เมื่อวันที่ 12 มีนาคม ที่ผ่าน พระปราโมทย์ วาทโกวิโท อาจารย์ประจำหลักสูตรสันติศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เชิญให้ไปร่วมรับฟัง “การวิพากษ์หลักสูตรพุทศาสตรดุษฏีบัณฑิต สาขาวิชาสันติศึกษา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย” หลักสูตรนี้เกิดขึ้นภายใต้ความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย กับ สำนักงานศาลยุติธรรม และสถาบันพระปกเกล้า ตลอดระยะเวลา 5 ปี หลักสูตรนี้ผลิตบัณฑิตที่ได้ชื่อว่า “วิศวกรสันติภาพ” มาแล้วประมาณ 100 รูป/คน

ฟังคำบรรยายของ พระสุวรรณเมธาภรณ์ รองอธิการบดีฝ่ายวิชาการ มหาจุฬา ฯ ไม่น่าเชื่อว่า พระคุณเจ้าจะมีวิสัยทัศน์กว้างไกลและรู้เรื่องการเปลี่ยนแปลงของสภาพบ้านเมืองโลกนี้เป็นอย่างดี ท่านบอกว่า การศึกษาคือ การพัฒนามนุษย์ให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ ปัจจุบันโลกเปลี่ยนแปลงหมุนเร็ว ทำให้จิตใจมนุษย์อ่อนแอ ไหลไปตามกระแสทุนนิยม บทบาทของมหาวิทยาลัยสงฆ์ในฐานะ สถาบันการศึกษาที่พัฒนามนุษย์จำต้องสร้างเกราะป้องกัน ตอนนี้ที่เห็นชัดที่มหาจุฬาฯ กำลังสร้างหลักสูตรที่เป็นเกราะมีอย่างน้อย 3 หลักสูตรเด่น คือ สาขาสันติศึกษา สาขาชีวิตและความตาย และสาขาวิปัสสนา หลักสูตรเหล่านี้เกิดมาเพื่อแก้ปัญหาของสังคมโลกในปัจจุบัน เป็นหลักสูตรมีจุดมุ่งหมาย “เพื่อพัฒนามนุษย์ให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์แบบ”

รองอธิการบดีฝ่ายวิชาการท่านยัง กล่าวต่อไปอีกว่า “หลักสูตรสันติศึกษาเดิม มีความชัดเจนดีแล้ว แต่ต้องปรับปรุงพัฒนาเพราะเราต้องการมาตรฐาน ส่วนตัวมองว่าหลักสูตรมีความเหมาะสมกับยุคสมัยมาก เป็นหลักสูตรที่เป็นเกราะคุ้มกันมนุษย์เป็นอย่างดี หลักสูตรสันติศึกษา เพราะโลกเปลี่ยน สิ่งแวดล้อมเปลี่ยน เราจึงต้องปรับปรุงปรับตัวให้เหมาะสมโดยเฉพาะในเรื่องของจิตใจ หลักสูตรสันติศึกษาต้องพัฒนาความเป็นมนุษย์ให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์แบบ ทำให้จิตใจมีความเข้มแข็ง หลักสูตรสันติศึกษาต้องไม่วัดกันที่เกรดคนเก่ง แต่เราต้องวัดกันในการเป็นมนุษย์ มหาวิทยาลัยสงฆ์จะต้องออกแบบออกเครื่องมือในการพัฒนา งานวิจัยของสันติศึกษาถือว่าตอบโจทย์พัฒนาเป็นหลักสูตรระยะสั้น เราต้องพัฒนาหลักสูตรสันติศึกษาให้จิตวิญญาณพัฒนาให้เป็นมนุษย์ที่แท้จริง สันติศึกษาจะผลิตเครื่องมืออะไรให้เกิดการเรียนรู้อย่างเป็นจริงจังในสังคม..”

ส่วนพระมหาหรรษา ธมฺมหาโส ในฐานะผู้อำนวยการหลักสูตรสันติศึกษา กล่าวว่า “พระพุทธเจ้าตรัสว่า พึงศึกษาสันติศึกษาเท่านั้น เกิดขึ้นครั้งแรกใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ เราได้ช่วยได้สานต่องานของพระพุทธเจ้า โดยความร่วมมือของศาลพระปกเกล้าและศาลยุติธรรม จึงขอขอบคุณทุกท่าน ปัจจุบันระดับปริญญาเอกจบการศึกษา 75 รูป/คน ทำไมต้องปรับปรุงเพราะเป็นนโยบายของกระทรวงใหม่และ สกอ. ว่า ในรอบ 5 ปี เราจะพัฒนาหลักสูตร โดย พระพรหมบัณฑิต อดีตอธิการบดีมหาจุฬา ฯ กล่าวว่า ผู้จบการศึกษาสันติศึกษาจะต้องเป็น “วิศวกรสันติภาพ” จะต้องตอบโจทย์ตนเองและสังคม เราจึงต้องพัฒนาด้านสันติภายในและสันติภายนอก เราพยายามมุ่งสันติภายใน คือ สติ ขันติ สันติ เมื่อมีความเข้มแข็งภายในก็ออกไปช่วยเหลือสังคมด้านการไกล่เกลี่ยในชุมชน คำถาม “ อีก 5  ปีข้างหน้าผลผลิตของวิศวกรสันติภาพควรจะเป็นอย่างไร อยากให้วิศวกรสันติภาพได้เครื่องมืออะไร หน้าตาของวิศวกรสันติภาพควรจะมีหน้าตาอย่างไร..”

พระเมธาวินัยวิรส บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย กล่าวว่า ประเด็นเรื่องของคอนโดเป็นการอยู่ร่วมของผู้คนในสังคมอย่างสันติ แม้แต่เรื่องของฮ้วงจุ้ยโหราศาสตร์แต่มีพระพุทธศาสนาเป็นฐาน คำตอบเป็นการให้ผู้คนสามารถอยู่ร่วมกันในมิติของศาสตร์ต่างๆ โดยชื่นชมงานวิจัยสันติศึกษาว่าสามารถตอบโจทย์โดยพัฒนาผู้ต้องขังให้มีชีวิตใหม่ งานวิจัยสันติศึกษากลับตอบโจทย์สังคมมากในฐานะผู้มาตรวจสอบดุษฎีนิพนธ์ การเรียนการสอนต้องเน้นเรื่องสันติ เริ่มต้นจากความคิดของผู้เรียน การทำวิจัยของสันติศึกษาจะต้องลงพื้นที่จริงมีการปฏิบัติอย่างแท้จริง การเรียนการสอนต้องสำนึกให้เกิดสันติให้ได้ สามารถนำผลของงานวิจัยสามารถตอบโจทย์สังคม เกิดสันตินวัตกรรม เกิดผลกระทบเชิงบวกต่อสังคม

ด้าน อาจารย์วิรัช ชินวินิจกุล อดีตเลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรมและอดีตองคมนตรี กล่าวว่า “.. ถือว่าเป็นจุดเริ่มต้นในการทำเรื่องไกล่เกลี่ยอย่างจริงจัง บ้านเมืองเราที่เป็นแบบนี้เพราะว่ามาจากนักกฎหมาย นักกฎหมายต้องยอมรับว่าเป็นส่วนหนึ่งในการทำลายชาติ เราจะใช้พุทธสันติวิธีอย่างไรในการพัฒนาบ้านเมืองของเรา เพื่อให้เกิดความปรองดอง ถามว่าเราต้องการอะไร ทำอย่างไรให้สันติศึกษานำไปปฏิบัติจริงๆ ในชีวิตและสังคม 5 ปีที่ผ่านมาเราเรียนเรื่องทฤษฏีมามากมาย เราจะนำสิ่งที่เรียนเอาไปปฏิบัติต่อสังคมได้อย่างไร สมัยรับตำแหน่งเลขาธิการศาลยุติธรรมใหม่ๆ นักข่าวถามว่าจะมีวิธีการอย่างไรให้เกิดความสงบในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ประเด็นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่อ้างเสมอว่า ไม่ได้รับความเป็นธรรม จึงใช้ความยุติธรรมสยบความรุนแรง ทำมีการทำโครงการ เยาวชนไทยหัวใจเดียวกัน เพื่อให้เยาวชนเรียนรู้เกี่ยวกับความเป็นธรรม โดยพัฒนาเยาวชน 100 คน สถาบันที่ให้ความเป็นธรรมคือ ศาลยุติธรรม โดยเน้นการไกล่เกลี่ย หาทางออกร่วมกันอย่างสันติ เป็นการปลูกฝังให้เยาวชนเรียนรู้มิติอื่น เห็นบรรยากาศประเทศไทยเป็นอย่างไร ผลที่เกิดขึ้นจากการพัฒนาเยาวชน มีการให้เด็กไปเป็นพนักงานต้อนรับประจำศาล เพื่อเป็นทุนการศึกษาของเด็กเยาวชน สันติวิธีจะเป็นเครื่องมือให้เยาวชน สันติศึกษาจะต้องนำสันติวิธีเข้าไปสู่เยาวชน 5 ปีข้างหน้าอยากเห็นวิศวกรสันติภาพนำไปใช้เครื่องมือไปใช้เครื่องมือไปในสังคมจริงๆ…”

ส่วน พล.อ.เอกชัย ศรีวิลาส ผู้อำนวยการสำนักสันติวิธีและธรรมาภิบาล สถาบันพระปกเกล้า ในฐานะนักสันติวิธีและนักไกล่เกลี่ย กล่าวว่า….รูปแบบการศึกษาจะต้องมีการปฏิบัติจริงเท่านั้น จึงมองว่าการทำวิจัยจะต้องเป็นวิจัยเชิงปฏิบัติการสามารถตอบโจทย์สังคม เป็นภาคปฏิบัติมากว่าทฤษฏี สันติศึกษาต้องสอนเรื่องการไกล่เกลี่ยฝึกปฏิบัติ ด้วย 3 มิติ “แก้ไข ปกป้อง เยียวยาสร้างความปรองดอง” ข่าวสารในปัจจุบัน สร้างการมีส่วนร่วม สอนให้วิเคราะห์ว่า สาเหตุแห่งปัญหาเป็นอย่างไร มีการสานเสวนา กระบวนการ FA หลักสูตร FA นิสิตจะต้องเรียนรู้เพื่อนำไปใช้ มีเครื่องมือการขอโทษการปรองดอง บทบาทการเป็นคนกลาง เมืองไทยขาดการให้อภัยและการขอโทษ เราต้องการให้อภัยและการขอโทษ อาจารย์จะต้องสอนแบบมีส่วนร่วมเท่านั้น ดึงความรู้จากผู้เรียนออกมาให้ได้ ปัจจุบันเราหมดเวลาในการสอนแบบบรรยายแล้ว หลักสูตรต้องสร้างนวัตกรรมในการสอน ปัจจุบันเราควรรับสมัครแบบออนไลน์ 100 เปอร์เซ็นต์ เพราะเราจะทราบฐานข้อมูลผู้เรียน ปัจจุบันมีการประเมินแบบออนไลน์ตามแบบ KPI พยามยามจะทำให้เป็นดิจิทัล ผู้เรียนมีการศึกษาดูงานแล้วนำมาแบ่งปันนำเสนอเพื่อการเรียนรู้ สถาบันปกเกล้าจึงมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง เราจึงมีการลงนามร่วมมือกับ Google จะไม่ใช้กระดาษแต่จะเป็นดิจิทัล ความการเรียนรู้สถานการณ์ปัจจุบัน โดยผู้เรียนจะต้องรู้ 3 รู้ คือ “รู้โลก รู้รอบ รู้ตนเอง” หรือมิติสงฆ์ควรมีโรงเรียนเจ้าอาวาส ผู้เรียนควรเรียนรู้วิชาดิสรัป โลกแห่งการเปลี่ยนแปลง โลกแห่งดิจิทัล การมองโลกที่มีการเปลี่ยนแปลง สิ่งสำคัญจะต้องมี วิชา กระบวนการปรองดอง คือ ยุติธรรมเชิงสมานฉันท์

รวมทั้ง ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการสำนักวิจัยและพัฒนา สถาบันพระปกเกล้า เปิดมุมมองเกี่ยวกับหลักสูตรสันติวิธีว่า สิ่งที่อยากเห็นสันติศึกษาใน 5 ปี ข้างหน้า มองว่า ผู้เรียนต้องเรียนรู้เทรนของโลก เทรนของความขัดแย้งในโลกปัจจุบัน เรียนรู้ด้าน SDG ของสหประชาชาติ ผู้เรียนต้องยึดมั่นในหลักพระพุทธศาสนาเป็นหลัก จะทำเรื่องฮ้องจุ้ยหรือ โหราศาสตร์ จะต้องตอบโจทย์ให้ได้ ความขัดแย้งในมิติอื่นๆ งานวิจัยสันติศึกษาจะต้องลงสู่การปฏิบัติมีความลึกและความกว้าง ผู้จะเป็นวิศวกรสันติภาพจะต้องมี FA นำเครื่องมือไปใช้งาน ความขัดแย้งในสถานการณ์ผู้เรียนต้องตามทัน สันติศึกษาต้องฝึกคนไปสู่สังคม ผู้เรียนจะต้องมี 3 H คือ ด้านปัญญาด้านสันติวิธี

ด้านจิตใจมีความมุ่งมั่นสงบเย็น ด้านเครือข่ายจับมือกันช่วยการช่วยสังคมให้มากๆ งานวิจัยจะต้องนำไปสู่การพัฒนาสังคมให้มาก อยากให้มีการทดลองรูปแบบใหม่ๆ เพื่อการพัฒนาหลักสูตรให้เหมาะสมกับยุคสมัย  มีการเรียนงานวิจัยต่างประเทศด้วย มีการปฏิบัติมากกว่าทฤษฏี วิศวกรสันติภาพจะต้องนำคนอื่นไปสู่จุดหมายคือ สันติภาพ ต้องให้ความสำคัญกับสตรีในการสร้างสันติภาพ  ย้ำว่า สันติภาพจะไม่เกิดถ้าประเทศที่ไม่เป็นประชาธิปไตย เพราะถูกลดศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์..

คุณประกายรัตน์ ต้นธีรวงศ์ ผู้ทรงคุณวุฒิและกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ กล่าวว่า ..หลักสูตรสันติศึกษามีคุณค่ายิ่งต่อสังคมไทย ความขัดแย้งในสังคมไทยมีความขัดแย้งในสังคมแบบฝังรากลึก เราขาดคนกลางบุคคลที่เป็นนักสันติอย่างจริงจริง ด้วยการนำเครื่องมือต่างๆ นำไปใช้แก้ปัญหาความขัดแย้งในสังคม สันติศึกษาถูกคาดหวังสูงมากในการแก้ปัญหาความขัดแย้งในสังคม เป็นหลักของประเทศชาติ อดีตคนไทยมีจิตใจที่งดงาม เมื่อเรามีปัญหาเราพูดคุยกัน แต่ปัจจุบันเราคุยกันยาก เครื่องมือในการให้อภัย ยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ ให้คนในสังคมไทยขอโทษ โดยมองประโยชน์ของสังคมเป็นสำคัญ มีการขอโทษ มีการให้อภัย รวมถึงการเยียวยา เราต้องปรับหลักสูตรว่า ผู้เรียนจะนำไปใช้ได้อย่างไร วิศวกรสันติภาพจะร่วมสร้างสรรค์สังคมสันติสุข เราต้องฝึกการเจรจาการไกล่เกลี่ย เราต้องเป็นนักส่งออกนักวิศวกรสันติภาพเพื่อแก้ปัญหาความขัดแย้ง เรามีกฎหมายประวัติศาสตร์ด้านสมานฉันท์ทางเลือกคือ พ.ร.บ.ด้านไกล่เกลี่ยข้อพิพาท 2562 มีการลงโทษผู้ไกล่เกลี่ยแสดงถึงความสำคัญว่าไกล่เกลี่ย ผู้เรียนต้องมีการฝึกการไกล่เกลี่ยอย่างจริงจัง ต้องปรับการเรียนให้มีส่วนร่วมลงปฏิบัติ งานวิจัยแบบมีส่วนร่วมมีการลงไปทำเอง มิใช่วิจัยแต่ทฤษฏีเท่านั้น ถ้าคิดถึงการแก้ไขความขัดแย้ง ป้องกันความขัดแย้ง สร้างสันติภาพ ต้องนึกถึงสันติศึกษามหาจุฬา ซึ่งมีการเพิ่มเติมว่า ผู้เรียนต้องเข้าใจหลักธรรมอย่างลึกซึ้ง เช่น พรหมวิหาร 4 อิทธิบาท 4 พัฒนาจากภายใน หลักสูตรสันติศึกษาจะต้องพัฒนาระดับประเทศไทย รวมถึงพัฒนาคนตามแนวทางหลักของพระพุทธศาสนา และการไปฝึกในชุมชนของผู้เรียน..

นอกจากนี้ ในวงวิพากษ์ได้มีผู้ร่วมวิพากษ์อีกหลายท่าน เช่น อาจารย์อดุลย์ ขันทอง อธิบดีผู้พิพากษาศาลแพ่งพระโขนง พระสุธีรัตนบัณฑิต ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยพุทธศาสตร์ มจร รศ.ดร.โกนิษฏ์ ศรีทอง รองอธิการบดีฝ่ายวิชาการ มจร รศ.ดร.อำนาจ บัวศิริ เป็นต้น

การวิพากษ์หลักสูตรสันติศึกษาครั้งนี้ น่าจะเป็นครั้งที่ 3 แล้วซึ่งเท่าที่ฟังน่าจะเป็นขั้นตอนสุดท้ายแล้ว ก่อนที่จะเข้าไปสู่ขบวนการคณะกรรมการร่างหลักสูตร ก่อนหน้านี้มีการ สอบถามเพื่อเสนอแนะและปรับปรุงหลักสูตรจาก Google Form มีทั้งจุดเด่นและจุดด้อย เช่น หลักสูตรที่ดีเหมาะสมกับสถานการณ์ปัจจุบัน คณาจารย์ผู้ทรงคุณวุฒิถ่ายทอดหลักสูตรภาวะผู้นำได้ดีเยี่ยม จุดด้อย เช่น ระบบการทำงานกระจุกตัวขาดความเป็นสากล เนื้อหาวิชาสอนยังไม่เข้มข้น ในบางวิชาไม่ได้เน้นการไปใช้ เน้นแค่มารับฟัง หรือ แม้กระทั้งว่า หลักสูตรไม่สามารถสร้างมหาบัณฑิตและดุษฎีบัณฑิตออกมารับใช้พระพุทธศาสนาและสังคมตามที่คาดหวังได้ เป็นต้น

ทั้งหมดทั้งมวล คำวิพากษ์ เสียงสะท้อน ล้วนเป็นสิ่งที่สวยงาม ต่อจากนี้ไปหลักสูตรใหม่ที่ผ่านการวิพากษ์วิจาณ์ ฟังเสียงสะท้อนจากศิษย์เก่า ๆ มาแล้ว คาดว่า น่าจะเป็นสาขาเรียนสาขาหนึ่งของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ที่ตอบโจทย์สร้างมนุษย์ให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ได้ ตามความคาดหวังของผู้บริหาร

กรมศิลปากร บูรณะ ปรับปรุงโบราณสถานวัดผาลาด วัดโบราณ ที่ตั้งอยู่ระหว่างทางขึ้นจากพื้นราบสู่วัดพระธาตุดอยสุเทพ จังหวัดเชียงใหม่ ให้คงสภาพสมบูรณ์ งดงาม ตามเอกลักษณ์ของศิลปะพม่า จึงเป็นวัด หรือสถานที่สวยงามตั้งอยู่ในเส้นทางขึ้นดอยสุเทพ ที่ควรแก่การเยี่ยมชม เพื่อดื่มด่ำกับบรรยากาศที่เงียบสงบ เพราะร่มรื่น และทิวทัศน์ที่สวยงามสมกับเป็นวัดอุทยานในเมืองเชียงใหม่

กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร จัดโครงการสื่อมวลชนสัญจร ตามรอยอารยะธรรมล้านนา เพื่อนำชม แหล่งโลหะกรรม สถาปัตยกรรม และจิตรกรรมล้านนาโบราณ ที่ได้รับการอนุรักษ์ ระหว่างวันที่ 26-28 กุมภาพันธ์ 2563 ได้พาชมวัดผาลาด ตั้งอยู่ที่ตำบลสุเทพ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นวัดที่เต็มไปด้วยศิลปะกรรม สถาปัตยกรรมแบบพม่า ที่สร้างขึ้นมาบนพื้นที่ลาดชันแห่งนี้เมื่อประมาณ 500 ปีมาแล้ว

ชื่อวัดผาลาดปรากฏในสมัยพระเจ้ากือนา เมื่อพระองค์อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุที่พระสุมณเถระนำมาจากสุโขทัย โดยประทับบนหลังช้าง เพื่อนำไปประดิษฐาน ที่วัดพระธาตุดอยสุเทพ พระองค์แวะวัดผาลาดเพื่อทรงพัก ก่อนขึ้นพระธาตุดอยสุเทพ เพราะเส้นทางลาดชันมาก แต่เป็นเส้นทางแสวงบุญเสมอมา

เป็นการก่อสร้างเพื่อพักระหว่างเดินทางสมัยโบราณที่วัดผาลาด ได้รับอิทธิพลพม่าอย่างชัดเจนได้แก่ หอพระ เจดีย์และอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนาเพื่อให้พุทธศาสนิกชนบูชา และพักอย่างน้อยเมื่อ 500 มาแล้ว สถานโบราณนี้ได้รับการปฏิสังขรณ์ตลอดมา

ขณะที่เจ้าหน้าที่กรมศิลป์พาชมจุดที่สนใจนั้น จะเห็นนักท่องเที่ยวชาวยุโรป เดินชมสถานที่่ต่างๆด้วยความสนใจ เช่น เจดีน์แบบพม่า ที่อยูในสภาพสมบูรณ์ทั้งลวดลาย ศิลปกรรมบัวคว่ำบัวหงาย รูปปั้นสัตว์หิมพานต์ เช่น สิงห์ที่มุมทั้งสี่ ส่วนยอดเอียงนิดหน่อย

สีของเจดีย์มองไม่ชัดเพราะปกคลุมด้วยตะไคร่น้ำ แม้จะแห้งเพราะความร้อนจากอากาศก็ตาม แต่ก็ถือเป็นเอกลักษณ์ โดยเฉพาะฤดูฝน หอพระที่เห็นเป็นอาคารแบบยุโรปที่สร้างใหม่ แต่ไม่ทิ้งแบบดั้งเดิม ซึ่งมีรูปถ่ายโบราณยืนยัน อาคารเดิมมีผนังก่ออิฐถือปูน มีช่องโค้งประดับด้านหน้าอย่างสวยงาม มีภาพปูนปั้นประดับ เช่น ราชสีห์ กษัตริย์ทรงธนู หรือ แผลงศร เมื่อบูรณะใหม่ก็ไม่ได้เปลี่ยนแปลง

ภายในหอพระประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นศิลปะพม่า 10 องค์ เพื่อให้ผู้เดินทางกราบบูชาระหว่างพัก การที่หอพระเป็นทรงยุโรปกลางป่าเมืองเชียงใหม่ สืบเนื่องจากอิทธิพลอังกฤษที่มีต่อพม่านั่นเอง เนื่องจากวัดผาลาด เป็นจุดชมวิวของจังหวัดเชียงใหม่ เป็นสถานที่ปฏิบัติธรรม จึงมีข้อความเตือนสตินักท่องเที่ยวเป็นภาษาอังกฤษ ติดตามที่ต่าง ๆ เพื่อให้ผู้มาเยือนเคารพสถานที่

ความที่เป็นเส้นทางไปสู่ดินแดนประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ คือดอยสุเทพ นักปราชญ์ชาวพุทธ จึงกำหนดเส้นทาง 12 กิโลเมตรว่า เหมือนขั้นตอนบรรลุธรรม จากชั้นล่างสู่ชั้นสูงสุด ชั้นล่างจากฝายหิน คือชั้นโสดาปัตติมรรค ชั้นกลางคือวัดผาลาด เทียบกับชั้นสกิทาคามิมรรค ชั้นสุดท้าย ที่สูงสุดคือพระธาตุดอยสุเทพ เทียบกับ อรหัตมรรค

พระครูธีรสุตพจน์ (พระมหาสง่า ไชยวงศ์ ดร.) เจ้าอาวาสวัดผาลาด เล่าเรื่องการทำงานกับกรมศิลปากรว่า ทางวัดให้ความร่วมมือเต็มที่ เพราะเข้าใจระเบียบ กฎเกณฑ์ของกรมศิลป์ และวิธีการจัดงบประมาณในการบูรณะ แต่ก่อนเคยอึดอัดกับการทำงานของกรมศิลป์ แต่เมื่อศึกษาแล้วก็เข้าใจ ขณะนี้จึงทำงานร่วมกัน สนับสนุนซึ่งกันและกัน เพราะกรมศิลป์ทำงานแบบมืออาชีพ มีแผนงานที่แน่นอน มีอะไรพูดคุยได้เสมอ โดยเฉพาะกับผู้รับผิดชอบคือ นายเทอดศักดิ์ เย็นจุระ ผู้อำนวยการกลุ่มอนุรักษ์โบราณสถาน สำนักศิลปากรที่ 7 เชียงใหม่

พระครูธีรสุตพจน์ เจ้าอาวาส สรุปการทำงานกับข้าราชการกรมศิลป์ว่า มีทั้งคุณค่าและมูลค่า วัดผาลาด จึงงามสง่าเป็นวัดในอุทยานแห่งหนึ่งของเชียงใหม่ จนถึงบัดนี้

ผู้เขียนเป็นอนุจรติดตาม พระเทพปวรเมธี รองอธิการบดีฝ่ายบริหาร มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตมหาจุฬา ฯ ประจำจังหวัดขอนแก่น มีพื้นที่ประมาณ 50 ไร่ มีอาคารหลายหลังค่อนข้างใหญ่โต มีหอประชุม มีอาคารเรียนหลายหลัง และที่มีอาคารที่พัก 5 ชั้น ผู้เขียนได้รับความอำนวยความสะดวกภายใต้การเมตตาของ พระโสภณพัฒนบัณฑิต รองอธิการบดีประจำวิทยาเขตขอนแก่น จัดหาที่พักที่นอนที่รับประทานอาหารให้ ค่อนข้างสบาย

ปัจจุบันมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น มีพระนิสิต /นักศึกษา ประมาณ 1,500 รูป/คน หลังจากพระเทพปวรเมธี ปฎิบัติศาสนกิจในภาคกลางวันเรียบร้อยแล้ว ภาคค่ำท่านได้รับนิมนต์ให้เทศน์ต่อหน้าสรีระพระธรรมวิสุทธาจารย์ วัดหนองแวงพระอารามหลวง ผู้เป็นดั่ง “เทพเจ้าแห่งลุ่มน้ำชี”

ผู้เขียนเคยเดินทางมาวัดหนองแวงนานแล้ว พอทราบปฎิปทาของพระธรรมวิสุทธาจารย์ หรือที่ชาวบ้านเรียกกันทั่วไปว่า “หลวงพ่อคูณ” พอสมควรว่า ท่านเป็นพระมหาเถระที่มีจิตใจเมตตาและเป็นพระนักพัฒนา และในฐานะท่านเป็น “พระโหราจารย์” มีลูกศิษย์ลูกหาเยอะ

ในอดีตไม่ว่าพระภิกษุรูปใดที่เดินทางมาจากส่วนกลาง ต้องมาพักอยู่ในวัดท่าน เพราะมีเรือนรับรองอย่างดี ไม่เว้น “แม้กระทั่งสมเด็จพระสังฆราช”ภายในวัดของท่านมีโรงเรียนการกุศล ประเภท เรียนฟรี กินฟรี มีนักเรียน 2-3 พันคน และเรื่องนี้ท่านทำมาก่อนรัฐบาลด้วยซ้ำไป

นอกจากท่านสร้างวัด สร้างโรงพยาบาล สร้างโรงเรียนภายในจังหวัดขอนแก่นและจังหวัดใกล้เคียงแล้ว ในต่างประเทศพระธรรมวิสุทธาจารย์ ท่านก็เป็นประธานสร้างวัดไว้อีก 6 แห่งทั้งในยุโรปและสหรัฐอเมริกา พระมหาเถระที่เป็นนักพัฒนาแบบพระธรรมวิสุทธาจารย์ หรือหลวงพ่อคูณ แห่งวัดหนองแวง ขอนแก่น ปัจจุบันหายาก แทบไม่มีแล้ว

พระอุปัชฌาย์ของผู้เขียนคือ “พระมงคลสิทธิคุณ” หรือหลวงพ่อลำไย วัดทุ่งลาดหญ้า จังหวัดกาญจนบุรี ท่านเป็นพระเกจิ เป็นพระโหราจารย์ เป็นพระนักพัฒนาเหมือนหลวงพ่อคูณ แห่งวัดหนองแวง ยุคสมัยที่รัฐบาลมาเงินน้อย ยุคสมัยที่รัฐเข้าไม่ถึง ท่านสร้างทั้งโรงเรียน สถานีอนามัย สะพาน และอีกมากมาย ยุคสมัยก่อนบทบาทเรื่องพัฒนาท้องถิ่นต้องยกให้กับพระ ยุคสมัยนี้บทบาทเหล่านี้ลดน้อยถอยลงทุกวันในหมู่คณะสงฆ์ เว้นบางพื้นที่ต้องมีบ้าง

อนุสรณ์ของ พระธรรมวิสุทธาจารย์ หรือ เทพเจ้าแห่งลุ่มน้ำชี สร้างเอาไว้อีกแห่งหนึ่งที่เลื่องลือและเป็นศาสนสถานที่ผู้คนหลั่งไหลมาสักการะไม่ขาดคือ “พระมหาธาตุแก่นนคร”

พระมหาธาตุแก่นนครหรือ พระธาตุเก้าชั้นฐานสี่เหลี่มผืนกว้างด้านละ 50 เมตร เรือนยอดทรงเจดีย์จำลองแบบพระธาตุขามแก่น จัดสร้างขึ้นเนื่องในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว องค์รัชกาลที่ 9 ทรงครองสิริราชสมบัติครบ 50 ปี และเพื่อเป็นมหามังคลานุสรณ์ 200 ปีเมืองขอนแก่น ความสูงขององค์พระธาตุ 80 เมตร มีพระจุลธาตุ 4 องค์ เป็นศิลปะสมัยทวารวดี แรงบันดาลใจในการสร้างพระธาตุองค์นี้ส่วนหนึ่งมาจากที่พระธรรมวิสุทธาจารย์ ไปเจอเจดีย์ที่พม่ามีความสวยงามน่ากราบสักการะบูชา จึงอยากมาสร้างไว้ที่วัดหนองแวงด้วย

วันนี้เป็นวันครบ 15 วันที่พระธรรมวิสุทธาจารย์ ได้ละสังขาร สิริอายุได้ 91 ปี พรรษา 71 เรื่องการเกิด แก่ เจ็บตาย เป็นสิ่งที่มนุษย์ทุกคนหลีกเลี่ยงไม่พ้น สิ่งที่ทิ้งเอาไว้ในโลกนี้เหลือแต่ ความดี และความชั่ว ให้คนรำลึกถึง ผู้เขียนในฐานะเคยอาศัยบารมีของท่านมาพักนอนวัดหนองแวง ขอน้อมส่งท่านสู่ดินแดนแห่งพระนิพพานด้วยเทอญ