นายสุรัตน์ สงวนทรัพย์ ผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 1 จ.ชัยนาท กรมส่งเสริมการเกษตรเปิดเผยว่าจากนโยบายกระทรวงเกษตรฯปี 2559 ที่เป็นปี“ลดต้นทุนการผลิตและเพิ่มโอกาสการแข่งขันสินค้าเกษตร” ซึ่งโครงการระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่เป็น 1 ใน 6 มาตรการ ขับเคลื่อนนโยบายของกระทรวงเกษตรฯ โดยมอบให้กรมส่งเสริมการเกษตรเป็นเจ้าภาพหลักดำเนินงานร่วมกับหน่วยงานภาคีเพื่อแก้ปัญหาการเกษตรที่ผ่านมา เนื่องจากเกษตรกรส่วนใหญ่เป็นรายย่อยมีพื้นที่ขนาดเล็ก ทำการเกษตรในลักษณะต่างคนต่างทำ ทำให้ต้นทุนการผลิตสูง ขาดอำนาจต่อรอง

โดยภาพรวมการดำเนินงานแปลงใหญ่ของเขต 1 ที่ประกอบด้วยพื้นที่ 9 จังหวัด มีความก้าวหน้าการดำเนินโครงการระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ ซึ่งมีแปลงใหญ่ที่ผ่านการรับรองของคณะกรรมการ SC. รวม 173 แปลง พื้นที่ 256,737.18 ไร่เกษตรกร 12,698 ราย ผลิตสินค้า 17 ชนิด (ข้อมูล ณ วันที่ 18 กรกฎาคม 2560) ในส่วนการดำเนินงานแปลงใหญ่มันสำปะหลังในพื้นที่เขต 1 ปัจจุบันมีการดำเนินการแปลงใหญ่มันสำปะหลัง 3 จังหวัดได้แก่ ชัยนาท ลพบุรีและสระบุรี รวม 16 แปลง พื้นที่ 29,637.25 ไร่ เกษตรกร 1,328 ราย

แปลงใหญ่มันสำปะหลังต.ดงดินแดง อ.หนองม่วง จ.ลพบุรี มีพื้นที่ปลูกมันสำปะหลัง 6,276.25 ไร่ เกษตรกร 306 ราย ประธานกลุ่มแปลงใหญ่คือ นางทิพาเอ โปร่งแสง เป็นแปลงต้นแบบที่ผลิตมันสำปะหลังคุณภาพได้ผลผลิตดี มีจุดเด่นคือ ใช้พันธุ์ดี เหมาะกับสภาพดิน ได้แก่ พันธุ์ระยอง ผลิตปุ๋ยอินทรีย์ใช้เองอัตรา 300 กก./ไร่ ผลิตฮอร์โมนไข่เพื่อช่วยเพิ่มผลผลิต ใช้ปุ๋ยเคมีลดลงหันมาใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินเพิ่มขึ้น ในขั้นตอนผลิตใช้วิธีไถระเบิดดินดาน ใช้ระบบน้ำหยด ใช้ระบบพลังงานแสงอาทิตย์สูบน้ำ การเก็บเกี่ยวผลผลิตใช้เครื่องขุดมันสำปะหลังลดค่าใช้จ่ายเรื่องค่าแรง และรวมกลุ่มซื้อท่อนพันธุ์ทำให้ได้ราคาถูกลง โดยรวมกลุ่มเข้มแข็งพร้อมทำตลาดด้วยการรวมกลุ่มกันขาย ทำ MOU กับบริษัท ผลิตเอทานอล (บ.ทรัพย์ทิพย์) เพื่อรวมผลผลิตส่งขายในปริมาณที่บริษัทกำหนด มีตลาดรองรับผลผลิตที่แน่นอน

นายสุรเดช เตียวตระกูล อธิบดีกรมพัฒนาที่ดินเปิดเผยว่า ในกระแสโลกที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็ว มีความก้าวหน้าของการพัฒนาเทคโนโลยีแบบก้าวกระโดด ขณะที่ประเทศมีแนวโน้มปัญหาขาดแคลนทรัพยากร ดินเสื่อมโทรม ป่าไม้ถูกทำลาย ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภัยธรรมชาติมีความถี่และรุนแรง รัฐบาลจึงมีแนวคิดปฏิรูปภาคเกษตรของไทยสู่เกษตร 4.0 : เกษตรกรมั่งคั่ง ประเทศมั่นคงด้านอาหารและเกษตรกรรมยั่งยืน สอดคล้องกับโมเดลไทยแลนด์ 4.0 การปรับเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม เน้นใช้เทคโนโลยี ความคิดสร้างสรรค์และการบริการเป็นเลิศ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถภาคเกษตรของไทย โดยพัฒนาเทคโนโลยีการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและลดปัจจัยต้นทุนการผลิตการเกษตร ให้ใช้ปุ๋ยอย่างมีประสิทธิภาพ กรมพัฒนาที่ดินร่วมกับสมาคมดินและปุ๋ยแห่งประเทศไทย และสมาคมอนุรักษ์ดินและน้ำแห่งประเทศไทย จัดประชุมวิชาการดินและปุ๋ยแห่งชาติ ครั้งที่ 5 หัวข้อ “ขับเคลื่อนนวัตกรรมด้านดินและปุ๋ย ก้าวสู่เกษตร 4.0” ระหว่างวันที่ 1-2 สิงหาคมที่ผ่านมาที่ โรงแรมเซ็นทรา บาย เซ็นทาราศูนย์ราชการและคอนเวนชั่นเซ็นเตอร์ ถ.แจ้งวัฒนะ กรุงเทพฯ เป็นเวทีเผยแพร่งานวิจัย แลกเปลี่ยนความรู้ประสบการณ์ในสาขาวิชาด้านดินและปุ๋ย สร้างความเข้มแข็งให้เกษตรกร

ด้าน ดร.พิทยากร ลิ่มทอง นายกสมาคมดินและปุ๋ยแห่งประเทศไทยกล่าวว่า การประชุมครั้งนี้ มีผลงานวิจัยที่ทดลองทดสอบจนประสบผลสำเร็จ รวมทั้งมีนวัตกรรมเด่นๆ มานำเสนอหลายเรื่อง เช่น มหาวิทยาลัยแม่โจ้ นำเศษวัสดุเหลือใช้จากไฟฟ้าฝ่ายผลิตมาใช้ประโยชน์ภาคเกษตร เช่น นำยิปซัมมาใช้ในภาคเกษตร การวิจัยเชื้อจุลินทรีย์ในดิน การใช้ปุ๋ยอินทรีย์มาปรับปรุงบำรุงดิน ซึ่งสภาพดินทางการเกษตรของไทยปัจจุบัน เราจำเป็นต้องใช้ปุ๋ยอินทรีย์ร่วมกับปุ๋ยเคมีปริมาณเหมาะสมจึงจะเกิดประโยชน์สูงสุด

นางวิลาวัลย์ วงษ์เกษม ผู้อำนวยการสำนักส่งเสริมและจัดการสินค้าเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า โครงการระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ (แมลงเศรษฐกิจ) กรมส่งเสริมการเกษตร ในฐานะเป็นหน่วยงานภาครัฐเพียงแห่งเดียวที่ส่งเสริมสนับสนุนการเลี้ยงแมลงเศรษฐกิจ ให้ช่วยผสมเกสรให้พืชผลการเกษตร เช่น ผึ้งพันธุ์ ผึ้งโพรง ชันโรง และได้ผลพลอยได้เป็นผลผลิต เช่น น้ำผึ้ง เกสร ไขผึ้ง พรอพอลิส รวมไปถึงแมลงที่นำมาเลี้ยงและบริโภคได้ เช่น จิ้งหรีด ซึ่งปัจจุบันเป็นอาหารทางเลือกใหม่ (Novel Food)ที่มีโปรตีนสูง สามารถส่งออกไปจำหน่ายต่างประเทศ สร้างอาชีพและมีรายได้จากผลผลิตของแมลงเศรษฐกิจที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจทั้งระดับชุมชนและระดับประเทศ

ในปี 2559 กรมส่งเสริมการเกษตรนำผึ้งพันธุ์ ผึ้งโพรง ชันโรง เข้าไปช่วยผสมเกสรพืชเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตในแปลงใหญ่ไม้ผล และปี 2560 ได้นำระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่เข้ามาใช้อย่างเป็นทางการโดยคัดเลือกพื้นที่ที่มีศักยภาพด้านพืชอาหาร ความพร้อมกลุ่มเกษตรกรในการบริหารจัดการแบบรวมกันผลิตเป็นกลุ่ม เพื่อลดต้นทุนการผลิต โดยร่วมกันหาปัจจัยการผลิตที่มีคุณภาพ ราคาถูก นำเทคโนโลยีมาใช้พัฒนาการเลี้ยงแมลงเศรษฐกิจ การแปรรูปเพื่อเพิ่มผลผลิตมูลค่าผลผลิต การเชื่อมโยงการตลาดให้เกิดการบริหารจัดการโซ่อุปทาน (Supply chain) อย่างมีประสิทธิภาพ สร้างอำนาจต่อรองให้เกษตรกรและวัดผลได้เป็นรูปธรรมในสินค้าแมลงเศรษฐกิจ 4 ชนิดได้แก่ ผึ้งพันธุ์ ผึ้งโพรง ชันโรง จิ้งหรีด 25 แปลง เกษตรกร 980 ราย 19 จังหวัด ได้แก่ จันทบุรี สระแก้ว มหาสารคาม ขอนแก่น กาฬสินธุ์ ชุมพร ตรัง พัทลุง สงขลา ระนอง แพร่ ตราด พิจิตร นครศรีธรรมราช เชียงใหม่ เชียงราย อุตรดิตถ์ น่านและลำพูน

ผู้ใหญ่สาย เปร็นรัมย์ ประธานแปลงใหญ่แมลงเศรษฐกิจ (จิ้งหรีด) ต.หนองแวง อ.โคกสูง จ.สระแก้วกล่าวว่า ตนและคนในหมู่บ้านมีอาชีพเลี้ยงจิ้งหรีดมาตั้งแต่ปี 2552 จากประสบการณ์ที่ผ่านมาจิ้งหรีดเป็นแมลงชนิดหนึ่งที่ตลาดตอบรับดี เลี้ยงง่าย ต้นทุนไม่สูงมาก เหมาะทำเป็นอาชีพหลักและอาชีพเสริม ปัจจุบันในอ.โคกสูง จ.สระแก้ว มีเกษตรกรที่เลี้ยงจิ้งหรีด 60 ราย แต่ที่เข้าร่วมโครงการแปลงใหญ่มี 50 ราย ส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรที่เลี้ยงจิ้งหรีดเป็นอาชีพหลัก เฉลี่ยรายได้หลักหมื่นขึ้นไปขึ้นอยู่กับปริมาณที่เลี้ยง ใครมีพื้นที่เยอะสามารถเลี้ยงเยอะได้ ส่วนด้านการตลาดกลุ่มแปลงใหญ่จิ้งหรีดจะทำตลาดด้วยการขายตัวสด ตัวนึ่งและแปรรูปเป็นจิ้งหรีดอัดกระป๋อง โดยเน้นเป็นจิ้งหรีดไข่ เพราะมีรสชาติดี คุณค่าอาหารสูง และเป็นที่ต้องการของตลาดมากกว่าจิ้งหรีดธรรมดา

สำหรับเกษตรกรที่เข้าร่วมแปลงใหญ่จิ้งหรีด กลุ่มของอ.โคกสูงเข้าร่วมโครงการดังกล่าวตั้งแต่ปี 2560 และมีกิจกรรมพัฒนาความรู้ในการผลิตจิ้งหรีดต่อเนื่อง มีการอบรมไปดูงานใครมีปัญหามาพูดคุยกัน ในส่วนภาครัฐนำเทคนิคการเลี้ยงจิ้งหรีดให้มีคุณภาพมาส่งเสริมให้เกษตรกร แนะวิธีลดต้นทุนการผลิต เช่น รวมกลุ่มซื้ออาหารเพื่อได้วัตถุดิบราคาถูกมากขึ้น ซึ่งปัจจุบันกลุ่มของเราลดต้นทุนการผลิตได้รายละ 1,000 บาท/เดือน และคาดว่าในอนาคตการเลี้ยงจิ้งหรีดจะขยายช่องทางตลาด รวมถึงสร้างมูลค่าเพิ่มได้มากขึ้น เป็นผลจากการพัฒนาคุณภาพผลผลิตจิ้งหรีดให้มีความหลากหลายของสินค้าเป็นที่ต้องการของตลาดนั่นเอง

เกษตรจังหวัดลำปางเผยผลดำเนินงานแปลงใหญ่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ สามารถลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต พัฒนาคุณภาพผลผลิตและการตลาด ภายใต้การบริหารจัดการกลุ่มอย่างเข้มแข็งด้วยการเน้นทำเกษตรยั่งยืน

นายสุรพล ทองเที่ยง เกษตรจังหวัดลำปาง กล่าวว่า จ.ลำปางมีพื้นที่ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ 197,276 ไร่ เกษตรกร 14,725 ราย มีพื้นที่เพาะปลูกมีเอกสารสิทธิ 53,864 ไร่ พื้นที่ปลูกไม่มีเอกสารสิทธิ 143,412 ไร่ โดยที่ผ่านมาเกษตรกรส่วนใหญ่ประสบปัญหาผลผลิตและราคาตกต่ำและผลผลิตขาดคุณภาพ ดังนั้น ภาครัฐจึงส่งเสริมการทำเกษตรรูปแบบแปลงใหญ่ ตามนโยบายของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ซึ่งได้รวมกลุ่มแปลงใหญ่ตั้งแต่ปี 2559 พร้อมขับเคลื่อนส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ 1 แปลง ในอ.งาว มีเกษตรกรเข้าร่วมโครงการ 499 ราย พื้นที่ 1,922.25 ไร่

โดยมีแนวทางขับเคลื่อนโครงการส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่ ด้วยการใช้ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตรเป็นเครื่องมือส่งเสริมการเกษตร มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เรื่องเทคโนโลยีการเกษตรที่เหมาะสม สามารถช่วยแก้ปัญหาชุมชนตอบสนองประเด็นการพัฒนาในพื้นที่ และสอดคล้องความต้องการของเกษตรกร มีรูปแบบการทำงานส่งเสริมการเกษตรแบบบูรณาการในพื้นที่ที่มีการบริหารจัดการในลักษณะแปลงใหญ่ที่เหมาะสมกับสภาพแต่ละพื้นที่ โดยมีเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรทำหน้าที่เป็นผู้จัดการพื้นที่

สำหรับผลดำเนินงานแปลงใหญ่ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ (หลังนา) ในพื้นที่แปลงใหญ่ของอ.งาว ทั้งสิ้น เกษตรกร 499 ราย ด้วยแนวทางการดำเนินงานและเป้าหมายการดำเนินงานเพื่อพัฒนาแปลง 5 ด้าน ประกอบด้วย การลดต้นทุนการผลิต ซึ่งเกษตรกรสามารถลดต้นทุนการผลิตจากเดิม 4,532 บาท/ไร่ เป็น 3,618 บาท/ไร่ ลดการใช้ปุ๋ยเคมีจาก 50 กก./ไร่ เป็น 30 กก./ไร่ โดยเตรียมดิน ใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน และลดใช้สารเคมี โดยใช้สารชีวภัณฑ์ทดแทน ทำให้ต้นทุนการผลิตโดยรวมลดลง 914 บาท/ไร่ (ลดลงร้อยละ 20.16) การเพิ่มผลผลิต เกษตรกรใช้เมล็ดพันธุ์ดี มีการปรับปรุงบำรุงดินก่อนเพาะปลูก ใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน และเก็บเกี่ยวในช่วงระยะเวลาที่เหมาะสม ทำให้ผลผลิตเพิ่มขึ้นจากเดิม 860 กิโลกรัม/ไร่ เป็น 1,030 กิโลกรัม/ไร่ (ร้อยละ 19.77) การพัฒนาคุณภาพผลผลิต สามารถปรับปรุงคุณภาพผลผลิตให้มีความชื้นไม่เกิน 15% การบริหารจัดการกลุ่ม สมาชิกแปลงใหญ่ได้รวมกลุ่มเป็นวิสาหกิจแปลงใหญ่อ.งาว และจัดตั้งกองทุนหมุนเวียน เพื่อเป็นเงินออมในกลุ่ม ปัจจุบันมีเงินออมทั้งหมด 120,000 บาท โดยออมทุกวันที่ 15 ของเดือน การตลาด ได้เชื่อมโยงการตลาดที่รับซื้อผลผลิตของเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการผ่านกลไกของสหกรณ์/สหกรณ์การเกษตรเพื่อการตลาดลูกค้า ธ.ก.ส. (สกต.)/และบริษัทเอกชนในพื้นที่ ในราคาสูงกว่าท้องตลาดทั่วไป

“ในภาพรวมเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการลดต้นทุนได้ 20% มีผลผลิตเพิ่มขึ้นต่อไร่ 20% และสินค้าผ่านการประเมินรับรองมาตรฐานเบื้องต้นทุกแปลง อย่างไรก็ตาม ปี 2560 ได้ส่งเสริมการเกษตรรูปแบบแปลงใหญ่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เพิ่มอีก 1 แปลง ในอ.แม่ทะ เกษตรกรเข้าร่วมโครงการ 50 ราย พื้นที่ 1,111.75 ไร่ และมีแผนจะขยายพื้นที่แปลงใหญ่ในปี 2561 อีก 5 แปลง ในอ.เมืองลำปาง เกษตรกร 55 ราย พื้นที่ 561.75 ไร่ อ.แม่เมาะ เกษตรกร 50 ราย พื้นที่ 658.25 ไร่ อ.เสริมงาม เกษตรกร 118 ราย พื้นที่ 1,002 ไร่ อ.เมืองปาน เกษตรกร 148 ราย พื้นที่ 956.25 ไร่ อ.วังเหนือ เกษตรกร 49 ราย พื้นที่ 512 ไร่ เพื่อสร้างความเข้มแข็งให้เกษตรกรอย่างยั่งยืนในระบบปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ต่อไป”นายสุรพล กล่าว

ดร.สมเกียรติ ประจำวงษ์ รองอธิบดีกรมชลประทาน เปิดเผยว่า กรมชลประทานร่วมดำเนินงานโครงการแหล่งผลิตอาหารลุ่มน้ำชี-มูล ตามนโยบายรัฐบาล ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดทำเกษตรแปลงใหญ่แบบประชารัฐของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ วัตถุประสงค์เพื่อแก้ปัญหาพื้นที่น้ำท่วมนานอกอ่างหน้าเขื่อนราษีไศล ในจ.ศรีสะเกษ และสุรินทร์ 14 แห่ง ในการดำเนินงานพล.อ.อ.ประจิน จั่นตอง รองนายกรัฐมนตรี ในฐานะประธานคณะกรรมการแก้ปัญหาผลกระทบจากการสร้างเขื่อนราษีไศลมอบให้ทุกหน่วยงานวางแผนหลักการดำเนินงานให้เสร็จภายในเดือนสิงหาคมนี้ โดยใช้กลยุทธ์“สร้างวิกฤติเปลี่ยนเป็นโอกาส” ด้วยการปรับสภาพการใช้ประโยชน์ของประชาชนที่มีที่ดินติดคันพนังของเขื่อนราษีไศลได้รับผลกระทบจากการถูกน้ำท่วมขังเปลี่ยนจากทำนาไปเป็นทำประมงแทน พร้อมนำการทำการเกษตรแบบผสมผสานตามทฤษฎีใหม่ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 มาใช้สร้างเสริมให้เกิดความยั่งยืนในการประกอบอาชีพ

ทั้งนี้ โครงการแหล่งผลิตอาหารลุ่มน้ำชี-มูล มีโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษามูลล่าง กรมชลประทาน เป็นหน่วยงานหลักขับเคลื่อนประสานงาน ซึ่งปี 2560 เป็นปีแรกในการดำเนินโครงการ จะนำร่องในพื้นที่ของกลุ่มนายทองดี อาจสาลี ผู้ใหญ่บ้านดงแดง ต.ด่าน อ.ราษีไศล จ.ศรีสะเกษ และพื้นที่อื่นอีก 4-5 จุด จากนั้นจะขยายให้ครบทุกจุดภายในระยะเวลา 3 ปี

“กรมชลประทานมั่นใจว่า การดำเนินโครงการดังกล่าวจะแก้ปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากในพื้นที่นานอกอ่างเหนือเขื่อนราษีไศลได้อย่างมีประสิทธิภาพ เกิดการปรับเปลี่ยนสภาพการใช้ประโยชน์ของพื้นที่ริมคันพนังกั้นน้ำ จากการทำการเกษตรแบบเชิงเดี่ยว
ที่ปลูกเฉพาะข้าว มาเป็นการเกษตรแบบผสมผสานในโครงการเกษตรแบบทฤษฎีใหม่ และที่สำคัญเป็นการดำเนินการแก้ปัญหาผลกระทบจากการสร้างเขื่อน โดยยึดหลักการตามแนวนโยบายสำคัญของรัฐบาลมาปรับใช้ให้สอดคล้องกับพื้นที่ และเกิดความยั่งยืนอย่างเป็นระบบ” ดร.สมเกียรติกล่าว

ประเทศไทยตอนนี้เราอยู่ตรงไหน คำถามนี้น่าจะเป็นคำถามที่หลายท่านอยากรู้!!! เพราะโครงการต่างๆ ที่ภาครัฐกำลังเร่งให้ไปสู่ “ไทยแลนด์ 4.0” นั้น เริ่มขยับเข้าใกล้ตัวเรามากขึ้น ไม่ว่าโครงการท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบังช่วงต่อขยาย โครงการขยายสนามบินสุวรรณภูมิเฟส 2 เฟส 3 โครงการขยายสนามบินดอนเมือง โครงการพัฒนาสนามบินอู่ตะเภา โครงการเรือจุกเสม็ดรองรับเรือสำราญและเรือเฟอร์รี่ที่จะเชื่อมโยงภาคตะวันออกไปยังหัวหิน-ชะอำ โครงการสร้างรถไฟรางคู่ รถไฟความเร็วสูง และอื่นๆ อีกมากมาย

จากคำถามข้างบน ก็อยากจะตอบว่าเรายังย่ำอยู่ “ที่เดิม”

โดยมองหรือสังเกตจากภาวะเศรษฐกิจสังคมรอบๆ ตัวเราในปัจจุบัน ที่ถึงแม้สินค้าเกษตรจะราคาตกต่ำ แต่ก็ยังไม่มีคนซื้อ (ถามพ่อค้าแม่ค้าที่รับผลิตผลจากเกษตรกรมาส่งตลาดไทได้ครับ) สินค้าตามห้างสรรพสินค้าที่มีแต่คนเดินชม แต่ไม่ซื้อ หรือจะดูจากการเติบโตของ GDP ที่โตเพียง 1-2% กว่าๆ มาหลายปี ก็ถือว่าต่ำกว่าเวียดนาม กัมพูชา เมียนมา และลาว ดังนั้นถ้าจะให้สรุปกันง่ายๆ ประเทศไทยยังคงต้องฝ่าฟันต่ออีก 5-10 ปี เพราะในยามนี้เรายังก้าวไม่พ้นกับดักความยากจน หรือกับดักประเทศที่มีรายได้ปานกลาง (รายได้ต่อคนของประชากรอยู่ที่ 23,000 ดอลลาร์สหรัฐ) แต่เราก็ยังมีความหวังว่าอีก 4-5 ปีข้างหน้า จะไปถึงเส้นชัย

สำหรับอาชีพต่างๆ ในอนาคตอาจจะมีการ “เปลี่ยนแปลง” ต้องรีบปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ ซึ่งคาดว่ามีหลายอาชีพอาจจะ
ล้มหายตายจากในระยะเวลาอันสั้น การเพาะปลูก การค้าขายสินค้าทั่วไปหรือสินค้าเกษตรแบบเดิมๆ (ไม่แปรรูป ไม่เพิ่มมูลค่า ไม่มีเว็บไซต์ ไม่ใช้เฟซบุ๊คช่วยทำตลาด) การดำรงชีวิตแบบเดิมๆ จะพลาดโอกาสในการเข้าถึงข้อมูล เข้าถึงทรัพยากร และมีสิทธิ์ตกขบวนรถไฟสาย 4.0 แน่นอน

การเชื่อมโยงของโลกจะเข้าถึงกันได้อย่างรวดเร็วโดยอินเตอร์เนต และระบบโลจิสติกส์สมัยใหม่ การกระจายตัวของเมือง ความเจริญมั่งคั่งจะออกจากกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ไปยังภูมิภาคอื่นมากขึ้น โลกแห่งดิจิตอลจะเข้ามาแทนที่ การแลกเปลี่ยนด้วยธนบัตรเงินตราจะค่อยถูกยกเลิก การเกษตรจะเน้นแปลงที่มีขนาดใหญ่เพื่อให้สอดคล้องกับเทคโนโลยีใหม่ การดูแลโรคแมลงศัตรูพืชจะมีการใช้ “โดรน” สำรวจตรวจสอบแทนมนุษย์ สามารถเตือนและเรียกดูข้อมูลย้อนหลังได้ 24 ชั่วโมง ช่วยให้แก้ปัญหาต่างๆ ได้ทันท่วงที

ความเปลี่ยนแปลงต่างๆ เหล่านี้ยังไม่นับรวมความเปลี่ยนแปลงในเรื่อง “โลกร้อน” ที่ไม่นานมานี้มีข่าวแผ่นน้ำแข็งใหญ่ติดอันดับ 1 ใน 10 ของโลกขนาด 50 ตารางกิโลเมตร ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของชั้นน้ำแข็งลาร์เซน ซี (Larsen C) ที่ขั้วโลกใต้ กำลังแตกตัวออกจากทวีปแอนตาร์กติกา โดยยังเหลือผืนน้ำแข็งส่วนที่ยังเชื่อมต่ออยู่เพียง 20 กิโลเมตรเท่านั้น เรื่องนี้บ่งบอกถึงอุณหภูมิโลกที่เปลี่ยนแปลงและเลวร้าย  ซึ่งจะส่งผลต่อระบบการผลิตภาคการเกษตรเกี่ยวกับปัญหาภัยแล้ง น้ำท่วม (เอลนีโญ-ลานีญา) โรคแมลงศัตรูพืชที่ระบาดรุนแรง เช่น ช่วงปี 2552-2554 เกิดระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลไปทั่วประเทศ อุณหภูมิโลกที่เปลี่ยนแปลงเพียง 1-2 องศา ล้วนมีผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตทุกชีวิตบนโลกใบนี้ ซึ่งทุกท่านควรเอาใจใส่ และไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป

การให้ความสำคัญเกี่ยวกับเรื่องลดการใช้สารพิษในภาคการเกษตรที่ดูจะเชื่องช้า จากหน่วยงานที่กำกับดูแล โดยสังเกตจากตัวเลขการนำเข้าวัตถุอันตรายทางการเกษตรของสำนักงานเศรษฐกิจภาคการเกษตรที่ในแต่ละปียังคงสูงเป็นหลักหมื่นถึงสองหมื่นล้านบาท ทั้งๆ ที่รัฐบาลของท่านพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ก็ส่งเสริมให้เดินตามแนวทางเกษตรพอเพียง เกษตรทฤษฎีใหม่ และโครงการเกษตรปลอดภัยไร้สารพิษออกมาอย่างมากมาย แต่ล่าสุดรายงานสรุปการนำเข้าวัตถุอันตรายทางการเกษตรปี 2559 ก็ยังมียอดการนำเข้าอยู่ที่ 20,577,925,471.87 บาท ซึ่งก็ไม่ได้แตกต่าง
จากปีก่อนๆ อย่างมีนัยสำคัญแต่อย่างใด

ปัญหาหรือสิ่งต่างๆ เหล่านี้ ล้วนส่งผลกระทบต่อประชาชนและพี่น้องเกษตรกรอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะในโลกอนาคตนั้น ผู้คนต้องการสิ่งที่เรียกว่าสะอาดปราศจากมลพิษและไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม ให้ความสนใจในเรื่องสุขภาพ นวัตกรรม เทคโนโลยี พลังงานสะอาด การโฆษณาค้าขายออนไลน์ อินเตอร์เนต การชำระค่าสินค้าโดยไม่ใช้ธนบัตร กิจกรรมที่ก่อให้เกิดโลกร้อน คาร์บอนเครดิต ความคุ้มค่าของการใช้น้ำ เป็นต้น

สิ่งต่างๆ เหล่านี้คือ สัญลักษณ์อย่างหนึ่งที่จะทำให้เราๆ ท่านๆ ต้องตระหนักได้ว่า “เรายืนอยู่ตรงไหน?” และพร้อมที่จะก้าวไปข้างหน้าได้หรือไม่ และถ้าไม่ได้ ยังไม่เข้าใจ “จะทำอย่างไร” เป็นโจทย์ที่น่ากลุ้มใจ น่ากังวลไม่น้อย โดยเฉพาะ “รัฐบาล”

ขณะที่กำลังนั่งเขียนบทความชิ้นนี้อยู่ ในช่วงสายๆ ของวันอังคารที่ 1 สิงหาคม มีข่าวอยู่หลายเรื่องที่ผมเฝ้าติดตามความคืบหน้า และคิดอยู่ว่า น่าจะเอามาเขียนถึง

ไม่ว่าเรื่องคดีโครงการรับจำนำข้าวที่อดีตนายกฯยิ่งลักษณ์ ชินวัตร กำลังขึ้นแถลงปิดคดีด้วยวาจาต่อศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองก่อนจะกลับไปเฝ้ารอด้วยใจระทึกสำหรับวันพิพากษาที่กำลังจะมาถึงใน วันที่ 25 สิงหาคมนี้…แล้วยังเรื่องปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์คนใหม่ ที่จะมาแทนคุณธีรภัทร ประยูรสิทธิ ผู้ซึ่งโดนเด้งไปเมื่อสัปดาห์ก่อน โดยขณะที่กำลังพิมพ์ต้นฉบับอยู่นี้ ก็ต้องเงี่ยหู-เหลือบตา คอยติดตามข่าวที่ประชุมคณะรัฐมนตรีวันอังคารนี้ จะมีเรื่องนี้เข้าหรือไม่ ถ้ามี จะเป็นใครที่จะได้ขึ้นนั่งเก้าอี้ตัวนี้…นอกจากนั้นยังมีข่าวเรื่องสถานการณ์อุทกภัยความเดือดร้อนเสียหายของพี่น้องเกษตรกรไทยจำนวนมากในพื้นที่น้ำท่วมใหญ่สิบกว่าจังหวัดที่กำลังเฝ้ารอความช่วยเหลือที่ทันทวงทีจากรัฐบาลและจากกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

เมื่อมีหลายเรื่องและบางเรื่องต้องเขียนไป พร้อมกับชะเง้อหูตาติดตามว่ามีข้อสรุปออกมาหรือยังแบบนี้ เลยตัดสินใจว่า ถ้างั้นก็เขียนแบบ“ยำใหญ่”เอาเท่าที่ข้อมูลเอื้ออำนวยไปก่อนก็แล้วกัน

เรื่องแถลงด้วยวาจาปิดคดีจำนำข้าวของยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ก็ไม่ผิดไปจากที่ผมและหลายๆคนได้คาดหมายกันไว้คือ โดยภาพรวมก็เป็นแค่เกมในการปลุกกระแสเรียกคะแนนสงสารจากมวลชนคนเสื้อแดงที่ให้การสนับสนุนอดีตนายกฯปูเท่านั้น หาได้มีเนื้อหาอะไรที่จะส่งผลสะเทือนถึงการตัดสินพิพากษาขององค์คณะตุลาการในคดีนี้ไม่

ที่ว่าเช่นนี้ เพราะตลอดเวลาร่วมชั่วโมงที่อดีตนายกฯปูแถลงปิดคดีนั้น เนื้อหายังคงเป็นเช่นเดิมเหมือนที่เคยให้ปากคำการไต่สวนในศาลฯ ตลอดจนการสัมภาษณ์สื่อต่างๆ วนเวียนซ้ำๆกับการยืนยันว่า เธอบริสุทธิ์ ไม่ได้ทำอะไรผิด เพราะดำเนินโครงการจำนำข้าวตามนโยบายที่ได้ให้สัญญาประชาคมไว้ จึงยกเลิกไม่ได้ ทั้งเป็นโครงการที่เป็นประโยชน์ต่อชาวนา ตลอดจนไม่ได้ละเลยเพิกเฉยหรือปล่อยปละให้เกิดการทุจริตอย่างมโหฬารดังข้อกล่าวหา ทั้งกล่าวหาว่าการดำเนินคดีกับตนนั้น เป็นการดำเนินการที่ไม่เป็นธรรมจากทั้งป.ป.ช.และผู้มีอำนาจที่เกี่ยวข้อง เธอจึงเป็นแค่เหยื่อของเกมการเมือง ฯลฯ

ทั้งหลายทั้งปวงไม่ได้มีทีเด็ดที่จะตอบให้กระจ่างเลยว่า แล้วการทุจริตโกงกินอย่างมหาศาลในโครงการจำนำข้าวนั้น ช่วงที่เธอมีอำนาจได้จัดการแก้ไขหรือจัดการเอาผิดใคร อย่างไร อันเป็นการระงับยับยั้งไม่ให้เกิดความเสียหายอย่างมโหฬารนี้บ้างหรือไม่

ผมถึงว่า เนื้อหาที่แถลงไม่น่าจะส่งผลอะไรต่อรูปคดีอีก แต่เหตุผลที่อดีตนายกฯ“ปู”ต้องร้องขอต่อศาล มาแถลงด้วยวาจาปิดคดีครั้งนี้ ก็คือ การสร้างภาพมวลชนที่แห่กันมาให้กำลังใจ เพื่อปลุกกระแส ตลอดจนการบีบน้ำตาในศาล เพื่อเรียกความสงสาร นี่ต่างหากคือ เป้าหมายหลัก

น่าเสียดายที่ “ฟ้าดินไม่เป็นใจ” เกิดอุทกภัยในจังหวัดต่างๆ มากมาย โดยเฉพาะภาคเหนือและอีสานฐานใหญ่ของผู้ที่สนับสนุนเธอ ทำให้จำนวนคนที่บรรดาพลพรรคของเธอช่วยกันกะเกณฑ์มาได้ มีไม่สูงมากขนาดที่จะสร้างภาพได้ใหญ่โตนัก…แต่กระนั่นยังต้องดูกันอีกครั้ง วันที่ 25 สิงหาคม ที่จะถึงนี้จะมีการเล่นเกม“มวลชน”อะไรที่ยิ่งใหญ่ขนาดส่งผลกระเทือนต่อการพิพากษาในวันนั้น หรือไม่

สำหรับเรื่องปลัดกระทรวงเกษตรฯคนใหม่ ล่าสุดครม.ยังไม่พิจารณา แต่มีข่าวว่าพล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ รมว.เกษตรฯได้เสนอชื่อนายเลิศวิโรจน์ โกวัฒนะ จากรองปลัดฯขึ้นมาเป็น อย่างไรก็ตาม พล.อ.ฉัตรชัยให้สัมภาษณ์ว่า ที่เสนอชื่อไปนั้น ครม.ยังไม่พิจารณา คาดว่า คงไปพิจารณาสัปดาห์หน้า

แม้ข่าวก่อนหน้านึ้ระบุว่า ที่มีการเลือกเลิศวิโรจน์ เพราะเป็นอดีตอธิบดีกรมชลประทานมาก่อน ฉะนั้นสเปกจึงเข้ากับสถานการณ์ขณะนี้ที่กำลังเกิดปัญหาอุทกภัยใหญ่หลายจังหวัดทั่วประเทศ และโดยเฉพาะนายกฯประยุทธ์ จันทร์โอชา ก็มีนโยบายให้เร่งรัดแผนบริหารจัดการน้ำแห่งชาติ 12 ปี สร้างระบบน้ำที่สมบูรณ์ แก้ปัญหาน้ำท่วมและภัยแล้งซ้ำซาก เพื่อความมั่นคงของประเทศด้วย…

อย่างไรก็ตาม ตอนที่เป็นอธิบดีกรมชลประทานเมื่อปี 2558 ซึ่งเกิดปัญหาภัยแล้งครั้งใหญ่ ก็เคยมีเรื่องที่นายกฯประยุทธ์ไปตรวจงานแก้ปัญหาที่เชียงใหม่ และแสดงความไม่พอใจนายเลิศวิโรจน์ที่บรรยายเรื่องการแก้ไข จัดการน้ำ วกวน ไม่รู้เรื่องจนบิ๊กตู่หงุดหงิด ถึงกับสั่งให้หยุดพูด ก็ไม่รู้เพราะเรื่องนี้หรือเปล่า ทำให้การแต่งตั้งยังชะงักอยู่

แต่ถ้า นายเลิศวิโรจน์ได้เป็นปลัดกระทรวงเกษตรฯสมใจ ก็คงจะต้องทำงานหนักขึ้น ให้เข้าตานายกฯ เพื่อแก้ไขเรื่องที่เคยเสียรังวัดในครั้งนั้นด้วย

สาโรช บุญแสง