แต่ ณ เวลานี้ สิ่งที่ถือว่าเป็นปัญหาเร่งด่วนที่สุด และต้องอาศัยความตื่นตัวของคนไทยทุกคน เพื่อให้สามารถผ่านพ้นปัญหาไปให้ได้ คงหนีไม่พ้น “วิกฤติภัยแล้ง” ที่กำลังซึมลึกอยู่ทุกหัวระแหงของประเทศ

ปลายสัปดาห์ที่ผ่านมา อธิบดีกรมชลประทาน “สุเทพ น้อยไพโรจน์” ออกมาพูดค่อนข้างชัดเจน ถึงสถานการณ์น้ำ โดยเฉพาะใน 4 เขื่อนหลักที่เป็นแหล่งน้ำต้นทุนของลุ่มน้ำเจ้าพระยา คือ เขื่อนภูมิพล เขื่อสิริกิติ์ เขื่อนแควน้อยฯ และเขื่อนป่าสัก ซึ่งเหลือปริมาตรน้ำรวมกันแค่เพียง 3,457 ล้านลูกบาศก์เมตรเท่านั้น

ต่ำกว่าปีที่แล้วที่มีปริมาตรน้ำรวม 6,300 ล้านลูกบาศก์เมตร

ภัยแล้งปีนี้จึงเป็นภัยแล้งที่รุนแรงที่สุดในรอบ 22 ปี นับตั้งแต่ปี 2537 เป็นต้นมา

แม้กรมชลประทานจะยืนยันเสียงหนักแน่นว่า ปริมาณน้ำที่เหลืออยู่ จะไม่ส่งผลกระทบต่อการใช้น้ำเพื่ออุปโภค บริโภค และรักษาระบบนิเวศเพื่อผลักน้ำเค็มที่หนุนเข้ามา โดยจะมีปริมาณน้ำใช้การได้จนถึงเดือนมิถุนายนนี้ ซึ่งเป็นช่วงที่ประเทศไทยเริ่มเข้าสู่ฤดูฝนไปแล้วอย่างแน่นอน

แต่โดยข้อเท็จจริง ก็ต้องบอกว่า สถานการณ์ดังกล่าว ถือว่ามีความสุ่มเสี่ยงอย่างยิ่ง โดยเฉพาะหากเกิดกรณี “คาดไม่ถึง” เช่น ฤดูฝนมาล่าช้ากว่ากำหนด และเมื่อมาแล้วก็มีฝนแค่เพียงหยิบมือ เหมือนอย่างที่เกิดขึ้นเมื่อปีที่ผ่านมา ซึ่งโอกาสเช่นนี้ใช่ว่าจะเกิดขึ้นไม่ได้นะครับ เพราะใครที่ติดตามข่าวสถานการณ์ภัยแล้งและภาวะโลกร้อนมาอย่างต่อเนื่องจะทราบว่า ก่อนหน้านี้ กรม
อุตุนิยมวิทยาของสหรัฐ ได้ออกมาคาดการณ์ ถึงความเป็นไปได้ที่ประเทศไทยจะเกิดฝนล่าช้าไปจนถึงเดือนมิถุนายนในปีนี้อีกหนึ่งปี

ขณะที่ อธิบดีสุเทพ ก็ได้ออกมาย้ำอีกครั้งระหว่างการร่วมสัมมนาเรื่อง “เกษตรศาสตร์นำไทย สู้ภัยแล้ง” ซึ่ง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จัดขึ้นเมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมาว่า ภัยแล้งที่เกิดขึ้นต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2557 ทำให้ปริมาณน้ำในเขื่อนใหญ่อย่างเขื่อนภูมิพล เขื่อนสิริกิติ์ เขื่อนอุบลรัตน์ ต่ำกว่าเส้นต่ำสุด 3 ปีติดต่อกัน โดยเฉพาะภาคเหนือตอนบน สถานการณ์ย่ำแย่มากเขื่อนแม่งัดสมบูรณ์ชล มีน้ำน้อยที่สุดตั้งแต่สร้างเขื่อนมา น้ำในอ่างมีแค่ 64 ล้านลูกบาศก์เมตรเท่านั้น

รูปการณ์เช่นนี้ จึงบอกได้เพียงคำเดียวว่า นับแต่นี้ไปคงไม่สามารถอาศัยเพียงแค่การวิ่งไล่ตามแก้ปัญหาเป็นจุดๆ เช่น การไล่บี้ไล่กวดขัดให้เกษตรกรงดทำนาปรัง แล้วหันมาปลูกพืชทดแล้งใช้น้ำน้อย ได้อีกต่อไปเพราะภาพของปัญหาเวลานี้ไม่ได้จำกัดอยู่ที่ภาคการเกษตรเท่านั้น ภาคส่วนอื่นๆ โดยเฉพาะภาคอุตสาหกรรม และชุนชนเมืองอย่างใน กทม. ซึ่งมีการใช้น้ำกันอย่างสิ้นเปลืองด้วยเช่นกันก็ควรต้องมีส่วนช่วยรับผิดชอบด้วยเช่นกัน

ถ้าภาคส่วนเหล่านี้ไม่ช่วยกันประหยัด ไม่ช่วยกันลงทุนจัดหาน้ำมาเองบ้าง บริหารกันให้ตายก็รับรองว่าน้ำไม่พอใช้กันเหมือนเดิม และนาทีนี้ก็ต้องเริ่มโหมรณรงค์ให้ทุกคนร่วมกันประหยัดน้ำได้แล้ว

เพราะถ้ายิ่งช้า น้ำก็ยิ่งหมดลงมากขึ้นทุกวัน

มะลิลา

3 ก.ค. 59 พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยถึงกรณีปัญหาการออกเอกสารส.ป.ก.4-01ทับซ้อนพื้นที่กรมป่าไม้หลายจังหวัด ว่าตนจะติดตามเรื่องนี้เอง โดยขณะนี้พล.อ.ไพบูลย์ คุ้มฉายา รมว.ยุติธรรม ได้อยู่ระหว่างการทำแผนที่1 ต่อ 40,000 หรือ วันแม๊พซึ่งทุกหน่วยงานจะใช้แนวเขตเดียวกันไม่ใช้คนละแผนที่เหมือนที่ผ่านมา ซึ่งตนจะเรียกเลขาธิการ ส.ป.ก.มานั่งคุยเรื่องนี้ให้เกิดความชัดเจนเพื่อให้ทุกอย่างเดินหน้าไปตามกฎหมาย หลังจากที่พล.อ.ดาว์พงษ์ รัตนสุวรรณ อดีตรมว.กระทรวงทรัพย์ และนายปิติพงษ์ พึ่งบุญ อดีตรมว.เกษตรฯ ได้ลงนามข้อตกลงในเอ็มโอยูสองกระทรวงที่จะกันคืนพื้นที่ส.ป.ก.ที่ยับมีสภาพเป็นป่าสมบูรณ์ให้กับกรมป่าไม้ ประมาณ 1 ล้านไร่ ตนจะเร่งดำเนินการคืนให้แล้วเสร็จโดยเร็ว

ด้านนายธีรภัทร ประยูรสิทธิ ปลัดกระทรวงเกษตรฯ กล่าวว่ากรณีออกเอกสารส.ป.ก.4-01 ทับพื้นที่ป่าสงงวนแห่งชาติ จ.เพชรบูรณ์ กว่า 100 ไร่ ตนได้แจ้งให้ส.ป.ก.ตั้งคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริงแล้ว และพื้นที่ในส่วนเป็นปัญหากันคืนกรมป่าไม้ เพราะยังมีสภาพป่ากว่า 1 ล้านไร่ ต้องมอบคืนตามข้อตกลง จากพื้นที่กรมป่าไม้ มอบให้ส.ป.ก. 40 กว่าล้านไร่ โดยนายเลิศวิโรจน์ โกวัฒนะ รองปลัดกระทรวงฯ ไปประชุมกระทรัพย์ มีแนวทำปฎิทินเบื้องต้น ให้จบภายใน1-2 เดือน ซึ่งที่ผ่านมาได้ส่งมอบให้กรมป่าไม้ กว่า 1 แสนไร่

ขณะที่นายสรรเสริญ อัจจุตมานัส เลขาธิการสำนักงานปฎิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม(ส.ป.ก.) เปิดเผยว่าวันนี้จะประชุมคณะทำงานเพื่อหาข้อสรุปกรณีแก้ไขปัญหาพื้นที่ทับซ้อนแนวตะเข็บระหว่างกรมป่าไม้และส.ป.ก. จากที่อดีตรัฐมนตรี สองกระทรวงลงนามข้อตกลงไว้ ส.ป.ก.ต้องกันคืนพื้นที่ป่า 1.2 ล้านไร่ ส่วนพื้นที่อยู่ระหว่างแนวตะเข็บ และมีการออกเอกสารสิทธิ ส.ป.ก.4-01 ไปแล้วที่เตรียมเข้าสู่กระบวนการเพิกถอนทันที ประมาณเกือบ 1 แสนไร่ โดยในที่ประชุมวันนี้ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะได้ข้อสรุปตรงกันคือยกเลิกเอกสารสิทธิ ส.ป.ก.4-01 ทั้งหมดก่อนแล้วคืนพื้นที่ตรงนี้ให้กับกรมป่าไม้

ทั้งสองกระทรวงดำเนินการรังวัดตามแผนที่เสร็จไป90% โดยขณะให้จังหวัดต่างๆเช็นรับทราบหากทางจังหวัดไม่ยินยอม ต้องส่งให้รัฐมนตรีสองกระทรวงวินิจฉัยหาข้อสรุปอีกครั้ง ต่อจากนั้นส่งมาที่ส.ป.ก.เพื่อดำเนินการส่งคืนพื้นที่ 1แสนไร่ก่อน เพื่อนำไปสู่การคืนพื้นที่ให้กรมป่าไม้ 1.2 ล้านไร่  เมื่อดำเนินการได้ตามข้อตกลงแล้ว ส.ป.ก.จะยื่นแก้ไขประกาศเขตพื้นที่ ส.ป.ก. ที่มี 34.3  ล้านไร่ จะเหลือพื้นที่ 30 กว่าล้านไร่ ต่อสำนักงานฤกษฎีกา ในขบวนการต่อจากนี้ รอกันเขตกับกรมป่าไม้

“พบว่าพื้นที่มีแนวตะเข็บทับซ้อนมากสุดคือจังหวัดชัยภูมิ มีพื้นที่กว่า1.2 แสนไร่ รองลงมาจ.นครราชสีมา มีกว่า7 หมื่นไร่ โดยพื้นที่ดังกล่าวอยู่ระหว่างการตรวจสอบร่วมกันกรมป่าไม่ กับ ส.ป.ก. เพื่อให้เกิดความชัดเจนทั่วประเทศ”นายสรรเสริญ กล่าว

รวมทั้งปัญหาการออกเอกสารสิทธิส.ป.ก.4-10 ที่จ.เพชรบูรณ์ ในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติป่าวังโปร่ง ซึ่งมีมติครม.กันคืนให้กรมป่าไม้ไปแล้วเมื่อปี 38 แต่เป็นพื้นท่ีอาร์เอฟหรือพื้นที่ป่ารอการปลูกป่า  แต่มีการบุกรุกจำนวนมาก

ปรากฎว่าในปี47 ได้ออก ส.ป.ก.4-10 จำนวน31 แปลง โดยมีปัญหาอยู่นอกเขต5 แปลงจำนวน 100 ไร่  ตนได้ตั้งคณะกรรมการสอบข้อเท็จจริงให้เสร็จ30 วัน  ซี่งกรณีนี้ที่ผ่านมาชาวบ้านมาชุมนุมประท้วง ไม่ให้กรมป่าไม้ขึ้นทะเบียนสวนป่า เพราะตรวจสอบแล้วเป็นพื้นที่อาร์เอส เตรียมการเพิกถอน ส.ป.ก.4-01  ชาวบ้านจึงไปร้องผู้ตรวจการแผ่นดิน  มีมติไม่ให้เพิกถอน ส.ป.ก.4-01 ทางจังหวัดไม่กล้าเพิกถอน อย่างไรก็ตามเมื่อเป็นพื้นที่นอกเขตต้องเพิกถอน ส.ป.ก.4-10 แต่ชาวบ้านนำส.ป.ก.ค้ำประกันธกส.ไว้ อย่างไรก็ตามหากพื้นที่ไม่ชอบกฎหมาย ต้องยกเลิก ทั้งนี้ในกรณีพื้นที่อาร์เอฟ ที่อยู่ในเขตส.ป.ก.มีประมาณ 2-3 ล้านไร่ รอการตรวจสอบรังวัด

สำหรับการฟ้องเพิกถอนผู้บุกรุกพื้นที่ ส.ป.ก.วังน้ำเขียว เขาใหญ รายใหญ่ 11 ราย อยู่ระหว่างดำเนินคดีชั้นศาล คือ ไร่มิตรแท้ รีสอร์ทภูน้ำอิงฟ้า อยู่ระหว่างคดีจะถึงสิ้นสุด ส่วนไร่เพชรภูหมอก รีสอร์ทมะฮอกกานีฮิวล์  บ้านไร่ภูศิริ ครัวริมเขื่อน ภูเคียงลม โกลเมาท์เทนส์ ภูผาหยก สวนภูมาลี และบริษัทโบนันซ่า  อยู่ระหว่างศาลอุธรณ์ โดยขณะนี้มี คดียุติแล้ว20 คดี และมีการประนีประนอมขออยู่ดำเนินธุรกิจต่ออีก 3 ปีมี8-9 ราย เพิกถอนให้ออกจากพื้นที่แล้ว 5 ราย ทั้งนี้มีนายทุนรายใหญ่บุกรุกพื้นที่ส.ป.ก. ประมาณ 1 หมื่นไร่

ส่วนความคืบหน้ารุกที่ส.ป.ก.ทำสนามแข่งรถของบริษัทโบนันซ่า จำนวน57 ไร่ โดยส.ป.ก.จังหวัดได้ แจ้งความดำเนินคดีเพื่อเรียกร้องค่าเสียหาย ในอัตรใหม่เพราะกฎหมายเดิมเรียกร้องได้เพียงค่าเสียหายที่ปรับพื้นที่ทั้งหมดเพียง 3 แสนบาทต่อปีเท่านั้น

นายสรรเสริญ กล่าวถึงปัญหาของโครงการมูนแดนท์ มีบ้านพิธีกรดังอยู่ในโครงการด้วย และรีสอร์ทคีรีมายา มีปัญหาเดียวกันคือเป็นพื้นที่มีน.ส.3 เมื่อปี 19 แล้วไปออกโฉนด ในปี34 ต่อจากนั้นได้มีการประกาศเขตพื้นที่ส.ป.ก.ครอบพื้นที่ดังกล่าวในปี 36 และบรรษัทบริหารสินทรัย์ หรือบรส.ไปรวบรวมซื้อที่ดินมาตอนวิฤกติต้มยำกุ้ง ปี40 แล้วมาขายต่อให้กับเจ้าของโครงการ ซึ่งกรณีอย่างนี้อยู่กรมที่ดิน จะพิจารณาตรวจสอบว่าออกโฉนดโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่

3 ก.พ. 59 พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ แถลงข่าวถีงสถานการณ์ภัยแล้งว่าได้เร่งดำเนินการฝนหลวงทำให้มีน้ำไหลเข้าเขื่อนขนาดใหญ่ วันละ 8.25 ล้านลบ.ม. และได้คงการระบายน้ำออกเฉลี่ยวันละ 17.80 ล้านลบ.ม. ทำให้มั่นใจได้ว่าจะบริหารจัดการให้มีน้ำเพียงพอไปจนถึงกลางเดือน ส.ค. โดยล่าสุดมีปริมาณน้ำใช้การได้ 3.4 พันล้านลบ.ม.ในเขื่อนใหญ่4 แห่งลุ่มเจ้าพระยา 22 จ.ไม่ขาดแคลนน้ำแน่นอน

“สถานการณ์น้ำวันนี้มีความมั่นใจที่จะดูแลข้าวนาปีได้ทั้งประเทศไม่เสียหายแน่นอน ที่จะเก็บเกี่ยวกลางเดือน ก.พ.นี้ ส่วนจะมีผลกระทบข้าวนาปรังทั้งประเทศหรือไม่ที่มีมีประมาณ 4.5 ล้านไร่ ในลุ่มเจ้าพระยา มีประมาณ 2.7 ล้านไร่ทั้งนี้การดูแลของกระทรวงเกษตรฯพยายามดูแลเต็มที่ ผมไม่มั่นใจเสียหายทั้ง100%หรือไม่ ปลายเดือนนี้จะตอบได้ว่าข้าวนาปรังมีความเสียหายมากน้อยเพียงใด “รมว.เกษตรฯกล่าว

พล.อ.ฉัตรชัย กล่าวถึงมาตรการช่วยเหลือภัยแล้ง มีทั้งหมด 8 มาตรการ ซี่งในมาตรการที่4 ได้สำรวจความต้องการประชาชนทั้งประเทศ เสนอครม.อนุมัติ ในเรื่องปลูก พืชใช้น้ำน้อ และโครงการนอกเกษตร รวม 3,135 โครงการ 1,833ล้านบาท จากที่ผ่านมาระยะแรกได้ใช้งบ100 กว่าล้านสำหรับปลูกพืชที่มีความขื้นของดิน ได้ถึงมือเกษตรกรแล้ว กรณีนี้ช่วยเหลือในมาตรา4เป็นระยะที่สอง โดยร่วมมือกับกระทรวงมหาดไทย กับหน่วยราชการเกี่ยวข้อง มี 9,916โครงการ ซึ่งเหลืออีก 6,481 โครงการจะนำเสนอครม.อนุมัตืสัปดาห์หน้า คาดว่าโครงการระยะสองผ่านครม.แล้วจะช่วยลดปัญหาความเดือดร้อนเกษตรกรได้มาก ในกรอบวงเงินทั้งหมด 5 พันล้านบาท

ทั้งนี้มีความเป็นห่วงพื้นที่เข้าหน้าแล้งเต็มที่แล้วในจ.นครราชสีมา จ.เชียงใหม่ จะมีวิฤกติขาดแคลนน้ำเพราะ ไม่สามารถหาน้ำต้นทุนได้ ให้เร่งเดินหน้าขุดเจาะน้ำบาดาล และมาตรการหลายที่ท่านนายกรัฐมนตรี ได้ชี้แจงเน้นย้ำให้ทุกจังหวัด มีการกำหนดพื้นที่มีน้ำในจังหวัด ให้ประชาชนรับรู้ชัดเจนว่ามีน้ำตรงไหนในจังหวัดมีมากเพียงพอ หรือไม่หรือไม่มีน้ำเลย ไปดูว่ามีระบบส่งน้ำไปได้หรือไม่ พร้อมทำแผนรถส่งน้ำให้ชัดเจนไปถึงทุกหมู่บ้าน ถ้าไม่ได้หาวิธีอื่น ทำให้สอดคล้องกันทุกหน่วยงานเพราะที่ผ่านมาในอดีตไม่ได้ทำ ซึ่งตนได้สั่งการกรมชลฯ เป็นหลักทำให้เกิดความชัดเจนในระดับจังหวัด

ด้านนายสุเทพ น้อยไพโรจน์ อธิบดีกรมชลประทาน กล่าวว่าสำหรับพื้นที่จ. เชียงใหม่ มีสองส่วนคือในส่วนที่ใช้น้ำจากแหล่งน้ำชลประทาน อีกส่วนใช้น้ำระบบหมุนเวียน ยังมีเพียงพอจากเขื่อนแม่งัด เขื่อนแม่กวง ยกเว้นที่ดอยสุเทพ พระตำหนักภูพิงค์ราชนิเวศ กำลังแก้ไข โดย ขณะนี้ร้านค้าต่างๆ ได้นำน้ำจากสระพระตำหนักภูพิงค์ไปใช้ ให้ผู้ว่าเชิญประชุมทำความเข้าใจร่วมกัน สำหรับ จุดที่เป็นห่วง จ.นครราชสีมา ประกาศภาวะภัยแล้ง10 อำเภอ เพราะฝนน้อยมาก ไม่มีแหล่งน้ำขนาดใหญ่เลย ปัญหาขุดเจาะน้ำบาดาลยาก น้ำใต้ดินมีค่าความเค็มสูง โดยทางจังหวัดกำลังแก้ไข ร่วมกับกรมทรัพยากรธรณี

3 ก.พ. 59 ที่ธนาคารปุ๋ยอินทรีย์บ้านเก้าเจ้า ม.6 ต.ลำภี อ.ท้ายเหมือง จ.พังงา นายสุรจิตต์ อินทรชิต ผู้ตรวจราชการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ลงพื้นที่ตรวจเยี่ยม ติดตาม โครงการสร้างความเข้มแข็งให้แก่เกษตรกรตามนโยบายเร่งด่วนของรัฐบาลในสถานการณ์ราคาผลผลิตตกต่ำ โดยมีหัวหน้าส่วนราชการสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ในจังหวัดพังงา-ภูเก็ต ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้นำชุมชน เข้าร่วมเยี่ยมชมธนาคารปุ๋ยอินทรีและศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีการพัฒนาที่ดินของนายทศภณ เนียมทอง หมอดินอาสาประจำจังหวัดพังงา ซึ่งมีการบริหารงานจนประสบความสำเร็จสามารถลดต้นทุนการผลิต สร้างรายได้เพิ่มให้กับเกษตรกรได้เป็นอย่างดี

นายทศภณ เนียมทอง หมอดินอาสาประจำจังหวัดพังงา เปิดเผยว่า หมอดินอาสาเป็นเครือข่ายการพัฒนาที่ดินและเป็นกลไกที่สำคัญยิ่งในการขับเคลื่อนให้เกษตรกรในท้องถิ่นปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการผลิตทางการเกษตร สามารถลดต้นทุนการผลิตและฟื้นฟูปรับปรุงดิน ตลอดจนการอนุรักษ์พื้นที่ทำการเกษตรให้สามารถใช้ได้อย่างเต็มประสิทธิภาพและยั่งยืน ธนาคารปุ๋ยอินทรีย์แห่งนี้เกิดขึ้นจากการรวมกลุ่มของเกษตรกรในพื้นที่ โดยได้รับการสนับสนุนเป็นอย่างดีจากสถานีพัฒนาที่ดินจังหวัดพังงา ปัจจุบันสามารถผลิตปุ๋ยหมักสูตรพระราชทานของสมเด็จพระเทพฯปีละกว่า50ตันเอาไว้แจกจ่ายให้กับสมาชิก สำหรับเกษตรทั่วไปจำหน่ายให้กิโลกรัมละ4บาท นอกจากนั้นตนเองได้พัฒนาการผลิตปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูงด้วยสูตรพิเศษของทางกลุ่ม จนเป็นที่นิยมของเกษตรกรทั่วทั้งจังหวัดพังงา โดนเฉพาะชาวสวนปาล์มน้ำมันที่ต่างพูดกันว่าดีกว่าปุ๋ยเคมี จนต้องมีการสั่งจองล่วงหน้า ซึ่งสามารถผลิตได้ปีละ 120 ตัน ราคาจำหน่ายสมาชิกกิโลกรัมละ4บาท ส่วนเกษตรกรทั่วไป กิโลกรัมละ 5.60 บาท

นายสุรจิตต์ อินทรชิต ผู้ตรวจราชการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า ธนาคารปุ๋ยอินทรีเป็นประโยชน์ต่อเกษตรกรอย่างมาก อีกทั้งยังเป็นนโยบายของรัฐบาล ที่ต้องการให้เกษตรกรทำปุ๋ยหมักใช้เอง เพื่อลดต้นทุนการผลิต ลดการใช้สารเคมี  ต้ออาศัยหมอดินอาสาในการทำให้เกษตรกรเกิดการยอมรับและมีการขยายผลไปสู่ระดับครัวเรือน มีการทำใช้เองในระดับครัวเรือนมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งน้ำหมักชีวภาพ และปุ๋ยหมัก ซึ่งสามารถนำไปใช้กับไม้ผล และพืชผักที่ปลูกไว้ในครัวเรือน

แม้ช่วงปลายเดือนมกราคมที่ผ่านมา พื้นที่ส่วนใหญ่ในประเทศไทยจะต้องเผชิญกับสภาพอากาศอันหนาวเหน็บอันเกิดจากอิทธิพลของความกดอากาศสูงรุนแรงจากประเทศจีน ที่แผ่ลึกลงมาถึงประเทศไทย ซึ่งปรากฏการณ์ดังกล่าว แม้จะช่วยให้คนไทยในหลายพื้นที่ คลายความตึงเครียดจากสภาพอากาศอันร้อนระอุและแห้งแล้งลงไปได้

แต่นั่นก็เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นเพียงแค่เสี้ยวเวลาหนึ่งเท่านั้น

เพราะโดยข้อเท็จจริงแล้ว “ภัยแล้ง” ยังคงอยู่กับเราต่อไปอีกนานและมีแนวโน้มความรุนแรงเพิ่มขึ้น

พล.อ.สุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ รมว.ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เปิดเผยว่า สถานการณ์ภัยแล้งเวลานี้ยังคงลุกลามในหลายพื้นที่ของประเทศ ปริมาณน้ำต้นทุนที่เหลืออยู่ในแต่ละพื้นที่เวลานี้ มีความหมิ่นเหม่อย่างยิ่งที่อาจไม่เพียงพอใช้จนสามารถผ่านฤดูแล้งไปได้ ขณะที่แนวโน้มการเกิดภัยแล้งในพื้นที่ต่างๆ ก็ยังคงมีแนวโน้มจะขยายวงออกไปอย่างต่อเนื่อง ซึ่งรัฐบาลรับทราบดีถึงสถานการณ์ดังกล่าว จึงมอบหมายให้ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ติดตามเฝ้าระวัง เตรียมความพร้อม รวมทั้งดำเนินการแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนให้ประชาชนในทุกพื้นที่มาอย่างต่อเนื่อง

โดยที่ผ่านมารัฐบาลโดยคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (กนช.) ได้ดำเนินงานป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยแล้งภายใต้แผนยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรนำ ปี 2558-2559 ผ่าน 12 กิจกรรมหลัก อาทิ การพัฒนาแหล่งน้ำทั้งในและนอกเขตชลประทาน ซึ่งทำได้ 897 ล้าน ลบ.ม. การพัฒนาน้ำบาดาลมาใช้ประโยชน์ 99.36 ล้าน ลบ.ม. การฟื้นฟูป่าต้นน้า 48,072 ไร่ และการวางระบบประปาหมู่บ้าน 4,520 หมู่บ้าน เป็นต้น

ขณะที่หน่วยงานในสังกัด กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งมีกรมทรัพยากรน้ำและกรมทรัพยากรน้ำบาดาล เป็น 2 หน่วยงานหลักในการดำเนินการเพื่อช่วยเหลือประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากภัยแล้งผ่านกิจกรรมที่สำคัญ ดังนี้

กรมทรัพยากรน้ำ โดยสำนักงานทรัพยากรน้ำภาค 1-11 ได้สนับสนุนเครื่องสูบน้ำเพื่อสูบน้ำไปเติมแหล่งน้ำธรรมชาติเพื่อการอุปโภคบริโภค 76 เครื่อง ช่วยเหลือ 66 พื้นที่ใน16 จังหวัด ตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2558 – 14 มกราคม 2559 รวมปริมาณสูบน้ำ 11,921,730 ลบ.ม. มีประชาชนได้รับประโยชน์ 52,135 ครัวเรือน 188,583 คน และบริการแจกน้ำ 153,620 ลิตร รวมทั้งมีการอนุรักษ์ฟื้นฟูแหล่งน้ำ 14,091 แห่ง ความจุรวม 1,161.07 ล้าน ลบม. ปริมาตรน้ำ 631.54 ล้าน ลบ.ม.

กรมทรัพยากรน้ำบาดาล โดยสำนักงานทรัพยากรน้ำบาดาลเขต 1-12 ได้แจกจ่ายน้ำและน้ำดื่มบรรจุขวดรวม 1,020,300 ลิตร และให้บริการเป่าล้างบ่อบาดาล ซ่อมเครื่องสูบและซ่อมระบบประปาให้ประชาชน โดยได้ดำเนินการแล้ว 40 แห่ง รวมทั้งดำเนินโครงการเจาะบ่อบาดาลเพื่อการอุปโภคบริโภค เพื่อการเกษตร และเพื่อน้ำดื่มโรงเรียน ตามแผนงานเพิ่มเติมปี 2558 และแผนงานปี 2559 โดยดำเนินการไปแล้ว 1,284 บ่อ ปริมาณน้ำ 132,400 ลบ.ม./วัน

พล.อ.สุรศักดิ์ กล่าวต่อว่า จากนี้ไป กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จะเพิ่มระดับความเข้มข้นในการปฏิบัติภารกิจ ทั้งด้านการป้องกันและให้ความช่วยเหลือประชาชนผู้ประสบภัยแล้งในทุกพื้นที่ โดยมีกรมทรัพยากรน้ำและกรมทรัพยากรน้ำบาดาลเป็นหน่วยงานหลักในการปฏิบัติงานในการจัดหาและพัฒนาแหล่งน้ำในพื้นที่เสี่ยงภัย ขณะที่หน่วยงานอื่นๆ ก็จะเป็นหน่วยงานสนับสนุนและให้ความช่วยเหลือด้านต่างๆ เพื่อให้ประชาชนทุกคนได้รับผลกระทบจากวิกฤติที่เกิดขึ้นน้อยที่สุด

นางสาวภาวิณี ปุณณกันต์ อธิบดีกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม ในฐานะประธานคณะทำงานประชาสัมพันธ์ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เปิดเผยว่า นอกจากการให้ความช่วยเหลือประชาชนผู้ประสบภัยแล้งแล้ว ยังมีสิ่งสำคัญอย่างหนึ่งที่ต้องขอความร่วมมือจากเกษตรกรและผู้ประชาชนทุกคน คือ การใช้น้ำอย่างประหยัด รู้คุณค่า และใช้อย่างเต็มประสิทธิภาพ ซึ่งสามารถทำได้ด้วยวิธีง่ายๆ โดยผ่านกิจกรรมในชีวิตประจำวัน เช่น การปิดก๊อกน้ำขณะแปรงฟัน เมื่อแปรงฟันเสร็จควรบ้วนปากโดยใช้แก้วน้ำแทนการปล่อยน้ำไหลจากก๊อก การปิดฝักบัวขณะใช้สบู่ถูตัว การนำจานชามใช้แล้วมาล้างพร้อมกันในอ่างหรือกาละมังใบเล็ก ไม่เทน้ำล้างจานทิ้งโดยเปล่าประโยชน์ แต่ควรนำไปรดน้ำต้นไม้ต่อ และการตรวจสอบท่อน้ำรั่วรอบบ้านและปั๊มน้ำว่าไม่มีรอยรั่วซึม เป็นต้น

แนวโน้มสถานการณ์น้ำในเวลานี้ ทำให้ประชาชนทุกคนทั้งประเทศไม่ว่าในกรุงเทพมหานครหรือต่างจังหวัด จะต้องร่วมมือกันอย่างเป็นหนึ่งเดียวในการใช้น้ำทุกหยดอย่างคุ้มค่า ต้องร่วมกันประหยัดน้ำ รวมทั้งให้ความร่วมมือกับหน่วยงานภาครัฐในการบริหารจัดการน้ำ ซึ่งนี่จะเป็นตัวแปรสำคัญเพื่อให้เราทุกคนสามารถผ่านพ้นวิกฤติภัยแล้งในปีนี้ไปได้พร้อมๆ กัน

นายอนันต์ สุวรรณรัตน์ อธิบดีกรมการข้าวเปิดเผยว่า ตามที่กรมการข้าวได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากสำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ สวก. ดำเนินโครงการพัฒนาต้นแบบการผลิตข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) โดยดำเนินการใน 2 จังหวัด คือ ร้อยเอ็ด และ สุรินทร์ พร้อมทั้งมีกิจกรรมส่งเสริมการตลาดข้าวหอมมะลิ ณ สาธารณรัฐประชาชนจีน โดยนำตัวแทนเกษตรกร 2 จังหวัด ร่วมประชาสัมพันธ์ส่งเสริมผลิตภัณฑ์ข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้GI โดยครั้งแรกเข้าร่วมงานแสดงสินค้า China-Asean Expo ณ นครหนานหนิง เมื่อวันที่ 18-21 กันยายน 2558

ขณะที่ในปี 2559 ได้นำเกษตรกรไปร่วมแสดงสินค้าในประเทศจีนอีก 3 งาน ได้แก่ งานแสดงสินค้าเพื่อขยายตลาดส่งออกสู่เมืองรองที่มีศักยภาพทางเศรษฐกิจ เพื่อรองรับการขยายตัวของสังคมเมือง ระหว่างวันที่ 15-18 มกราคม ณ ห้างสรรพสินค้า Poly Canal Plaza มณฑลกวางตุ้ง, งาน11th Guangzhou Special Purchasesfor the Spring Festival Fairs ระหว่างวันที่ 22 มกราคม – 2 กุมภาพันธ์ณ นครกว่างโจว มณฑลกวางตุ้ง และงาน The 4th Nanning New Year Shopping Festival ระหว่างวันที่ 21 มกราคม – 5 กุมภาพันธ์ ณ หอแสดงสินค้านครหนานหนิง มณฑลกว่างสี

นายกฤษณพงศ์ ศรีพงษ์พันธุ์กุลผู้อำนวยการกองพัฒนาผลิตภัณฑ์ข้าว กล่าวว่า ชาวจีนนิยมบริโภคข้าวหอมจากไทยมาก แต่ที่ผ่านมามีการปลอมปนข้าวจากที่อื่นแล้วอ้างเป็นข้าวไทย ทำให้เกิดความเสียหายการมาเปิดตลาดข้าวถึงประเทศจีนจึงได้รับความสนใจ โดยมีผู้ประกอบการร้านอาหาร ภัตตาคาร นักธุรกิจ มาเจรจาธุรกิจเพื่อสั่งซื้อสินค้าเป็นจำนวนมาก ซึ่งผลการเจรจาธุรกิจของงานที่นครหนานหนิง มณฑลกว่างสี เป็นที่น่ายินดี คือ นายเฉิน คัง หัว เจ้าของ http://www.easyju.cn ที่มีการซื้อขายสินค้าผ่านอินเตอร์เนตรายใหญ่ของประเทศจีน ได้มาเจรจานำเข้าข้าวหอมมะลิไทย 100% แบรนด์ “ข้าวหอมกัลยา” ที่ได้รับการรับรอง GI จาก EU ไปจำหน่ายในเว็บไซต์

“การนำเกษตรกรไปร่วมงานแสดงสินค้าในประเทศจีน เริ่มทำให้ผู้บริโภคเชื่อมั่นในคุณภาพข้าวไทย และมีการติดตามหากร่วมงานที่เมืองต่างๆ เช่นเว็บไซต์ซื้อขายสินค้าผ่านอินเตอร์เนตรายนี้มีสาขาถึง 13 แห่งในจีน ก็ติดตามมาจากการแสดงสินค้าในครั้งก่อน จนแน่ใจในคุณภาพสินค้านำมาสู่การตัดสินใจเจรจากับเจ้าของแบรนด์ข้าวหอมกัลยาซึ่งเป็นข้าวหอม GI ใน EU เจ้าแรกของประเทศไทย นับเป็นความสำเร็จที่กรมการข้าวสามารถต่อยอดแข่งขันให้สินค้าข้าวไทยในจีนได้ครอบคลุมมากยิ่งขึ้น”นายกฤษณพงศ์ กล่าว

กรมพัฒนาที่ดิน ได้เริ่มศึกษาด้านการชะล้างพังทลายของดิน เพื่อเป็นข้อมูลสำคัญในการอนุรักษ์ดินและน้ำ โดยปี 2524 ได้ศึกษาและจัดทำแผนที่การชะล้างพังทลายของดินระดับประเทศ ต่อมาได้จัดทำแผนที่การสูญเสียดินระดับประเทศ มาตราส่วน 1 :1,000,000 และระดับภาค มาตราส่วน 1: 500,000 โดยใช้สมการการสูญเสียดินสากล ซึ่งเป็นข้อมูลที่มีประโยชน์ต่อหน่วยงานในประเทศไทย จนมีการนำมาใช้อย่างแพร่หลาย จากนั้นในปี 2547 จึงได้ประยุกต์แบบจำลองคณิตศาสตร์ของ MMF (0984) ประเมินการชะล้างพังทลายของดินทั่วประเทศในปี 2545 และ 2546

อย่างไรก็ตาม การประเมินทั้ง 2 ครั้งเป็นการประเมินในช่วงระยะเวลาที่ต่างกันและประยุกต์ใช้แบบจำลองที่แตกต่างกัน และไม่มีปริมาณการสูญเสียดินในพื้นที่จริงมาเปรียบเทียบ จึงไม่สามารถระบุได้ว่าผลการประเมินจากแบบจำลองใดมีความถูกต้องมากกว่ากัน แต่แบบจำลองที่ กรมพัฒนาที่ดิน สามารถนำมาใช้ในพื้นที่เกษตรกรรมได้มาก คือ สมาการการสูญเสียดินสากล (USLE) ส่วนแบบจำลอง MMF นั้นเหมาะสมกับพื้นที่ลาดชันสูง ซึ่งเป็นพื้นที่รับผิดชอบของหน่วยงานอื่นๆ เช่น กรมป่าไม้ ซึ่งกรมพัฒนาที่ดินอาจนำมาประยุกต์ใช้สำหรับโครงการในพื้นที่ศึกษาต่างๆ ได้

สำหรับการเกิดดินถล่มประเทศไทย ในอดีตมักเกิดขึ้นในพื้นที่ที่มีความลาดชันสูง และไม่ส่งผลกระทบต่อประชาชนมากนัก ดังนั้นจึงไม่ค่อยได้มีการบันทึกสถิติไว้ แต่ในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา มีการเข้าไปใช้พื้นที่ที่มีความลาดชันเพิ่มมากขึ้น ทำให้เกิดดินถล่มที่สร้างความเสียหายทั้งชีวิตและทรัพย์สิน ซึ่งจากการรวบรวมสถิติการเกิดดินถล่มตั้งแต่ปี 2503 ถึงปี 2557 ของศูนย์วิจัยและพัฒนาวิศวกรรมปฐพีและฐานราก มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ พบว่า มีเหตุการณ์ดินถล่ม 152 เหตุการณ์ ส่วนใหญ่เกิดขึ้นในภาคเหนือและภาคใต้ บางส่วนในภาคตะวันออก โดยมีเหตุการณ์ดินถล่มขนาดใหญ่ทีเกิดเนื่องมาจากฝนตกหนักเกินปกติ และก่อให้เกิดความเสียหายอย่างมากจำนวน 5 เหตุการณ์

สาโรช บุญแสง