เมื่อวันที่ 11 ต.ค. คณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติแต่งตั้งนายวิจารย์ สิมาฉายา อธิบดีกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) เป็นปลัดกระทรวงทรัพยากรฯ แทนนายเกษมสันต์ จิณณวาโส อดีตปลัด ทส. ที่ถูกโยกย้ายไปดำรง ตำแหน่งผู้ตรวจราชการพิเศษ สำนักนายกรัฐมนตรี ทั้งนี้ การแต่งตั้งนายวิจารย์ เป็นปลัด ทส. ถือว่าอยู่นอกเหนือความคาดหมาย เนื่องจากแต่เดิมมีการคาดการณ์ว่า พล.อ.สุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ รมว.ทส.จะแต่งตั้งนายจตุพร บุรุษพัฒน์ รองปลัด ทส.ที่มีอาวุโสสูงสุด หรือนายชลธิศ สุรัสวดี อธิบดีกรมป่าไม้ ซึ่งมีความใกล้ชิด คนใดคนหนึ่งเป็นปลัด ทส. แต่ปรากฏว่าทั้งนายจตุพรและนายชลธิศ ต่างมีปัญหาในการทำงานในช่วงที่ผ่านมา เช่น นายจตุพร สมัยดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมทรัพยากรน้ำ จนถูกโยกย้าย ขณะที่นายชลธิศ ก็มีปัญหาเรื่องการแก้ไขปัญหาเขาหัวโล้นที่ไม่มีความคืบหน้า รวมทั้งการพาข้าราชการกรมป่าไม้กว่า 30 คนไปเที่ยวต่างประเทศ เป็นต้น พล.อ.สุรศักดิ์ จึงแต่งตั้งนายวิจารย์ ที่มีบุคลิกกลางๆ และเป็นที่ยอมรับได้ของทุกฝ่ายขึ้นมาทำหน้าที่ปลัด ทส. ในที่สุด

วันเดียวกัน ทส.ได้ประกาศเปิดรับการสรรหาข้าราชการระดับ 10 เพื่อมาดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการ ทส. จำนวน 5 ตำแหน่งที่ว่างลง โดยเปิดรับจากตำแหน่งรองอธิบดีจากทุกกรมและจะปิดการรับสมัครในวันที่ 15 ต.ค.นี้ และจะส่งผลให้ตำแหน่งรองอธิบดีอีก 5 ตำแหน่งว่างลง รวมทั้งตำแหน่งอธิบดีกรมควบคุมมลพิษของนายวิจารย์ ที่ขึ้นเป็นปลัด ทส.ว่างลงอีก 1 ตำแหน่งด้วย

ส่วนกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) ครม.มีมติตั้ง นายชาย นครชัย ผอ.สำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย (สศร.) เป็นรองปลัด วธ. นายพีรพน พิสณุพงศ์ ผู้ตรวจราชการ วธ. เป็นรองปลัด วธ. น.ส.วิมลลักษณ์ ชูชาติ รองปลัด วธ. เป็น ผอ.สำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัยและนายมานัส ทารัตน์ใจ ผู้ตรวจราชการ วธ. เป็นอธิบดีกรมการศาสนา (ศน.) ทั้งนี้ นายวีระ โรจน์พจนรัตน์ รมว.วธ.กล่าวว่า การปรับโยกผู้บริหารเป็นการขยับตำแหน่งเพื่อให้การทำงานของกระทรวงมีระบบมากขึ้น เพราะที่ผ่านมาการทำงานหลายอย่างยังไม่เข้าที่เข้าทาง โดยเฉพาะการขับเคลื่อนนโยบายการทำงานในรูปแบบเครือข่าย และการบูรณาการกับหน่วยงานอื่นๆ ดังนั้น จากนี้ ผู้บริหาร วธ.จะต้องขับเคลื่อนการปฏิรูปยุทธศาสตร์วัฒนธรรมในระยะ 20 ปี ให้เป็นรูปธรรมยิ่งขึ้น.

ทำไม…ต้องปฏิรูป?

น่าจะเป็นคำถามที่ตามมาทันที และคำตอบก็คือ เพราะอุทยานแห่งชาติ ที่อยู่ในความรับผิดชอบของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นกรมขนาดใหญ่ ดูแล “ป่าอนุรักษ์” ที่เป็นอุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ถึง 60-70% ของประเทศ

และที่สำคัญ คือเพื่อให้สอดคล้องกับภารกิจการปฏิรูปประเทศของรัฐบาล เพราะคงต้องยอมรับความจริงว่า แม้กรมอุทยานฯ ที่กำลังก้าวสู่ปีที่ 15 จะมีจุดแข็ง คือ ระบบงานป้องกันรักษาป่าที่ พอใช้ได้ จำนวนหน่วยพิทักษ์ป่ากระจายอยู่เพื่อดูแลป่ามีพอสมควร มีเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานป้องกันดูแลรักษาป่าที่ทำงานในพื้นที่จริงในระดับที่ป้องกันพื้นที่ไม่ให้ถูกบุกรุกได้

แต่ขณะเดียวกันก็คงปฏิเสธไม่ได้ถึง จุดอ่อนที่ดูเหมือนยิ่งนับวันจะขยายวงกว้างและทวีความรุนแรงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ คือ การมีชุมชนที่ทับซ้อนอยู่ในป่าอนุรักษ์ ตามข้อมูลของกรม 184,710 ราย จำนวน 2,225,540 ไร่ ซึ่งจริงๆอาจจะมากกว่านี้ เป็นปัญหาสำคัญที่สุดในการรักษาป่า เพราะชุมชนเหล่านี้มีแนวโน้มขยายที่ทำกินทุกปี

นี่คือปัญหาใหญ่และท้าทายศักยภาพของกรมอุทยานแห่งชาติฯ

ทั้งนอกจากการดูแลพื้นที่ป่ามิให้ลดลงแล้ว ยังมีอีกหลากหลายหน้าที่ซึ่งมีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน คือ การรักษาระบบนิเวศที่มีความหลากหลายทางชีวภาพ ทั้งในเรื่องสัตว์ป่า พรรณไม้ และอื่นๆ เช่น ปะการัง หญ้าทะเลด้วย

โดยเฉพาะอุทยานฯ ทางทะเล ปัญหาคือเมื่ออุทยานฯ มีการท่องเที่ยว และสร้างรายได้มหาศาล ล่าสุดเกือบ 2 พันล้านบาท บุคลากรส่วนใหญ่จึงต้องปรับตัวและปรับภารกิจที่มุ่งเน้นการทำงาน ดูแลและบริการนักท่องเที่ยวมากขึ้น ทำให้ไม่มีการเดินลาดตระเวนป่าครอบคลุมทั้งพื้นที่อย่างทั่วถึงและยังถูกซ้ำเติมด้วยปัญหาภัยคุกคามระบบนิเวศจากการล่าสัตว์ ตัดไม้มีค่า รวมถึงการเก็บหาของป่าที่เกินกำลังการผลิตของระบบนิเวศ ตลอดจนการเสื่อมโทรมของระบบนิเวศแนวปะการังที่ส่วนใหญ่เกิดจากการท่องเที่ยวทางทะเล

ขณะเดียวกัน ก็ยังมีปัญหาอื่นๆ อาทิ แนวเขตอุทยานฯ ส่วนใหญ่ไม่ชัดเจน การบังคับใช้กฎหมายยังไม่มีประสิทธิภาพ การ บริหารด้านนันทนาการ ไม่ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ เป็นต้น

“กรมอุทยานฯ กำลังจัดทำยุทธศาสตร์แผนปฏิรูปอุทยานแห่ง ชาติ 20 ปี ระหว่าง 2560–2579 ให้สอดคล้องกับแผนยุทธศาสตร์ประเทศ 20 ปี เพื่อใช้ขับเคลื่อนประเทศ จะมีการปรับเปลี่ยนกลไกให้มีประสิทธิภาพและเป็นธรรมในการจัดการทรัพยากรประเทศ รวมทั้งแก้ปัญหาทรัพยากรถูกทำลาย เสื่อมโทรมจากการท่องเที่ยว คุณภาพอุทยานฯ ไม่เป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ การบริหารจัดการขาดประสิทธิภาพไม่ทันสมัย ขาดการมีส่วนร่วม” นายธัญญา เนติธรรมกุล อธิบดีกรมอุทยานฯกล่าว

ทั้งนี้ ในยุทธศาสตร์ฯ 20 ปี จะมี 5 ยุทธศาสตร์หลัก ประกอบด้วย 1. การคุ้มครอง ดูแล รักษาทรัพยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพ จะมีการเพิ่มประสิทธิภาพการลาดตระเวนแผนใหม่และพัฒนาระบบติดตามประเมินผล การแก้ปัญหาการบุกรุกที่ดินในพื้นที่อุทยานฯ โดยจะมีการตั้งคณะกรรมการขึ้นมาเพื่อแก้ปัญหา เป็นต้น

2.การดูแลรักษาทรัพยากรการท่องเที่ยวและการพัฒนา การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน จะมีการจัดทำมาตรฐานแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ การจัดการขยะและน้ำเสียในอุทยานฯ พัฒนาระบบความปลอดภัยของนักท่องเที่ยว เป็นต้น 3.การวิจัยและพัฒนาเพื่อการจัดการอุทยานแห่งชาติ จะมีการพัฒนาระบบข้อมูลสถานภาพทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพ การจัดตั้งกองทุนตอบแทนระบบนิเวศ การสร้างมูลค่าเพิ่มแก่ทรัพยากรที่มีความโดดเด่นเพื่อพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ การยกระดับคุณภาพอุทยานฯ เป็นต้น 4.การเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการอย่างบูรณาการ จะมีโครงการต้นแบบการบริหารจัดการอุทยานฯแบบบูรณาการทุกหน่วยงานในพื้นที่ การพัฒนาการใช้เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์และการสื่อสารในการจัดการอุทยานฯ การจัดหาอาวุธปืน การกำหนดหลักเกณฑ์การเข้าสู่ตำแหน่งหัวหน้าอุทยานฯ เป็นต้น และ 5.การส่งเสริมการบริหารจัดการตามแนวทางประชารัฐ จะจัดตั้งเครือข่ายอาสาสมัครรักษ์อุทยานฯ จัดตั้งแนวร่วมพิทักษ์อุทยานฯ ส่งเสริมให้เอกชนมีบทบาทในการให้บริการ เป็นต้น

“เบื้องต้นได้มีการจัดลำดับความสำคัญของอุทยานฯเป็น 3 กลุ่มเพื่อให้ง่ายต่อการบริหารจัดการ โดยกลุ่ม A เป็นอุทยานฯ มีความสำคัญมาก 26 แห่ง อาทิ เขาใหญ่ สิมิลัน อ่าวพังงา ดอยอินทนนท์ เป็นต้น กลุ่ม B มีความสำคัญสูง 53 แห่ง อาทิ เขาแหลม ไทรโยค ดอยสุเทพ ศรีสัชนาลัย แก่งกรุง ภูเรือ เป็นต้น และกลุ่ม C มีความสำคัญระดับปานกลาง 69 แห่ง อาทิ ป่าหินงาม เขาค้อ เขาสิบห้าชั้น นันทบุรี เป็นต้น” อธิบดีกรมอุทยานฯขยายภาพการดำเนินการปฏิรูปอุทยานเพื่อให้เห็นภาพชัดเจน

“ทีมข่าวสิ่งแวดล้อม” เห็นด้วยกับการปฏิรูปอุทยานฯ 148 แห่ง เพื่อให้สอดคล้องกับการปฏิรูปประเทศ ภายใต้สถานการณ์ที่กำลังเปลี่ยนใหม่ ที่ต้องบริหารงานอย่างโปร่งใส มีประสิทธิภาพ มีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน

และที่สำคัญเหนืออื่นใด คือ เพื่อหยุดพฤติกรรมต่างๆที่กำลังทำให้อุทยานแห่งชาติไม่ไปเป็นแหล่งทำเงินทำทองให้กับคนบางกลุ่ม

เพื่อรักษาอุทยานแห่งชาติให้เป็นมรดกของลูกหลานไทยตราบนานเท่านาน.

ทีมข่าวสิ่งแวดล้อม

เหี้ยแบบเดียวกันนี้ ต้องพากันล้มตายเพราะไปกินกบพิษ ซึ่งมีอยู่อย่างชุกชุม นักสัตววิทยาชาวเมืองจิงโจ้ได้เข้าช่วยเหลือเพื่อป้องกันไม่ให้ล้มตาย

นักวิจัยของมหาวิทยาลัยซิดนีย์แจ้งว่า ได้ช่วยเหลือตัวเหี้ยเหล่านี้ ด้วยการฝึกให้มันกินลูกของกบพิษที่มีพิษน้อยกว่าตัวโตแล้ว มันจะได้รู้จักว่ากบพวกนี้มีพิษกินไม่ได้ หัวหน้านักวิจัยวอร์ดเฟียร์กล่าวว่า เขาก็อดแปลกใจไม่ได้เหมือนกัน เมื่อเหี้ยที่ผ่านการฝึกเหล่านี้แล้ว จะเข็ดไม่กินกบพิษอีกต่อไป ซึ่งเป็นเรื่องซึ่งไม่น่าจะพบเห็นได้ในป่า

กบพิษ มีผู้นำมาเลี้ยงในออสเตรเลีย ตั้งแต่พ.ศ.2473 เพื่อให้ช่วยจับแมลงกินต้นข้าว แต่ปรากฏว่า พวกมันกลับขยายพันธุ์อย่างรวดเร็วจนไม่อาจหยุดยั้งได้ เป็นเหตุให้สัตว์พื้นที่บางชนิดถูกทำลายล้าง ในจำนวนนั้นก็ได้แก่ เหี้ยจุดเหลือง ซึ่งพากันล้มตายลงมากถึงร้อยละ 90 นักวิจัยบอกว่า เพียงแต่เมื่อกินกบเหล่านี้เข้าไป ไม่ถึงครึ่งนาทีก็ตาย นักวิทยาศาสตร์แจ้งว่า ที่รู้สึกแปลกใจมากกว่าก็คือ บรรดาฝูงเหี้ยที่ผ่านการ ฝึกไม่ให้กินกบพิษครั้งนี้ ไม่กล้ากินกบเหล่านี้อีกเลย แสดงว่ามันเข็ดเขี้ยว และยังคงจำความรู้นี้กับตัวได้ เป็นเวลานาน.

นายเกษมสันต์ จิณณวาโส ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) กล่าวถึงการประชุมอนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศ ซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ (CITES) หรือ CITES CoP17 ที่นครโยฮันเนสเบิร์ก ประเทศแอฟริกาใต้ ระหว่างวันที่ 24 ก.ย.-5 ต.ค.นี้ ว่า ขณะนี้มีเรื่องที่น่ายินดีที่ไซเตสมีความกังวลเกี่ยวกับการค้างาช้างในประเทศไทยลดน้อยลง เนื่องจากไซเตสรับทราบถึงความคืบหน้าและความจริงจังในการแก้ปัญหาการลักลอบค้างาช้างของไทย นอกจากนี้ ยังมีงาช้างแอฟริกาที่อยู่ระหว่างการ ดำเนินคดีอีกประมาณ 2-3 ตัน ซึ่งหากคดีหมดอายุความแล้ว จะมีการทำลายงาช้างดังกล่าวทันที

นายเกษมสันต์กล่าวต่อว่า ส่วนการดำเนินการต่อไป ทส. ได้ออกร่าง พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองฉบับใหม่ อยู่ระหว่างการตรวจสอบถ้อยคำก่อนนำเสนอคณะรัฐมนตรีและสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ คาดว่าจะบังคับใช้ได้ภายใน 1 ปี ทั้งนี้จะมีบทลงโทษผู้ลักลอบครอบครองงาช้างผิดกฎหมายทั้งจำคุกและโทษปรับซึ่งกำหนดในอัตราค่อนข้างสูง รวมทั้งการเจรจาและขอแก้ไขระเบียบ ว่าด้วยการสัตว์พาหนะของกระทรวงมหาดไทย เกี่ยวกับการจดทะเบียนลูกช้าง โดยกฎหมายเดิมกำหนดให้จดทะเบียนลูกช้างเกิดใหม่อายุไม่เกิน 8 ปี ถึงจะเอาไปทำตั๋วรูปพรรณ จึงเป็นปัญหาของการนำลูกช้างป่ามาสวมสิทธิได้ โดยจะมีการแก้ไขลดอายุการจดทะเบียนลูกช้าง เป็นต้น

ปลัด ทส.กล่าวอีกว่า ที่สำคัญ ทส.จะขอให้รัฐบาลออกคำสั่งมาตรา 44 เพื่อให้ปางช้างทั่วประเทศให้ความร่วมมือกับกรมอุทยานฯ ในการตรวจดีเอ็นเอช้างเลี้ยงประมาณ 3,500 ตัวทั่วประเทศ เพื่อเป็นฐานข้อมูลช้างบ้าน เชื่อว่าหากใช้มาตรา 44 จะช่วยป้องกันในการนำช้างป่ามาสวมเป็นช้างบ้าน ได้และคาดหวังว่าการประชุมไซเตสครั้งต่อไปจะทำให้ประเทศไทยหลุดพ้นจากการแบนของไซเตสได้.

นายสมคะเน จริตงาม ผอ.ศูนย์พัฒนาอาชีพคนพิการ จ.นนทบุรี กล่าวว่า ขณะนี้แผนกผลิตภัณฑ์จากจักรอุตสาหกรรมมีคนพิการทำงาน ในศูนย์ 34 คน และมีการส่งชิ้นงานไปให้ทางศูนย์พัฒนาอาชีพในภูมิภาค ที่ จ.ลพบุรี นครศรีธรรมราช และราชบุรี เพื่อให้คนพิการที่ผ่านการ อบรมได้ทำเป็นอาชีพ รวมแล้วมีคนงานพิการในแผนกนี้ทั้งหมด 71 คน ขณะนี้มีการฝึกอบรมให้กับคนพิการที่ศูนย์ จ.อยุธยา โดยปี 2560 ตั้งเป้าหมายจะเพิ่มผู้พิการในภูมิภาคให้ทำงานกับเราอีก 25 คน ทั้งนี้ ต้องการให้ศูนย์นี้เป็นต้นแบบ นำไปขยายผลในชุมชนต่างๆ เพื่อสร้างงานสร้างอาชีพให้กับคนพิการได้ทำงานในพื้นที่.