้ยังสามารถนำมูลของสัตว์เหล่านี้มาทำปุ๋ยหมักชีวภาพได้อีกด้วย โดยทางกรมพัฒนาที่ดินได้มีการส่งเสริมให้ความรู้ เกี่ยวกับการปลูกพืชผสมผสาน สอนการทำปุ๋ยหมักและน้ำหมักชีวภาพ อีกทั้งยังมีการมอบหมายให้หมอดินตรวจสภาพดินให้กับเกษตรกร ซึ่งศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีการพัฒนาที่ดินแห่งนี้ ได้รวมองค์ความรู้ไว้อย่างมากมายที่เกษตรกรเพื่อนบ้านสามารถเข้ามาเรียนรู้ได้

อย่างไรก็ตาม การเกษตรแบบผสมผสานจะประสบผลสำเร็จได้ จะต้องมีการวางรูปแบบและดำเนินการโดยให้ความสำคัญต่อกิจกรรมแต่ละชนิดอย่างเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมทางกายภาพ เศรษฐกิจ สังคม มีการใช้แรงงานเงินทุน ที่ดิน ปัจจัยการผลิต และทรัพยากรธรรมชาติอย่างมีประสิทธิภาพ ตลอดจนรู้จักนำวัสดุเหลือใช้จากการผลิตชนิดหนึ่ง มาหมุนเวียนใช้ประโยชน์กับการผลิตอีกชนิดหนึ่ง หรือหลายชนิดภายในไร่นาแบบครบวงจร

ปัญหาราคายางพาราตกต่ำยังคงเป็นปัญหาที่เกษตรกรภาคใต้ยังเผชิญอยู่ในขณะนี้ แม้ว่าที่ผ่านมาจะมีสัญญาณดีขึ้นเพียงเล็กน้อย สำหรับแนวทางการแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืน หลายฝ่ายทั้งภาครัฐและเอกชน กำลังเร่งแก้ไขกันอย่างเร่งด่วนเช่น การนำยางพาราไปแปรรูปสร้างมูลค่าเพิ่ม เช่นใช้ซ่อมแซ่มถนน สนามกีฬา เป็นต้น รวมถึงแนวทางการปลูกพืชเศรษฐกิจใหม่ แซมสวนยาง หรือการทำเกษตรแบบผสมผสานเพื่อลดต้นทุนการผลิต

จังหวัดกระบี่ก็เป็นอีกหนึ่งพื้นที่ที่เกษตรกรได้รับผลกระทบจากราคายางพาราตก เพราะอาชีพหลักของกระบี่ คือการปลูกยางพารา และปาล์มน้ำมัน วันนี้สถานการณ์พืชเศรษฐกิจทั้ง 2 ชนิดนี้ มีแนวโน้มไม่ดีนัก จึงทำให้มีการส่งเสริมเกษตรกรปลูกพืชเศรษฐกิจอื่นๆ ที่เป็นพืชระยะสั้นแบบผสมผสาน สร้างรายได้เสริม ให้คุณภาพชีวิตความเป็นอยู่มีความยั่งยืน ผ่านพ้นวิกฤติราคายางพาราตกต่ำ

นายพงษ์มานิตย์  ไทยแท้  ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตร จังหวัดกระบี่ กล่าวว่า  โครงการศูนย์เรียนรู้เกษตรแบบผสมผสาน ตั้งอยู่ภายในศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรจังหวัดกระบี่ บนเนื้อที่ 8 ไร่  อำเภอเมือง เพิ่งก่อตั้งเมื่อปลายปี 2558 เป็นโครงการปลูกพืชเศรษฐกิจใหม่แบบผสมผสาน แก้ไขปัญหาราคายางพาราตกต่ำ โดยได้รับงบประมาณสนับสนุนจากกรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ทั้งนี้ภายในสวนจะเน้นการปลูกไม้ผลขนาดใหญ่ เช่น จำปาดะ ทุเรียน ลองกอง ผสมผสานกับพืชแซมในสวนขนาดเล็กที่เป็นพืชในท้องถิ่นภาคใต้ เช่น ถั่วหรั่ง มันขี้หนู ซึ่งเป็นพืชที่ตลาดภาคใต้มีความต้องการสูงมาก เบื้องต้น ได้วางแผนการตลาด จะนำจำหน่ายหน้าศูนย์ฯก่อน จากนั้นจะขยายตลาดไปในพื้นที่อื่นๆ นอกจากจะเป็นแปลงสาธิตให้กับเกษตรกรที่สนใจเข้ามาเรียนรู้แล้ว ยังเปิดให้นิสิต นักศึกษา และทัวร์เกษตร เข้ามาศึกษาดูงานได้อีกด้วย

“ต้องการให้เกษตรกรพี่น้องชาวสวนยางพาราในจังหวัดกระบี่ เข้ามาเรียนรู้ผ่านโครงการให้มากขึ้น และนำไปปฏิบัติจริงจะเป็นการช่วยให้มีรายได้เสริมมากขึ้นหลังจากที่ได้รับผลกระทบจากราคายางพารา ทำให้เศรษฐกิจในจังหวัดชะลอตัวไปด้วย หากมีรายได้เสริมก็จะช่วยให้เกษตรลืมตาอ้าปากได้บ้างและยังมีเมล็ดพันธุ์ไปแจกให้เกษตรกรอีกด้วย”นายพงษ์มานิตย์กล่าว

อย่างไรก็ตาม ระบบการบริหารจัดการภายในศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรจะเน้นการลดค่าใช้จ่าย จากต้นทุนการผลิตให้เหลือน้อยที่สุด เช่น การใช้พลังงานโซลาร์เซลล์ในการสูบน้ำมารดไม้ผล และพืชที่ปลูกแซม จะเป็นการลดต้นทุนด้านพลังงาน ได้จำนวนมหาศาล อีกทั้งยังมีการลดต้นทุนการผลิตด้วยการผลิตปุ๋ยหมักด้วยวิธีเติมอากาศ วิธีนี้มีข้อดี ประหยัดเวลา และใช้วัสดุ อุปกรณ์น้อย ได้น้ำหมักปุ๋ยชีวภาพที่มีคุณภาพ กว่าวิธีแบบธรรมชาติที่ใช้กันทั่วไป เพราะปกติการทำปุ๋ยหมักทั่วไปจะใช้เวลาประมาณ 3-4 เดือน แต่ถ้าใช้วิธีแบบเติมอากาศจะใช้เวลาเพียง 1-2 เดือน และการกรองน้ำปุ๋ยหมักจะมีประสิทธิภาพมากกว่า

นายพงษ์มานิตย์กล่าวเพิ่มเติมว่า หากเกษตรที่มาเรียนรู้การทำปุ๋ยหมักแบบเติมอากาศ จะลดค่าใช้จ่ายค่าปุ๋ยลงกว่า 50% ช่วยให้เกษตรกรมีกำไรจากการจำหน่ายพืชผลทางการเกษตรได้มากขึ้น อย่างไรก็ตาม ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรจังหวัดกระบี่ จะเดินหน้าเชิญชวนให้เกษตรกรในจังหวัด
กระบี่เข้ามาเรียนรู้การปลูกพืชแบบผสมผสาน สร้างรายได้เพิ่มในช่วงพืชเศรษฐกิจอื่นอยู่ในช่วงขาลง สำหรับศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรจังหวัดกระบี่ เตรียมเปิดตัวศูนย์เรียนรู้เกษตรผสมผสานประมาณช่วงเดือนสิงหาคม 2559 และจะเร่งปลูกพืชให้เต็มพื้นที่ 100% เต็ม ซึ่งขณะนี้ปลูกพืชไปแล้ว 50%

นับว่าเป็นอีกหนึ่งวิธีที่จะช่วยให้เกษตรกรในจังหวัดกระบี่ อยู่รอดในภาวะที่ราคายางพารา และปาล์มน้ำ ไม่ได้เฟื่องฟูเหมือนครั้งในอดีต