คำถาม ผมอยากทราบความรู้เรื่องระบบเกษตรผสมผสาน ว่ามีการดำเนินการกันอย่างไรบ้างครับ

อนุมัติ เสียงพิณ

อ.แว้ง จ.นราธิวาส

คำตอบ

ระบบเกษตรผสมผสาน เป็นระบบที่มีการเพาะปลูกพืชหรือการเลี้ยงสัตว์ชนิดต่างๆ อยู่ในพื้นที่เดียวกันมีการเกื้อกูลประโยชน์ต่อกันและกันอย่างมีประสิทธิภาพโดยอาศัยหลักการอยู่ร่วมกันระหว่างพืช สัตว์ และสิ่งแวดล้อมอยู่ร่วมกันในรูปความสัมพันธ์ระหว่างพืชกับพืช พืชกับสัตว์ หรือสัตว์กับสัตว์ ให้ความสำคัญต่อกิจกรรมแต่ละชนิดอย่างเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมทางกายภาพ เศรษฐกิจ และสังคม มีการใช้แรงงาน เงินทุน ที่ดิน ปัจจัยการผลิตและทรัพยากรธรรมชาติอย่างมีประสิทธิภาพ มีการนำวัสดุเหลือใช้จากการผลิตชนิดหนึ่งมาหมุนเวียนใช้ประโยชน์กับการผลิตอีกชนิดหนึ่งหรือหลายชนิด ภายในไร่นาแบบครบวงจร เช่น การเลี้ยงปลาในนาข้าว การเลี้ยงสัตว์บนบ่อปลา  การเลี้ยงผึ้งในสวนผลไม้ เป็นต้น จึงเป็นระบบที่ช่วยตอบสนองต่อการบริโภคหรือลดความเสี่ยงจากราคาผลิตผลที่มีความไม่แน่นอน

รูปแบบของระบบเกษตรผสมผสานการกำหนดวิธีการทำเกษตรผสมผสานมีหลายแบบ หากพิจารณาการแบ่งตามกิจกรรมที่ดำเนินการอยู่เป็นหลักมีดังนี้

1) ยึดกิจกรรมพืชเป็นหลักเป็นระบบป่าไม้-ไร่นา มีพืชเป็นรายได้หลัก

2) ยึดกิจกรรมเลี้ยงสัตว์เป็นหลัก เป็นระบบป่าไม้-เลี้ยงสัตว์ มีสัตว์เลี้ยงเป็นรายได้หลัก

3) ยึดกิจกรรมประมงเป็นหลัก เป็นระบบป่าไม้-เลี้ยงสัตว์น้ำมีสัตว์น้ำเป็นรายได้หลัก

4) ระบบเกษตรผสมผสานแบบไร่นาป่าผสมหรือวนเกษตรเป็นระบบเลี้ยงสัตว์-ป่าไม้-ไร่นา ที่มีการจัดการป่าไม้เป็นหลักร่วมกับการเกษตรทุกแขนง ประกอบด้วย การปลูกพืชเกษตรในสวนป่า และการปลูกพืชเกษตรร่วมกับการเลี้ยงสัตว์ในสวนป่า โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เป็นตัวกลางเพื่อผ่อนคลายความต้องการการใช้ที่ดินเพื่อการเกษตรกรรมกับความต้องการป่าไม้ เพื่อควบคุมสิ่งแวดล้อมให้สามารถดำเนินการควบคู่กันไป โดยทั้งหมดนี้ต้องคำนึงถึงสภาพทางเศรษฐกิจสังคมและวัฒนธรรมประเพณี รวมทั้งช่วยพัฒนาความเป็นอยู่ของราษฎรที่เกี่ยวข้อง

ทั้งนี้ ระบบเกษตรผสมผสานที่ดีในแง่ของทรัพยากร ควรสามารถเพิ่มการซึมซับน้ำ รักษาน้ำใต้ดิน ลดการสูญเสียดิน ดังนั้น ลักษณะพันธุ์พืชที่ใช้ควรเป็นทรงพุ่มเพื่อลดความรุนแรงของเม็ดฝนที่ตกกระทบผิวดินสามารถรักษาสภาพดุลของสภาวะแวดล้อมให้เหมาะสมกับพืชที่ปลูกร่วม เช่น บังร่มเงา พายุ ฝน อีกทั้งควบคุมสภาพความชุ่มชื้นและอุณหภูมิ ให้ดี พันธุ์ไม้ที่ปลูกควรมีรากลึกพอที่จะสามารถหมุนเวียนธาตุอาหารในระดับที่ลึกขึ้นมาสู่บริเวณผิวดิน เป็นประโยชน์ต่อพืชรากตื้นที่ปลูกร่วม โดยรวมทั้งระบบควรให้ผลตอบแทนแก่เกษตรกรหลายด้าน เช่น ผลผลิตในรูปอาหาร ยารักษาโรค ไม้ฟืน ไม้สร้างบ้านรายได้ และอื่นๆ

สิ่งสำคัญที่สุดระบบเกษตรผสมผสาน ควรเป็นระบบที่มีการอนุรักษ์ดินและน้ำได้ดีปลูกพืชได้หลายสภาพแวดล้อม และง่ายต่อการปฏิบัติในสภาพของเกษตรกรมีอยู่ใน 4 ระบบใหญ่คือระบบป่าไม้-ไร่นา ระบบป่าไม้-เลี้ยงสัตว์ ระบบป่าไม้-เลี้ยงสัตว์น้ำและระบบเลี้ยงสัตว์-ป่าไม้-ไร่นา ซึ่งวิธีการนำแต่ละระบบไปประยุกต์ใช้ย่อมขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมต่างๆ ของพื้นที่เป็นเกณฑ์ด้วยนะครับ

นาย รัตวิ

ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ระยะนี้มีฝนตกต่อเนื่อง มีฝนตกหนักถึงหนักมากบางแห่ง กรมวิชาการเกษตร เตือนเกษตรกรผู้ปลูกแก้วมังกรเฝ้าระวังการระบาดของโรคลำต้นจุดสีน้ำตาลและผลเน่า มักพบระยะเก็บเกี่ยวผลผลิต แสดงอาการเริ่มแรกที่กิ่งอ่อนหรือผลอ่อนมีจุดสีเหลือง จากนั้นพัฒนาเป็นตุ่มนูนเล็กสีน้ำตาล คล้ายสีสนิมเหล็ก บางครั้งพบแผลสีเหลืองฉ่ำน้ำ หากอาการรุนแรงแผลจะเน่า ถ้าเป็นที่กิ่งจะทำให้เนื้อเยื่อตรงแผลหลุดเห็นเป็นรูหรือเว้าแหว่ง สำหรับผลที่มีอาการรุนแรง จะทำให้กลีบผลไหม้แห้งเป็นสีดำ และผลเน่าในที่สุด

สำหรับแนวทางป้องกันโรคลำต้นจุดสีน้ำตาลและผลเน่า ให้เกษตรกรเลือกใช้ต้นพันธุ์ที่แข็งแรงปลอดโรค และควรลดการให้ปุ๋ยไนโตรเจน เพราะแก้วมังกรเป็นพืชอวบน้ำ อาจทำให้พืชอ่อนแอเกิดระบาดมากขึ้น จากนั้น ให้หมั่นสำรวจทำความสะอาดกำจัดวัชพืชโคนต้น เก็บกวาดเศษซากพืชส่วนที่เป็นโรคใต้ต้นออกไปเผาทำลาย หลีกเลี่ยงการตัดแต่งส่วนที่เป็นโรคของพืชทำให้เกิดแผลน้อยที่สุด ซึ่งแผลจะเป็นช่องทางให้เชื้อสาเหตุของโรคเข้าทำลายพืชได้ง่าย อีกทั้ง เกษตรกรควรล้างทำความสะอาดอุปกรณ์ เครื่องมือเครื่องใช้ทางการเกษตรต่างๆ ให้สะอาด และผึ่งแดดให้แห้งหลังใช้งานทุกครั้ง เมื่อนำไปใช้กับต้นที่เป็นโรคในแปลงที่มีการระบาดก่อนนำกลับมาใช้ใหม่ในครั้งต่อไป

นอกจากนี้ เกษตรกรควรให้น้ำแก้วมังกรเฉพาะช่วงเช้า หลีกเลี่ยงการให้น้ำช่วงบ่ายหรือเย็น เพื่อช่วยลดการสะสมความชื้นในทรงต้นไม่ให้มีมากเกินไป กรณีระบาดมาก หลังตัดแต่งกิ่งเสร็จแล้วให้เกษตรกรพ่นด้วยสารป้องกันกำจัดโรคพืชโพรคลอราซ 45% อีซี อัตรา 20 มิลลิลิตรต่อน้ำ 20 ลิตร หรือสารแมนโคเซบ 80% ดับเบิ้ลยูพี อัตรา 50 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร หรือสารอะซอกซีสโตรบิน + ไดฟีโนโคนาโซล 20% + 12.5% เอสซี อัตรา 20 มิลลิลิตรต่อน้ำ 20 ลิตร โดยพ่นให้ทั่วต้น 2 ครั้ง ทุก 5-7 วัน ในระยะติดดอกพ่นอีก 2 ครั้ง ทุก 7 วัน และให้หยุดพ่นก่อนเก็บเกี่ยวผลผลิตแก้วมังกรอย่างน้อย 15 วัน

นายวิชาญ  อิงศรีสว่าง  รองอธิบดีกรมประมง เปิดเผยว่า จากข้อตกลงภายใต้ความร่วมมือเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและฟื้นฟูการประมงชายฝั่งอย่างยั่งยืนนั้น เป็นไปตามภารกิจของกรมประมงตามมาตรา 12 ของพระราชกำหนดการประมง พ.ศ. 2558 และพระราชกำหนดการประมง (ฉบับที่ 2)พ.ศ. 2560 ในการกำหนดนโยบายและกำกับดูแลการบริหารจัดการด้านประมง โดยเฉพาะการส่งเสริมให้ผู้เกี่ยวข้องเข้ามามีส่วนร่วมร่วมบริหารจัดการ ซึ่งการจัดสร้างปะการังเทียมถือเป็นเครื่องมือทางการบริหารจัดการทรัพยากรสัตว์น้ำรูปแบบหนึ่ง ซึ่งเป็นที่ยอมรับจากทุกภาคส่วนว่าเป็นแหล่งอนุรักษ์ แหล่งทำประมงและสร้างอาชีพให้ชาวประมงพื้นบ้านได้จริง

สำหรับการจัดวางปะการังเทียมร่วมกับบริษัทเครือเจริญโภคภัณฑ์ จำกัด บริษัท ทรู คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) และมูลนิธิเจริญโภคภัณฑ์ ครั้งนี้เป็นครั้งที่ 2 เป็นการจัดสร้างปะการังเทียมแหล่งเล็ก ใช้วัสดุแท่งคอนกรีตขนาด 1.5 x 1.5 x 1.5 เมตร นำไปจัดวางเพื่อให้เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ทะเล ฟื้นฟูทรัพยากรสัตว์น้ำตามแนวชายฝั่งทะเลให้มีความอุดมสมบูรณ์ 2 แหล่ง2 จังหวัด ได้แก่ แหล่งที่ 1 ใช้ปะการังเทียม 500 แท่ง พร้อมทุ่นลอย 3 ทุ่น จัดวางบริเวณทะเลหน้าชายฝั่งตำบลบ่อตรุ อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา ครอบคลุมพื้นที่ 0.32 ตารางกิโลเมตร และแหล่งที่ 2 ใช้ปะการังเทียม 500 แท่ง พร้อมทุ่นลอย 4 ทุ่นจัดวางบริเวณทะเลหน้าชายฝั่งต.โคกเคียน อ.เมือง จ.นราธิวาส ครอบคลุมพื้นที่ 0.005 ตารางกิโลเมตร ซึ่งทั้ง 2 พื้นที่ประกอบอาชีพประมงพื้นบ้านเป็นส่วนใหญ่  ปัจจุบันทั้ง จ.สงขลา และนราธิวาส จัดสร้างปะการังเทียมจังหวัดละ 77 แหล่ง และในอนาคตหากชุมชนประมงมีความต้องการก็จะมีการดำเนินการเพิ่มเติมขึ้นอีก

“การจัดสร้างปะการังเทียมนั้น กรมประมงได้ดำเนินการตามพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เพื่อเป็นแหล่งที่อยู่อาศัย เลี้ยงตัว วางไข่ และหลบภัยของสัตว์น้ำ โดยเริ่มจัดสร้างมาตั้งแต่ปี 2521 จนถึงปัจจุบันกรมประมงได้ดำเนินการจัดสร้างปะการังเทียม เพื่อให้เป็นแหล่งทำประมงใน 20 จังหวัดชายทะเล รวม 584 แหล่ง ครอบคลุมพื้นที่ 2,063.13 ตารางกิโลเมตร ผลการจัดสร้างพบจำนวนประชากรสัตว์น้ำเพิ่มมากขึ้น มีสัตว์น้ำในอดีตที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจแล้วหายไปได้กลับมามีอีกมากมาย”นายวิชาญกล่าว

นางสาวมนัญญา ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรี ช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยว่า ได้ตรวจเยี่ยมการดำเนินงานของศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย สถาบันวิจัยพืชสวน ที่ต.ป่าอ้อดอนชัย อ.เมือง จ.เชียงราย มีภารกิจเกี่ยวกับการวิจัยพันธุ์พืช ขยายพันธุ์พืช ถ่ายทอดเทคโนโลยีให้เกษตรกร จึงมอบให้กรมวิชาการเกษตรสนับสนุนให้ศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย พัฒนาเป็นโรงเรียนขนาดใหญ่ให้เกษตรกร และประชาชนทั่วไป ที่สนใจเข้ามารับความรู้ในการปลูกพืชผักผลไม้ พืชสมุนไพร รวมทั้งพันธุ์พืชใหม่ ที่กรมวิชาการเกษตรได้วิจัยพัฒนาสายพันธุ์ โดยการเปิดให้กลุ่มเกษตรกรเข้ามาเรียนรู้และฝึกปฏิบัติในศูนย์ฯ 3-7 วัน โดยมีที่พักให้ ซึ่งจะทำให้เกษตรกรได้ความรู้ความเข้าใจในการปลูกพืชให้เหมาะสมกับพื้นที่ โดยมีตลาดรองรับ

“ที่ศูนย์ฯแห่งนี้ทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงส่งเสริมองค์ความรู้ให้เกษตรกรและผู้สนใจ เนื่องจากมีศักยภาพเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ดีเลิศ อากาศบริสุทธิ์ สภาพดิน น้ำ ลม ไฟ ที่สะอาดและบริสุทธิ์ อีกทั้ง มีโรงเรือนพืชสมุนไพร ที่นำผลผลิตส่งต่อให้โรงพยาบาลเพื่อประโยชน์การแพทย์ และส่งออกไปยังที่อื่นๆได้” นางสาวมนัญญา กล่าว

จากนั้น รมช.เกษตรฯไปเยี่ยมชมที่ตั้งพื้นที่ของโครงการวิจัยและพัฒนาพันธุ์ เทคโนโลยีการผลิตและมาตรฐานการผลิตกัญชาเพื่อใช้ประโยชน์ทางการแพทย์ (แผนงานวิจัยปี 2564) ซึ่งตั้งอยู่ในศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย บนเนื้อที่ 104 ไร่ โครงการดังกล่าวอยู่ระหว่างดำเนินการของบประมาณในการสร้าง โดยจะปลูกพืชสมุนไพรชนิดต่างๆ ทั้งกัญชา กัญชง พริกไทย ขมิ้น รวมทั้งพืชสมุนไพรอื่นๆ ทั้งในพื้นที่โล่ง และในโรงเรือนแบบปิด โดยกรมวิชาการเกษตรจะเข้าไปส่งเสริมทำการวิจัยและพัฒนาสายพันธุ์พืชเพื่อประโยชน์ทางการแพทย์

สำหรับศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย เริ่มก่อตั้งปี 2515 ปัจจุบันสังกัดสถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรฯ พื้นที่ 1,900 ไร่ มีภารกิจวิจัยขยายพันธุ์พืชแจกเกษตรกร โดยปี 2562 ได้ทดลอง 56 เรื่อง แยกเป็นรายพืช ได้แก่ ไม้ผล ไม้ดอกไม้ประดับ พืชผักและเห็ด พืชสมุนไพร พืชอุตสาหกรรม และระบบการผลิตพืชและโรงเรือนอัจฉริยะ โดยปลูกไม้ผล ได้แก่ ลิ้นจี่ ลำไย ส้มโอ เงาะ สับปะรด มะคาเดเมีย รวมทั้งปลูกยางพารา และปาล์มน้ำมัน มีการปรับปรุงพันธุ์ไม้ดอกไม้ประดับ อาทิ กล้วยไม้ดิน ปทุมมา กระเจียว มีแปลงอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ และ ศูนย์เรียนรู้การผลิตพืชตามแนวพระราชดำริทฤษฎีใหม่ นอกจากนี้ ยังมีโครงการวิจัยพัฒนาต่างๆ อาทิ โครงการวิจัยและพัฒนาพันธุ์และเทคโนโลยีการผลิตถั่วลันเตา โครงการพัฒนาการจัดการคุณภาพพืชสมุนไพร ซึ่งเป็นแผนงานวิจัยใน ปี 2564 เป็นต้น

นายสมมาตร  ยิ่งยวด ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรที่ 5 จังหวัดนครราชสีมา (สศท.5) สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) เปิดเผยว่า จังหวัดนครราชสีมาท่ีพื้นที่ปลูกข้าว (ศูนย์สารสนเทศการเกษตร ณ สิงหาคม 2562) รวม 3,449,117  ไร่ หากพิจารณาในอ.โนนไทย พบมีพื้นทีปลูกข้าว 177,417 ไร่ แบ่งเป็นพื้นที่ S1/S2 จำนวน 133,155 ไร่ (ร้อยละ 75 ของพื้นที่) และเป็นพื้นที่ S3/N  จำนวน 44,262 ไร่ (ร้อยละ 25 ของพื้นที่) ซึ่งพื้นที่ S3/N สภาพพื้นที่เป็นที่ราบสูง ดินร่วนปนทรายและมีดินเค็ม ไม่เหมาะปลูกข้าวนาปี

เกษตรกรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำนา ทำไร่ (มันสำปะหลัง ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์)โดยผลผลิตขึ้นอยู่กับสภาพดินฟ้าอากาศ จากสถิติช่วง 3 ปีที่ผ่านมา (ปี 2559 – 2561) พบว่า อำเภอโนนไทย ผลิตข้าวนาปีได้ผลผลิตต่อเนื้อที่เก็บเกี่ยวเฉลี่ย 328 กิโลกรัม/ไร่  โดยปี 2561 ได้ผลผลิตต่อเนื้อที่เก็บเกี่ยวเฉลี่ย 334 กิโลกรัม/ไร่ในขณะที่ค่าเฉลี่ยผลผลิตของจังหวัดนครราชสีมา ปี 2561 อยู่ที่ 362 กิโลกรัม/ไร่

ดังนั้น เกษตรกรอำเภอโนนไทย จึงต้องมองหาพืชเศรษฐกิจที่มีคุณสมบัติเหมาะสมกับสภาพพื้นที่ คือ ทนแล้งและดินเค็มเป็นพืชทางเลือก พบว่ามะขามเทศ เป็นผลไม้ที่เหมาะสม เกษตรกรนิยมปลูกพันธุ์เพชรโนนไทย มีต้นทุนการผลิต 24,395 บาท/ไร่  (1 ไร่ ปลูกได้ประมาณ 25 ต้น) โดยมะขามเทศจะเริ่มให้ผลผลิตเมื่อมีอายุตั้งแต่ 8 เดือนขึ้นไป ผลผลิตต่อเนื้อที่เก็บเกี่ยว 700 กิโลกรัม/ไร่ ผลผลิตจะออกสู่ตลาดช่วงเดือนธันวาคม – มีนาคม  สำหรับราคาขายเฉลี่ยอยู่ที่ 50 บาท/กิโลกรัม ช่วยให้เกษตรกรมีรายได้สุทธิ 25,605 บาท/ไร่

ผอ.สศท.5 กล่าวต่อว่า ปัจจุบันหน่วยงานในพื้นที่ส่งเสริมการรวมกลุ่มให้เกษตรกรผู้ปลูกมะขามเทศแบบแปลงใหญ่ และถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีการผลิต การจัดการดินและน้ำ การสร้างแบรนด์ การวางแผนการผลิตและการตลาดให้เกษตรกร ตามโครงการระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ และโครงการศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) อำเภอโนนไทยซึ่งขณะนี้ (ข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตร ณ 9 กันยายน 2562) พบว่า แปลงใหญ่มะขามเทศของอำเภอโนนไทย มีพื้นที่ 733 ไร่ ผลผลิตออกสู่ตลาดประมาณ 10 ตัน/วัน ผลผลิตส่วนใหญ่ร้อยละ 80 จำหน่ายให้พ่อค้าคนกลางที่มารับซื้อ รองลงมาร้อยละ15 ส่งออก และร้อยละ 5 จำหน่ายให้ผู้บริโภคโดยตรง ทั้งนี้ เกษตรกรผู้ปลูกมะขามเทศ แบบแปลงใหญ่มีสมาชิก  120 ราย ในจำนวนสมาชิกทั้งหมดมี 90 ราย ที่ผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัย ตามระบบการจัดการคุณภาพหลักปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี  (GoodAgricultural Practices: GAP) ของกรมวิชาการเกษตร

นอกจากนี้ แปลงใหญ่มะขามเทศอำเภอโนนไทย ยังได้รับรางวัลแปลงใหญ่ดีเด่นระดับจังหวัดปี 2562 สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้จังหวัดได้ในปี 2561 รวมกว่า 25 ล้านบาท โดยจ.นครราชสีมายังเตรียมผลักดันมะขามเทศของอ.โนนไทย ให้เป็นสินค้าบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือสินค้า GI  สำหรับผู้สนใจข้อมูลพืชเศรษฐกิจ หรือพืชทางเลือกในภาคอีสาน สอบถามได้ที่สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรที่ 5 โทร. 0-4446-5120หรืออีเมล zone5@oae.go.th

นายเกรียงไกร ไชยโพธิ์ ผู้อำนวยการสถานีพัฒนาที่ดินบึงกาฬ เปิดเผยว่า การพัฒนาเกษตรอินทรีย์โดยภาครัฐ เริ่มให้ความสำคัญมาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ปี 2548 สนับสนุนให้เกษตรอินทรีย์เป็นวาระแห่งชาติ เพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน และสร้างโอกาสให้ประเทศไทย เป็นแหล่งผลิตอาหารปลอดภัยพร้อมเป็นครัวของโลก ซึ่งกรมพัฒนาที่ดิน ทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาด้านเกษตรอินทรีย์ให้กลุ่มเกษตรกร โดยการถ่ายทอดองค์ความรู้การผลิตเกษตรอินทรีย์ตามมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ การขับเคลื่อนกระบวนการรับรองแบบมีส่วนร่วม (Participatory Guarantee SystemsหรือPGS)ให้กลุ่มเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ

ดังนั้น สถานีพัฒนาที่ดินบึงกาฬ จึงได้จัดทำโครงการทำการเกษตรอินทรีย์ วิถีพื้นบ้านเมืองบึงกาฬ มุ่งสู่มาตรฐานเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วม: PGS ขึ้น ซึ่งโครงการดังกล่าวดำเนินการมาเป็นเวลา 2 ปีแล้ว โดยเริ่มจากการคัดเลือกเกษตรกรในพื้นที่ที่มีความสนใจในการทำเกษตรอินทรีย์ มารวมกลุ่มกัน แล้วเข้าไปสนับสนุนในเรื่องขององค์ความรู้ปัจจัยการผลิตต่างๆ ตลอดจนเข้าไปแนะนำให้ลดละเลิกการใช้ปุ๋ยเคมี และสารเคมี พร้อมส่งเสริมให้หันมาผลิตปุ๋ยหมัก น้ำหมักชีวภาพโดยใช้วัสดุที่มีในท้องถิ่น เพื่อใช้ในแปลงเกษตร อีกทั้ง ยังสนับสนุนสารปรับปรุงบำรุงดิน ปุ๋ยพืชสด เพื่อปรับปรุงบำรุงดินให้อุดมสมบูรณ์มากขึ้น

ปัจจุบันมีกลุ่มเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ 8 กลุ่ม กระจายอยู่ใน 4 อำเภอ ได้แก่ อ.โซ่พิสัย อ.ศรีวิไล อ.เมือง และอ.พรเจริญ ดำเนินงานโดยใช้ทฤษฎีไข่แดง เป็นการทำตัวอย่างให้เห็นในแต่ละพื้นที่ก่อน แล้วขยายพื้นที่ออกไป เริ่มจากกลุ่มเล็กๆ เพื่อให้กลุ่มรับรองกันเองว่า พืชผัก ผลไม้ที่ปลูกปลอดภัยจากสารเคมีและสารพิษ แล้วขยายผลไปแบบปากต่อปาก จากกลุ่มหนึ่งไปอีกกลุ่มหนึ่ง เมื่อมีหลายๆ กลุ่ม ก็จะรวมกันเป็นกลุ่มใหญ่ขยายจากชุมชน เป็นอำเภอ เป็นจังหวัด และเป็นระดับประเทศต่อไป

“อ.พรเจริญ และอ.โซ่พิสัย ถือเป็นตัวอย่างของการรวมกลุ่มกันทำเกษตรอินทรีย์ ที่มีผลสำเร็จเป็นรูปธรรมมากที่สุด ซึ่งสิ่งที่เห็นได้อย่างชัดเจนคือ ดินอุดมสมบูรณ์ขึ้น เกษตรกรมีงานทำตลอด ลดต้นทุนการผลิตได้มาก ทำให้มีรายได้เพิ่มรวมทั้งสุขภาพดีขึ้นอีกด้วย”นายเกรียงไกรกล่าว

อย่างไรก็ตาม คาดว่าจะขยายพื้นที่ออกไปให้ครบทั้ง 8 อำเภอของจังหวัดบึงกาฬ เพื่อให้เกษตรกรสามารถพัฒนากระบวนการทางสังคม กระบวนการผลิต การตลาด ความสัมพันธ์ที่ดีของเครือข่าย PGS และผู้บริโภค ทำให้เกิดการพัฒนาการเกษตรที่ผลิตอาหารที่ดี มีคุณภาพ รวมถึงเกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อมไปพร้อมๆ กัน เป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรให้เกิดความสุข มีความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน