พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 10 พระราชทานแนวพระบรมราโชบายของ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 ให้หน่วยงานราชการรวมถึงพสกนิกร ยึดถือเป็นแนวปฏิบัติ ด้วยทรงตระหนักดีว่า ศาสตร์พระราชานั้นได้ผ่านการคิด กลั่นกรอง ปฏิบัติ และพัฒนา จนเป็นรูปธรรมชัดเจนมาแล้วทั้งสิ้น เป็นที่ยอมรับของสังคมไทยและในระดับนานาชาติ

“กรมชลประทานได้ยึดถือ สืบสาน ต่อยอดศาสตร์พระราชา มาใช้พัฒนาแก้ปัญหาเรื่องน้ำในพื้นที่ทั่วประเทศ โดยให้ความสำคัญเป็นอันดับแรกของการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์กรมชลประทานภายใต้กรอบแนวคิด “RID No.1” ดร.ทองเปลว กองจันทร์ อธิบดีกรมชลประทาน

ศาสตร์พระราชาเรื่อง “โครงข่ายอ่างเก็บน้ำ” หรือ“อ่างพวง”ที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 พระราชทานพระราชดำริดำเนินโครงการในพื้นที่อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี และอำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เมื่อปี 2532 และแล้วเสร็จสมบูรณ์ปี 2549 ทำให้ผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำที่มีปริมาณน้ำมากมาช่วยอ่างเก็บน้ำที่มีปริมาณน้ำน้อยกว่าได้อย่างมีประสิทธิภาพ เป็นการใช้น้ำอย่างคุ้มค่า เกิดประโยชน์สูงสุด และก่อให้เกิดความมั่นคงในเรื่องน้ำในพื้นที่นั้น

กรมชลประทานยึดศาสตร์พระราชา “อ่างพวง” ดังกล่าวมาสืบสาน ต่อยอด แก้ปัญหาเรื่องน้ำในพื้นที่ต่างๆ ล่าสุดบูรณาการกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำมาขยายผลดำเนิน โครงการพัฒนาแหล่งน้ำและการจัดการทรัพยากรน้ำรองรับเขตพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ในชลบุรี ระยอง และฉะเชิงเทรา ตามแผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี เพื่อเพิ่มขีดความสามารถให้ภาคอุตสาหกรรม โดยเฉพาะอุตสาหกรรมปิโตรเคมี พลังงาน ยานยนต์ของไทยในอนาคต ตลอดจนสร้างความมั่นใจด้านการท่องเที่ยว ซึ่ง 3 จังหวัดดังกล่าวยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวมีชื่อเสียงระดับนานาชาติ และที่สำคัญยังทำให้ภาคเกษตร มีน้ำที่อุดมสมบูรณผลิตผลไม้คุณภาพดีระดับโลกอีกด้วย

อธิบดีกรมชลประทานกล่าวว่า แม้ปัจจุบันปริมาณน้ำต้นทุนที่ใช้ในพื้นที่ EEC จะมีเพียงพอกับความต้องการทุกภาคส่วนก็ตาม แต่ในอนาคตความต้องการใช้น้ำจะเพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่อง ดังนั้น กรมชลประทานจึงนำศาสตร์พระราชาในเรื่องอ่างพวง มาวางแผนเพิ่มปริมาณน้ำต้นทุนและสร้างความมั่นคงเรื่องน้ำให้พื้นที่ EEC โดยสร้างระบบผันน้ำเชื่อมโยงระหว่างอ่างเก็บน้ำที่สำคัญเข้าด้วยกันเป็นโครงข่าย ซึ่งจะสร้างความมั่นคงเรื่องน้ำรองรับการขยายตัวทางเศรษฐกิจแล้ว ทำให้ภาคการเกษตรมีน้ำสมบูรณ์เพียงพอด้วย ปัจจุบันมีการเชื่อม โยงอ่างเก็บน้ำต่างๆ เข้าด้วยกันโดยระบบท่อส่งน้ำ คลองส่งน้ำ และลำน้ำธรรมชาติ เป็นโครงข่ายแล้วส่วนหนึ่ง แต่ทั้งหมดนี้ยังไม่เพียงพอที่จะสร้างความมั่นคงให้พื้นที่ EEC ในอนาคต

ดังนั้น กรมร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทำแผนพัฒนาแหล่งน้ำเพิ่มเติมในอนาคตเพื่อรองรับความต้องการใช้น้ำของพื้นที่ EEC ในอีก 20 ปี โดยในส่วนที่กรมชลประทานรับผิดชอบประกอบด้วย สร้างอ่างเก็บน้ำใหม่ 10 แห่ง รวมปริมาณความจุ 208.7 ล้านลบ.ม. ปรับปรุงแหล่งน้ำ 6 แห่งที่มีอยู่เดิมเก็บน้ำได้เพิ่ม 91.5 ล้านลบ.ม. ปรับปรุงเครือข่ายน้ำเดิม คือ เครือข่ายน้ำอ่างเก็บน้ำคลองใหญ่-อ่างเก็บน้ำหนองปลาไหล สร้างระบบเครือข่ายผันน้ำพานทอง-อ่างเก็บน้ำบางพระ และเครือข่ายน้ำอ่างเก็บน้ำประแสร์-อ่างเก็บน้ำหนอค้อ-อ่างเก็บน้ำบางพระ ผันน้ำได้ 20 ล้าน ลบ.ม.ต่อปี เครือข่ายน้ำคลองวังโตนด-อ่างเก็บน้ำประแสร์ และเครือข่ายน้ำคลองโพล้-อ่างเก็บน้ำประแสร์ ได้ปริมาณน้ำรวม 75 ล้านลบ.ม.ต่อปี สร้างระบบสูบน้ำกลับคลองสะพานอ่างประแสร์เส้นที่ 1 และ 2 สูบน้ำกลับรวมปริมาณได้ 100 ล้านลบ.ม.ต่อปี ระบบสูบน้ำกลับคลองหลวง และระบบสูบน้ำกลับอ่างเก็บน้ำสียัด ได้ปริมาณน้ำรวม 31 ล้านลบ.ม.ต่อปี และสร้างอุโมงค์ส่งน้ำคลองพระสะทึง-อ่างเก็บน้ำสียัด ได้ปริมาณน้ำเพิ่มขึ้น 60 ล้านลบ.ม.ต่อปี

นอกจากนี้ ยังขุดลอกคลองในพื้นที่ชลประทาน ปรับปรุงประสิทธิภาพชลประทานและทบทวนพื้นที่เพาะปลูก ซึ่งจะทำให้ได้ปริมาณน้ำเพิ่มขึ้นอีก 7 ล้านลบ.ม. พร้อมทั้งพัฒนาพื้นที่น้ำท่วมซ้ำซากเป็นแก้มลิง จะได้ปริมาณน้ำเพิ่มขึ้นอีก 200 ล้าน ลบ.ม.

ดร.ทองเปลวกล่าวว่า ศาสตร์พระราชาในเรื่องอ่างพวงนั้น แก้ปัญหาน้ำได้อย่างมีประสิทธิ เช่นในฤดูแล้งปีนี้ ภาคตะวันออกมีฝนตกต่ำกว่าเฉลี่ยถึงร้อยละ 40 โดยเฉพาะที่จังหวัดชลบุรี ปริมาณฝนน้อยกว่าค่าเฉลี่ยเกือบร้อยละ 50 ส่งผลให้แหล่งเก็บน้ำหลักของจังหวัด คือ อ่างเก็บน้ำบางพระ มีปริมาณน้ำใช้การได้เพียง 52.7 ล้านลบ.ม. หรือนประมาณร้อยละ 50 ของปริมาณการกักเก็บ ในขณะที่อ่างเก็บน้ำหลักอีกทั้ง 5 แห่งของเมืองพัทยา มีปริมาณน้ำใช้การรวมกันพียง 13.8 ล้านลบ.ม. ถือว่าน้อยกว่าความต้องการใช้น้ำของเมืองพัทยา คือ วันละ 200,000 ลบ.ม. หรือปีละ 70 ล้านลบ.ม.

กรมชลประทานได้วางแผนส่งน้ำเสริมให้เมืองพัทยาโดยใช้โครงข่ายน้ำ อีกวันละ 100,000 ลบ.ม.เพื่อไม่ให้เมืองพัทยาเกิดวิกฤตขาดน้ำ โดยจะผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำบางพระมาเพิ่มเติมให้ แม้อ่างเก็บน้ำบางพระจะมีปริมาณน้ำเพียงแค่ครึ่งของปริมาณเก็บกัก แต่กรมฯใช้ระบบโครงข่ายน้ำที่มีอยู่มาใช้แก้ปัญหา ด้วยการผันน้ำจากคลองพระองค์ไชยยานุชิตมาเติมวันละ 500,000 ลบ.ม. และจากแม่น้ำบางปะกงมาเติมอีกวันละ 100,000 ลบ.ม.จะทำให้มีน้ำมาสำรองเพียงพอส่งน้ำให้เมืองพัทยา นอกจากนี้ ยังสามารถผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำหนองปลาไหลมาเติมที่อ่างเก็บน้ำบางพระได้อีกด้วย จึงมั่นใจได้ว่าเมืองชลบุรี และเมืองพัทยามีน้ำเพียงพอใช้ในทุกกิจกรรมในช่วงฤดูแล้งนี้อย่างแน่นอน

“การสืบสานศาสตร์พระราชาในเรืิ่องอ่างพวง นำมาต่อยอด ขยายผลใช้วางแผนแก้ปัญหาและสร้างความมั่นคงในเรื่องน้ำให้กับพื้นที่ EEC ควบคู่กับแผนงานด้านอื่นๆที่ได้ทำการศึกษาไว้ จะสามารถสร้างความมั่นคงในเรื่องน้ำให้กับพื้นที่ EEC ทั้ง 3 จังหวัดดังกล่าวได้อย่างแน่นอน รวมทั้งจังหวัดใกล้เคียงก็จะได้รับผลประโยชน์ด้วย ซึ่งกรมชลประ ทานมุ่งหวังที่จะสร้างสมดุลด้านน้ำโดยการใช้โครงข่ายน้ำหรืออ่างพวงผนวกกับเครื่องมือชลประทานที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด และเกิดความมั่นคงด้านน้ำให้มากที่สุด พร้อมทั้งจะนำศาสตร์พระราชาในเรื่องนี้ไปขยายผลดำเนินการในพื้นที่อื่นๆที่มีลักษณะปัญหาที่คล้ายคลึงกันอีกด้วย” อธิบดีกรมชลประทานกล่าวในตอนท้าย

ช่วงเทศกาลปีใหม่ของทุกปี กรมส่งเสริมสหกรณ์จัดทำโครงการส่งความสุขในเทศกาลปีใหม่ด้วยสินค้าสหกรณ์ โดยรวบรวมสินค้าดีมีคุณภาพของสหกรณ์ กลุ่มเกษตรกรและกลุ่มอาชีพจากจังหวัดต่างๆ มาจัดตกแต่งเป็นกระเช้าสินค้าสหกรณ์จำหน่ายช่วงเทศกาลปีใหม่ โดยเริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2546 เป็นต้นมา จนถึงปัจจุบันได้รับการตอบรับอย่างดีจากหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชน และประชาชนทั่วไป โทร.มาสั่งจองและมาเลือกซื้อกระเช้าสินค้าสหกรณ์ ในแต่ละปีสร้างรายได้กลับคืนสมาชิกสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกรปีละประมาณ 1.2 ล้านบาท

นายพิเชษฐ์ วิริยะพาหะ อธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ กล่าวว่า ช่วงเทศกาลปีใหม่ 2563 นี้ กรมส่งเสริมสหกรณ์ ยังคงจัดกิจกรรมจำหน่ายกระเช้าสินค้าสหกรณ์เช่นเดียวกับทุกปีที่ผ่านมา ในชื่อ “โครงการส่งความสุขในเทศกาลปีใหม่ด้วยสินค้าสหกรณ์” ภายใต้แนวคิด “ส่งความสุข ส่งความห่วงใย จากใจสินค้าสหกรณ์” เพื่อสนับสนุนส่งเสริมกิจกรรมด้านการตลาดให้สินค้าของสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร เพื่อเชื่อมโยงเครือข่ายสินค้าของสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตสู่ผู้บริโภคได้ทั่วถึงยิ่งขึ้น โดยคาดหวังว่าผู้บริโภคจะได้รับสินค้าดีมีคุณภาพ มอบเป็นของขวัญของฝากช่วงปีใหม่ สร้างความสุขใจ ทั้งผู้ให้และผู้รับ

สินค้าที่จะนำมาจัดลงกระเช้าในปีนี้ คัดสรรมาจากหลายแหล่งทั่วทุกภาคของประเทศ โดยเฉพาะสินค้าคุณภาพทั้งอุปโภคบริโภค เน้นผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพเป็นหลัก อาทิ สินค้าประเภทข้าวเพื่อสุขภาพ ข้าวหอมมะลิอินทรีย์ข้าวไรซ์เบอร์รี่ ข้าวสังข์หยด ข้าวกล้องหอมมะลิ ข้าวหอม มะลิแดง และข้าวกข 43 ซึ่งเป็นข้าวที่ได้รับการวิจัยว่ามีน้ำตาลน้อย เหมาะสำหรับผู้ต้องการลดน้ำหนักและผู้ป่วยโรคเบาหวาน สินค้าประเภทอาหารแปรรูปและผลไม้แปรรูป อาทิ กล้วยตาก หมี่กรอบสามรส ลำไยอบแห้งเนื้อสีทอง หมูทุบ หมูฝอย เนื้อทุบ เนื้อกระจก กุนเชียง เม็ดมะม่วงหิมพานต์ คุกกี้รสงา คุกกี้รสจมูกข้าวกล้อง ผลไม้อบแห้ง น้ำผึ้ง แยมมัลเบอร์รี่ ผัดหมี่โคราชปรุงรสปลาร้าทรงเครื่อง และน้ำพริกประเภทต่างๆ สินค้าประเภทสมุนไพร สมุนไพรชงดื่ม ขิงผง เก๊กฮวยผง ดอกคำฝอยชาใบหม่อนอินทรีย์ ชาเขียวข้าวหอมมะลิ ผลิตภัณฑ์จากผ้าไหมและผ้าฝ้าย เช่น ผ้าคลุมไหล่ ผ้าขาวม้า ผ้าห่มผ้าพันคอ สินค้าหัตถกรรม ผลิตภัณฑ์แก้วเบญจรงค์ แก้วมุก และผลิตภัณฑ์ต่างๆจากยางพารา ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากยางพารา หมอนยางพาราเพื่อสุขภาพ สินค้าประเภทนมและเครื่องดื่มนม UHT นมปรุงแต่งชนิดเม็ด น้ำผลไม้ กาแฟชงพร้อมดื่ม กาแฟดริป ผลิตภัณฑ์อาหารจากโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดาและโครงการหลวงดอยคำ

รูปแบบของกระเช้าสินค้าสหกรณ์ จะนำสินค้าสินค้าของสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร กลุ่มอาชีพต่างๆ มาจัดวางตกแต่งให้สวยงามด้วยผ้าขาวม้าหรือกระดาษสาลามี่ หรือวัสดุที่ลูกค้าต้องการ ราคามีตั้งแต่หลักร้อยจนถึงกระเช้าขนาดใหญ่ราคา 1,000-3,000 บาท มีทั้งกระเช้าสำเร็จรูปที่จัดสินค้าและตกแต่งไว้เรียบร้อยแล้ว และยังเปิดโอกาสให้ลูกค้าเข้ามาเลือกสินค้าที่ต้องการให้จัดกระเช้าด้วยตัวเองด้วย กรมจัดเตรียมห้องจัดแสดงและจำหน่ายสินค้าที่ศูนย์จำหน่ายสินค้าสหกรณ์ อาคาร 3 ชั้น 1 ภายในกรมส่งเสริมสหกรณ์ ท่าน้ำเทเวศร์ เริ่มโครงการตั้งแต่วันที่ 2 ธันวาคม 2562 ถึง 12 มกราคม 2563 จำหน่ายทุกวัน ยกเว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์ วันจันทร์ – ศุกร์ เปิดจำหน่ายตั้งแต่เวลา 09.00 – 19.00 น. และปีนี้เปิดขายวันเสาร์- อาทิตย์ด้วย จำหน่ายตั้งแต่เวลา 09.00 – 16.00 น.

หน่วยงานหรือประชาชนที่สนใจสั่งซื้อกระเช้าสินค้าสหกรณ์ช่วงเทศกาลปีใหม่นี้ ดูรายละเอียดสินค้าและรูปแบบกระเช้าสินค้าสหกรณ์ได้ทาง Facebook : coop market และLine ID : cpd.shop หรือ โทร. 0-2280-7506 , 06-5524-1124ซึ่งกรม มีโปรโมชั่นพิเศษ! สำหรับลูกค้าที่สั่งซื้อสินค้าตั้งแต่ 10,000 บาทขึ้นไป บริการจัดส่งกระเช้าสินค้าสหกรณ์ฟรีในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล

ดอกดาวเรือง ดอกเบญจมาศ และดอกมัม เป็นพืชทางเลือกที่เกษตรกรจังหวัดหนองคายนิยมปลูกมากที่สุดในอำเภอเมือง อำเภอศรีเชียงใหม่ และท่าบ่อ ยังมีปริมาณน้ำเพียงพอทั้งจากแม่น้ำโขงและแม่น้ำสาขา ไม้ดอกทั้ง 3 ชนิดนิยมนำมาเป็นเครื่องสักการะบูชาในศาสนาพุทธ อีกทั้งตลาดต้องการสูงโดยเฉพาะดอกดาวเรืองสามารถส่งขายไปยัง สปป.ลาว สร้างรายได้ให้เกษตรกร

นางเพ็ญศิริ วงษ์วาท ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรที่ 3 จังหวัดอุดรธานี (สศท.3) สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์  กล่าวว่า จากการลงพื้นที่ สศท.3 โดยสัมภาษณ์เกษตรกรกลุ่มไม้ดอกไม้ประดับชุมชนหนองบัวทอง อำเภอเมือง มีจำนวนสมาชิก 30 ราย ซึ่งมีพื้นที่เพาะปลูก 29 ไร่ พบว่า เกษตรกรนิยมปลูกดอกดาวเรืองดอกเบญจมาศ และดอกมัม ในพื้นที่ครึ่งงาน ถึง 1 งานซึ่งเกษตรกรสามารถปลูกได้ 1-2 รอบ/ปี โดยดอกดาวเรือง ต้นทุนนับตั้งแต่เริ่มต้นปลูกจนถึงเก็บเกี่ยวเฉลี่ย 34,498 บาท/ไร่ อายุการเพาะปลูกประมาณ 2-4 เดือน ให้ดอกตั้งแต่อายุ 2 เดือน นิยมปลูกในช่วงเดือนสิงหาคม–ตุลาคม ระยะเวลาเก็บเกี่ยวช่วงเดือนตุลาคม ให้ผลผลิตเฉลี่ย 979 กก./ไร่ (5-6 หมื่นดอกคละเกรด) ราคาที่เกษตรกรขายได้เฉลี่ย 63 บาท/กก. ผลตอบแทนสุทธิเฉลี่ย 27,056 บาท/ไร่/รอบการผลิต ซึ่งจะมีแม่ค้าคนกลาง  มารับซื้อถึงสวนทุกวัน ราคาแยกเป็นเกรดตามขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของดอก ซึ่งเกรด A ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 10 ซม. ราคาขายอยู่ที่ 1 บาท/ดอก ส่วนเกรด B ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 8 – 9 ซม. ราคาขาย 0.6 บาท/ดอกหรือ เกรด C ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 6 – 7 ซม. ราคา 0.5 บาท/ดอก และขนาดเล็ก ราคา 0.3 – 0.25 บาท/ดอก ทั้งนี้ดอกดาวเรืองเป็นพืชสวนที่ต้องดูแลอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการให้น้ำและการตัดดอกขายและจะขายดีในช่วงก่อนถึงวันพระ 1 วัน (วันโกน)

ดอกเบญจมาศ ต้นทุนนับตั้งแต่เริ่มต้นปลูกจนถึงเก็บเกี่ยวเฉลี่ย 81,739 บาท/ไร่  อายุการเพาะปลูกประมาณ 3 – 4 เดือน การเก็บเกี่ยวจะสามารถเก็บผลผลิตได้เพียงครั้งเดียว โดยทยอยตัดได้ตั้งแต่เดือนตุลาคม – ธันวาคม นิยมปลูกในช่วงเดือนมิถุนายน – มกราคม ของปีถัดไปให้ผลผลิตเฉลี่ย 3,584 กก./ไร่ ผลตอบแทนสุทธิเฉลี่ย 97,477 บาท/ไร่/รอบการผลิต การตัดดอกขายแยกเป็นเกรดตามขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของดอก ซึ่งเกรด A ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 8 – 10 ซม. ราคาขาย  อยู่ที่ 75 บาท/กก.ส่วนเกรด B ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 5-7 ซม. ราคาขาย 60 บาท/กก.

ดอกมัม ต้นทุนนับตั้งแต่เริ่มต้นปลูกจนถึงเก็บเกี่ยวเฉลี่ย 69,140 บาท/ไร่ อายุการเพาะปลูกประมาณ 3 – 4 เดือน การเก็บเกี่ยวจะสามารถเก็บผลิตได้เพียงครั้งเดียว โดยทยอยตัดได้ตั้งแต่เดือนตุลาคม – ธันวาคม เช่นเดียวกับดอกเบญจมาศ นิยมปลูกในช่วงเดือนมิถุนายน – มกราคม ของปีถัดไป ให้ผลผลิตเฉลี่ย 2,443 กก./ไร่ ราคาที่เกษตรกรขายได้ 60 – 70  บาท/กก.ผลตอบแทนสุทธิเฉลี่ย 87,803 บาท/ไร่/รอบการผลิต ส่วนใหญ่จะมีแม่ค้าคนกลางมารับซื้อถึงสวนทุกวัน ซึ่งเกษตรกรบางรายที่มีแผงและร้านจำหน่ายดอกไม้ จะนำไม้ดอกมาเพิ่มมูลค่าด้วยการร้อยมาลัยหรือจัดช่อสำหรับไหว้พระ แหล่งขายส่วนใหญ่อยู่ที่หลังวัดโพธิ์ชัย อำเภอเมือง จังหวัดหนองคาย โดยราคาขายจะอยู่ที่ 10 บาท/กำ หากขายเป็นพวงมาลัยราคาขาย จะอยู่ที่ 5 – 40 บาท/พวง ซึ่งขึ้นกับขนาดและรูปแบบของมาลัย

นอกจากนี้ ยังมีไม้ดอกไม้ประดับที่เกษตรปลูกเพิ่มเติมได้แก่ ใบเตย ดอกมะลิ ดอกพุด ดอกคัตเตอร์ และดอกสร้อยทอง แสดงให้เห็นว่าการปลูกไม้ดอกไม้ประดับ เป็นสินค้าพืชทางเลือกที่น่าสนใจ ช่วยสร้างรายได้กับเกษตรกร ทั้งนี้ ท่านที่สนใจรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับข้อมูลการปลูกไม้ดอกจังหวัดหนองคาย สามารถสอบถามเพิ่มเติมได้ที่ นางขวัญเรือน น้อยเจริญรองประธานกลุ่มไม้ดอกไม้ประดับชุมชนหนองบัวทอง อำเภอเมืองจังหวัดหนองคาย โทร. 08-5000-8651

โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ตามพระราชดำริ ดอยฟ้าห่มปก ตำบลแม่สาว อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ เป็นโครงการพระราชดำริใน สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ตั้งอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติดอยฟ้าห่มปก (ชื่อเดิมดอยผ้าห่มปก) ซึ่งมีสภาพอากาศหนาวเย็น เมฆหมอกปกคลุมยอดดอยตลอดทั้งปี พืชพรรณไม้อุดมสมบูรณ์ ได้ถูกพิจารณาให้เป็นพื้นที่จัดตั้งโครงการ “บ้านเล็กในป่าใหญ่” เพื่อทดลองให้คนเข้าไปอยู่ร่วมกับป่าได้อย่างยั่งยืน โดยให้ราษฎรผู้เข้าร่วมโครงการมีหน้าที่รักษาป่าไม้ และปลูกป่าไม้เพื่อใช้สอยในชุมชน โดยจัดตั้งให้ปลูกป่าฟืน ธนาคารฟืน ปลูกไม้ใช้สอยและป่าสน ตลอดจนให้มีการปลูกข้าวและจัดตั้งธนาคารข้าวให้มีเพียงพอต่อบริโภคตลอดทั้งปี

นางสาวนนทิชา วรรณสว่าง รองอธิบดีกรมการข้าว กล่าวว่า เพื่อสนองพระราชดำริ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ให้ราษฎรในพื้นที่โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ สามารถปลูกข้าวเพื่อบริโภคอย่างเพียงพอ กรมการข้าว โดยศูนย์วิจัยข้าวสะเมิง จึงได้เข้าไปดำเนินกิจกรรมด้านข้าวในพื้นที่โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ฯ ตั้งแต่ปี 2545 เป็นต้นมาจนถึงปัจจุบัน แต่เนื่องจากพื้นที่ดอยฟ้าห่มปกอยู่สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง 1,500-1,700 เมตร มีสภาพอากาศหนาวเย็น อุณหภูมิต่ำ ความเข้มของแสงน้อย สภาพดังกล่าวไม่เหมาะสมกับพันธุ์ข้าวที่ปลูกโดยทั่วไป จึงต้องคัดเลือกพันธุ์ข้าวที่เหมาะสมกับสภาพอากาศและสภาพพื้นที่ ซึ่งจากการดำเนินงานที่ผ่านมาพบปัญหาที่สำคัญของพื้นที่ดอยฟ้าห่มปกคือแสงแดดน้อย ไม่เพียงพอต่อการเจริญเติบโตของต้นข้าว ทำให้ข้าวไม่ออกรวงหรือให้ผลผลิตต่ำมาก

อย่างไรก็ตาม การปลูกข้าวบนพื้นที่สูงและสภาพอากาศไม่เอื้ออำนวยจะเป็นอุปสรรคอย่างหนึ่ง แต่นักวิชาการของศูนย์วิจัยข้าวสะเมิง ก็ไม่ย่อท้อพยายามทุ่มเททำทุกวิถีทางให้ได้พันธุ์ข้าวที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ ถึงแม้ว่าตอนนี้รวมระยะเวลากว่า 17 ปีแล้ว ก็ยังไม่ได้บทสรุปที่ชัดเจนว่ามีพันธุ์ข้าวที่เหมาะสมหรือสามารถนำไปส่งเสริมให้กับราษฎรในพื้นที่โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ปลูกเพื่อการบริโภคได้ แต่ล่าสุดจากการการศึกษาและพัฒนาพันธุ์ข้าวที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่อย่างต่อเนื่อง โดยปลูกเปรียบเทียบข้าวพันธุ์ต่างๆ จนกระทั่งเหลือจำนวน 4 สายพันธุ์ ประกอบด้วย พันธุ์ MHSC13001-DPK-1, MHSC13001-DPK-2, MHSC13001-DPK-3 และพันธุ์ขะสอ112 (CK) เบื้องต้นพบว่า ทั้ง 4 สายพันธุ์ สามารถติดเมล็ดให้ผลผลิตข้าวได้

โดยมีสายพันธุ์ MHSC13001-DPK-3 ให้ผลผลิตเฉลี่ยมากที่สุดคือ 41.9 กก./ไร่ รองลงมาคือ MHSC13001-DPK-2 (26.0 กก./ไร่) MHSC13001-DPK-1 (14.6 กก./ไร่) และขะสอ112 (CK) (1.6 กก./ไร่) ตามลำดับ แม้ว่าค่าเฉลี่ยผลผลิตข้าวที่ได้สูงสุดจะอยู่ที่ 41 กก./ไร่ ซึ่งถือเป็นผลผลิตที่ต่ำมากและไม่คุ้มค่ากับการลงทุน แค่เพียงค่าเมล็ดพันธุ์ข้าวก็ไม่คุ้มแล้ว ยังไม่ต้องพูดถึงการใส่ปุ๋ย ค่าบำรุงรักษาและเก็บเกี่ยว แต่ก็แสดงให้เห็นถึงแนวโน้มความสำเร็จที่มีมากขึ้นของการปลูกข้าวให้ได้ผลผลิตในพื้นที่โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ตามพระราชดำริดอยฟ้าห่มปก เพราะค้นพบพันธุ์ที่สามารถปลูกและให้ผลผลิตภายใต้ข้อจำกัดของสภาพภูมิอากาศของพื้นที่โครงการได้ แต่ก็ยังคงจำเป็นต้องมีการทดสอบ และพัฒนาพันธุ์ต่อไป

ด้านนายสาธิต ปิ่นมณี นักวิชาการเกษตรปฏิบัติการ ศูนย์วิจัยข้าวสะเมิง กล่าวว่า ที่ผ่านมาศูนย์วิจัยข้าวสะเมิงได้ทดลองปลูกข้าวหลากหลายสายพันธุ์ และหลายวิธี จนกระทั่งได้สายพันธุ์ MHSC13001-DPK-1, MHSC13001-DPK-2, MHSC13001-DPK-3 ที่เก็บรวบรวมและคัดเลือกโดยศูนย์วิจัยข้าวแม่ฮ่องสอน และปลูกคัดเลือกที่ดอยผักกูดนำมาทดสอบในพื้นที่ดอยฟ้าห่มปก และปลูกเปรียบเทียบกับพันธุ์ขะสอ112 พบว่าการเจริญเติบโตทางลำต้นของทุกสายพันธุ์สามารถเจริญเติบโตได้ดีโดยเฉพาะพันธุ์ขะสอ112 มีจุดเด่นคือความสูงของลำต้นที่สูงกว่าพันธุ์อื่นๆ มีลำต้นแข็งแรง แต่การเจริญเติบโตทางดอกและผล สายพันธุ์ MHSC13001-DPK-3 จะให้ผลผลิตสูงกว่าสายพันธุ์อื่น

ในเบื้องต้นสรุปได้ว่า MHSC13001-DPK-3 เป็นสายพันธุ์ที่สามารถเจริญเติบโตและให้ผลผลิตได้ในสภาพพื้นที่ที่อากาศเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลาดีที่สุด แม้ว่าจะให้ผลผลิตเฉลี่ย 41 กก./ไร่ ซึ่งผลผลิตที่ได้จะไม่คุ้มทุน แต่ก็เป็นนิมิตหมายอันดีที่พบว่ามีพันธุ์ข้าวที่สามารถให้ผลผลิตได้แล้วบนสภาพพื้นที่โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ดอยฟ้าห่มปก ซึ่งทางศูนย์วิจัยข้าวสะเมิงจะดำเนินการทดสอบต่อไปอีก ควบคู่กับหาเทคนิคที่จะช่วยให้ข้าวเจริญเติบโตได้ดีขึ้นในสภาพแสงน้อย เพื่อให้ได้ข้อสรุปที่ชัดเจนสามารถนำไปขยายผลส่งเสริมให้ราษฎรในพื้นที่โครงการปลูกข้าวเพื่อไว้บริโภคเองได้

กลุ่มเกษตรกรทำสวนบ้านนาปรังพัฒนา หมู่ 1 ตำบลคลองกวาง อำเภอนาทวี จังหวัดสงขลา เป็นกลุ่มเกษตรกรที่มีความเข้มแข็งมากกลุ่มหนึ่งในจังหวัดสงขลา จากเดิมที่เคยประสบปัญหาด้านราคา และไม่มีอำนาจการต่อรองในการขายน้ำยางพาราให้กับผู้รับซื้อแต่หลังจากจดทะเบียนเป็นนิติบุคล ขึ้นตรงกับสหกรณ์จังหวัดสงขลานำระบบสหกรณ์มาใช้ดำเนินงานภายในกลุ่ม ทำให้การดำเนินงานมีระบบ มีทิศทาง และมีแผนงานที่ชัดเจนมากขึ้น จนสามารถรวบรวมน้ำยางสดจากเกษตรกรสมาชิกส่งโรงงานได้โดยตรง โดยไม่ผ่านพ่อค้าคนกลาง

นายศตวรรษ จันทร์ทอง ประธานใหญ่กลุ่มเกษตรกรทำสวนบ้านนาปรังพัฒนา เล่าให้ฟังว่า ปัจจุบันกลุ่มเกษตรกรทำสวนบ้านนาปรังพัฒนามีอาชีพหลักคือทำน้ำยางสดเพื่อจำหน่าย มีเกษตรกรสมาชิกทั้งหมด 410 รายมีพื้นที่เปิดกรีด 8,000 ไร่ มีการแบ่งสมาชิกเป็นกลุ่มย่อย จำนวน 9 กลุ่ม กลุ่มละ 50-60 ราย และขณะนี้กำลังจะจัดตั้งกลุ่มที่ 10 เพิ่มขึ้นอีก เพื่อรวบรวมน้ำยางสดภายในหมู่บ้าน เมื่อรวบรวมเรียบร้อยแล้วทุกกลุ่มจะนำไปส่งยังจุดใหญ่ ซึ่งน้ำยางสดที่ได้ในแต่ละวันมีประมาณ 30,000-35,000 กิโลกรัม โดยในจุดนี้จะมีการตรวจสอบคุณภาพ เป็นจุดรวบรวมน้ำยางสดที่ผ่านมาตรฐาน GMP จนสามารถส่งให้กับบริษัทผลิตน้ำยางข้นทั้งในและต่างประเทศด้วยตนเอง และที่สำคัญมีการคิดราคาอย่างเป็นธรรม เพื่อให้รายได้กลับคืนสู่เกษตรกรสมาชิกโดยตรง

ปัจจุบันกลุ่มเกษตรกรทำสวนบ้านนาปรังพัฒนา ดำเนินงาน 3 ธุรกิจ ได้แก่ ธุรกิจรวบรวมผลผลิต รวบรวมน้ำยางพาราสดเพื่อจำหน่าย ธุรกิจแปรรูปผลผลิตทางการเกษตรและการผลิตสินค้า โดยขายปุ๋ยผสมตามค่าวิเคราะห์ดินและธุรกิจจัดหาสินค้ามาจำหน่าย โดยจัดหาปัจจัยการผลิตและวัสดุการเกษตรมาจำหน่ายแก่สมาชิก นอกเหนือจากนั้น ยังนำงบประมาณที่ได้รับการสนับสนุนจากกรมส่งเสริมสหกรณ์ไปต่อยอดธุรกิจอื่นๆ เพื่อสร้างรายได้เสริมและเป็นเงินทุนหมุนเวียนภายในชุมชน เพื่อให้เกษตรกรสมาชิกมีรายได้เพิ่มนอกเหนือจากการประกอบอาชีพทำสวนยางพาราเพียงอย่างเดียวอย่างร้านค้าชุมชนที่ขายทั้งสินค้าทั่วไป และสินค้าทางการเกษตร สนับสนุนให้ปลูกพืชหรือเลี้ยงผึ้งในร่องสวนยาง สร้างโรงงานน้ำดื่มไว้บริโภคกันเองภายในชุมชน ผสมปุ๋ยใช้เองเพื่อลดต้นทุนการผลิต รวมถึงมีธนาคารชุมชน เพื่อให้เกษตรกรรู้จักการออม ซึ่งทำให้ปัจจุบันชุมชนมีเงินทุนมากกว่า 60 ล้านบาท

“ที่ผ่านมาการดำเนินงานทั้งหมดของกลุ่มอยู่ภายใต้การดูแลของสหกรณ์จังหวัดสงขลา ที่ได้เข้ามาส่งเสริม แนะนำให้กลุ่ม ปฏิบัติตามอุดมการณ์ หลักการ และวิธีการสหกรณ์ พร้อมไปกับการน้อมนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรรัชกาลที่ 9 มาให้กลุ่มใช้ในการบริหารจัดการองค์กร โดยให้ยึดความต้องการพื้นฐานของสมาชิกเป็นหลัก เน้นใช้ทรัพยากรในชุมชนให้เกิดประโยชน์อย่างเต็มที่ เพื่อให้เกษตรกรสมาชิก และคนในชุมชนสามารถพึ่งพาตนเอง ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน เกิดความสามัคคี และอยู่ร่วมกันได้อย่างมีความสุข” นายศตวรรษ กล่าว

ด้านนายบรรจงหัสรังสี ประธานกลุ่มเกษตรกรทำสวนบ้านนาปรังพัฒนา (กลุ่มย่อยที่ 9) เสริมว่าเมื่อรวมกลุ่มกัน นอกจากจะสามารถสร้างอำนาจการต่อรอง จนราคาดีขึ้นแล้ว พอถึงสิ้นปีเกษตรกรสมาชิกยังได้ปันผล ได้เงินเฉลี่ยคืน บางรายได้ถึง 30,000-40,000 บาทเลยทีเดียว

การดำเนินงานด้วยระบบสหกรณ์ของกลุ่มเกษตรกรทำสวนบ้านนาปรังพัฒนา สะท้อนความสำเร็จออกมาได้อย่างชัดเจน ซึ่งเห็นได้จากรางวัลต่างๆมากมาย อาทิ รางวัลชนะเลิศ การประกวดผลงานการขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ในสหกรณ์ และกลุ่ม เกษตรกร ประจำปีงบประมาณ 2561 และรางวัลกลุ่มเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ ประจำปี พ.ศ.2561 ประเภทกลุ่มเกษตรกรทำสวนเป็นต้น และด้วยการพัฒนาที่ไม่หยุดนิ่งทำให้กลุ่มเกษตรกรฯกำลังก้าวไปสู่การจัดการสวนยางอย่างยั่งยืน มาตรฐาน FSC (Forest Stewardship Council)ซึ่งเป็นมาตรฐานระดับโลกทำให้กลุ่มสามารถแข่งขันกับพ่อค้าได้ ส่งผลให้น้ำยางของกลุ่มฯเป็นที่ต้องการของโรงงานอุตสาหกรรมทั้งในและนอกประเทศเป็นอย่างดี

โรงสีข้าวพระราชทานท่าวังผา ตั้งอยู่ที่ต.ศรีภูมิ อ.ท่าวังผา จ.น่าน หลังปี 2549  เกิดเหตุการณ์น้ำท่วมพื้นที่การเกษตรทำให้ผลผลิตเสียหาย สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พระยศในขณะนั้นทรงมีรับสั่งให้กองงานราชเลขาธิการ มาตรวจเยี่ยมประชาชนในพื้นที่ และเห็นว่าประชาชนประสบปัญหาเดือดร้อนเนื่องจากขาดแคลนอาหารบริโภค จึงมีพระราชดำริให้จัดตั้งกองทุนข้าวขึ้น เพื่อส่งเสริมให้ชาวบ้านในพื้นที่ หันมาปลูกข้าวเป็นแหล่งอาหารให้ชุมชน และพัฒนามาสู่แนวคิด  “ข้าวน่าน เพื่อชาวน่าน”

นายสำเนียง ส่างคำ ประธานคณะกรรมการโรงสีข้าวพระราชทานเล่าว่า สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเงิน ข้าวสาร และเมล็ดพันธุ์ข้าว ตั้งเป็นกองทุนข้าวพระราชทานในช่วงแรกเริ่ม เพื่อให้ชาวบ้านใช้เป็นทุนสร้างความมั่นคงของ อ.ท่าวังผา ให้เป็นอู่ข้าวอู่น้ำของคนในพื้นที่  เมื่อกองทุนข้าวพัฒนาและเติบโตขึ้นต่อเนื่อง ยังได้พระราชทานเครื่องจักรโรงสีข้าวชุมชน สำหรับตั้งเป็นโรงสีข้าวพระราชทานให้ราษฎรและเสด็จมาทรงเปิดด้วยพระองค์เองเมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์  2552

โรงสีพระราชทานแห่งนี้นำหลักการสหกรณ์ มาใช้บริหารงานดำเนินธุรกิจหลัก 5 ด้าน ได้แก่ ธุรกิจรวมรวมและรับซื้อข้าวเปลือก เพื่อแปรรูปและบริการสีข้าว ธุรกิจจัดหาปัจจัยการผลิตมาจำหน่ายแก่สมาชิกธุรกิจสินเชื่อ ธุรกิจบริการรถไถนาและเครื่องจักรกลการเกษตรและธุรกิจร้านกาแฟ โดยกิจกรรมรวบรวมรับซื้อข้าวมาแปรรูป โรงสีจะคิดค่าบริการสีข้าว สำหรับสมาชิกคิดอัตราบริการกิโลกรัมละ 1 บาท สีข้าวกล้องกิโลกรัมละ 1.50 ส่วนบุคคลทั่วไปจะคิดค่าบริการสีข้าวกิโลกรัมละ 1.50 บาทและสีข้าวกล้องกิโลกรัมละ 2 บาท ส่วนของแกลบที่ได้จากการสีข้าว สหกรณ์บรรจุถุงขายกิโลกรัมละ 45 สตางค์ ขายให้ชาวบ้านนำไปทำปุ๋ยหมัก หรือรองพื้นโรงเลี้ยงสัตว์ ส่วนรำข้าว เกษตรกรบางรายซื้อไปผสมอาหารให้แพะกิน ผลพลอยได้จากการสีข้าวทั้งแกลบและรำข้าว ช่วยสร้างรายได้อีกทางให้ด้วย

เมื่อกิจการโรงสีข้าวขยายขึ้นบริษัท เจริญโภคภัณฑ์ (ซีพี) มาช่วยปรับปรุงโรงสีให้มีกำลังผลิตที่รองรับปริมาณข้าวเปลือกจากเกษตรกรได้เพิ่มขึ้น ทำให้ปัจจุบันโรงสีข้าวแห่งนี้สีข้าวได้ 6 ตันต่อวัน และผ่านการตรวจสอบรับรองมาตรการผลิตที่ดีหรือ GMP ซึ่งโรงสีได้รับซื้อข้าวจากสมาชิกเป็นหลักและส่งเสริมให้เกษตรกรหันมาปลูกข้าวปลอดภัยและข้าวอินทรีย์ ทั้งข้าวหอมมะลิและข้าวเหนียว กข 6 ข้าวไรซ์เบอร์รี่ หลังจากส่งเสริมอย่างจริงจัง ทำให้ข้าวของโรงสีข้าวพระราชทานนี้มีคุณภาพดีและได้รับความนิยมมาก ปัจจุบันได้แปรรูปเป็นข้าวสารจำหน่ายสู่ตลาดภายใต้ตราสินค้า “ข้าวน่าน”  เน้นจำหน่ายตลาดภายในพื้นที่เพื่อให้คนน่านได้บริโภคข้าวสารที่ดีมีคุณภาพ ซึ่งโรงสีส่ง “ข้าวน่าน” ไปวางจำหน่ายที่โรงพยาบาลประจำจังหวัดน่าน โรงเรียนและหน่วยงานทหารในพื้นที่

“การนำวิธีการและรูปแบบสหกรณ์มาประยุกต์ใช้บริหารจัดการโรงสีข้าวพระราชทาน ซึ่งมีสมาชิกประมาณ 1,400 คนทำให้สมาชิกยึดหลักการร่วมกันคิดร่วมกันทำ และอบรมให้ความรู้ในการพัฒนาอาชีพ เพิ่มรายได้ ช่วยลดต้นทุนการทำนาต่อไร่เหลือเพียง 2,000 บาท เพราะเราส่งเสริมให้สมาชิกทำปุ๋ยอินทรีย์ไว้ใช้เอง ผลประกอบการโรงสีปีที่ผ่านมามีกำไรประมาณ  560,000-600,000 บาทต่อปี เมื่อถึงสิ้นปีจ่ายปันผลคืนให้สมาชิกแม้ผลกำไรอาจไม่มาก แต่สมาชิกทุกคนมีความสุขมาก เพราะชาวบ้านส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรมีที่ดินทำกินไม่เกิน  10 ไร่ดังนั้น ข้าวที่ปลูกได้ส่วนมากจะเก็บไว้บริโภคในครัวเรือน ที่เหลือเล็กน้อยถึงนำมาขาย  อีกทั้งราคาข้าวที่รับซื้อจะปิดประกาศให้สมาชิกทราบโดยตลอด และอิงกับราคาตลาด” นายสำเนียง กล่าว

“อีกสิ่งสำคัญที่ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงฝากไว้คือทำอย่างไรที่จะส่งเสริมเด็กและเยาวชนในพื้นที่เรียนรู้  สืบสานการทำนา อาชีพด้านการเกษตร จากโจทย์นี้ ทางโรงสีจึงร่วมมือกับโรงเรียน  บ้านและวัดในอ.ท่าวังผา เพื่อพัฒนาหลักสูตรการสอนและถ่ายทอดความรู้ให้เยาวชนมีประสบการณ์วิชาชีพการทำเกษตร อิงภูมิปัญญาท้องถิ่นและทำเกษตรผสมผสาน ทั้งทำนา ปลูกพืชผัก เลี้ยงปลา เป็นต้น”

นอกจากนี้ บริเวณหน้าโรงสีข้าวพระราชทานท่าวังผายังเป็นที่ตั้งของร้านกาแฟภูพยัคฆ์ เกิดจากการที่สมเด็จพระเทพรัตน์ฯทรงมีรับสั่งให้ทำโรงสีข้าวฯเป็นประโยชน์มากที่สุด ดังนั้น ช่วงเทศกาลจึงเปิดให้เป็นจุดพักรถ และเริ่มนำกาแฟสดมาจำหน่าย ปรากฏว่าได้รับการตอบรับดีมากจากนักท่องเที่ยวและคนในพื้นที่

โรงสีข้าวพระราชทานแห่งนี้ จึงเปรียบเสมือนสายธารแห่งพระเมตตาที่ช่วยโอบอุ้มราษฎรชาวท่าวังผาในยามที่ได้รับความทุกข์ร้อนให้ลุกขึ้นยืนและเดินต่อได้ ด้วยอาศัยแนวทางสหกรณ์ที่ทุกฝ่ายหันหน้าเข้าหากัน ส่งเสริมความรักสามัคคีของคนในชุมชน ช่วยเหลือเกื้อกูลกันสร้างอาชีพและรายได้จากการใช้ประโยชน์ของทรัพย์ในดิน ผลิตข้าวที่มีคุณภาพ ภายใต้แนวคิด “ข้าวน่าน เพื่อชาวน่าน”

ในการประชุมคณะอนุกรรมการติดตามและวิเคราะห์แนวโน้มสถานการณ์น้ำครั้งล่าสุด ซึ่งมีผู้แทนจากกรมชลประทาน กรมอุตุนิยมวิทยา กรมป้องกันและบรรเทา-สาธารณภัย กรมทรัพยากรน้ำสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) และการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย เข้าร่วมประชุมด้วย ได้ผลสรุปว่า ปริมาณน้ำฝนในภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออก และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีปริมาณต่ำกว่าค่าเฉลี่ยปกติถึงประมาณร้อยละ 40 ส่วนภาคใต้ใกล้เคียงค่าปกติ

ส่วนสถานการณ์น้ำในอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่และขนาดกลางทั่วประเทศ ล่าสุด ณ วันที่ 22 พฤศจิกายน 2562 มีปริมาณน้ำรวมกัน 49,618 ล้านลูกบาศก์เมตร(ล้าน ลบ.ม.) คิดเป็นร้อยละ 65 ของความจุเก็บกักรวมกัน โดยมีปริมาณน้ำใช้การได้ 25,715 ล้าน ลบ.ม. หรือคิดเป็นร้อยละ 49 ของปริมาณน้ำใช้การได้ แต่ถ้าพิจารณาเฉพาะปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำของ 4 เขื่อนหลัก ที่เป็นแหล่งน้ำต้นทุนลุ่มเจ้าพระยา คือ เขื่อนภูมิพล เขื่อนสิริกิติ์ เขื่อนแควน้อยบำรุงแดน และเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ปัจจุบันมีปริมาณน้ำรวมกันแค่ 11,796 ล้าน ลบ.ม. หรือร้อยละ 47 ของความจุอ่างฯรวมกัน โดยเป็นปริมาณน้ำใช้การได้รวมกันเพียง 5,100 ล้าน ลบ.ม.

ดร.ทองเปลว กองจันทร์ อธิบดีกรมชลประทานกล่าวว่า กรมวางแผนบริหารจัดการน้ำช่วงฤดูแล้งปีนี้ตามนโยบายของรัฐบาล ซึ่งทำแผนจัดสรรน้ำ หาแหล่งน้ำสำรอง และวางแผนการปลูกพืชฤดูแล้งให้เหมาะสมกับสถานการณ์น้ำต้นทุนที่มีอยู่ โดยแผนจัดสรรน้ำช่วงฤดูแล้งปี 2562/63 ซึ่งตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2562-30 เมษายน 2563 กรมฯจะจัดสรรน้ำจากเขื่อนต่างๆในเขตชลประทานทั่วประเทศรวม 17,699 ล้าน ลบ.ม. น้อยกว่าปีที่แล้วประมาณ 5,401 ล้าน ลบ.ม. เฉพาะลุ่มน้ำเจ้าพระยาจะจัดสรรน้ำจาก 4 เขื่อนหลังรวม 4,000 ล้าน ลบ.ม. น้อยกว่าปีที่แล้ว 4,000 ล้าน ลบ.ม. พร้อมคุมค่าความเค็มในแม่น้ำเจ้าพระยาแม่น้ำท่าจีน-แม่กลอง และแม่น้ำบางปะกง-ปราจีนบุรี ให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

“การบริหารจัดการน้ำช่วงฤดูแล้งปีนี้ กรมฯวางแนวทางและเตรียมพร้อมรับสถานการณ์ภัยแล้งต่อเนื่อง โดยใช้ระบบชลประทานบริหารจัดการน้ำให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด เตรียมพร้อมเครื่องสูบน้ำ และรถยนต์บรรทุกน้ำ โดยกระจายอยู่ตามสำนักงานชลประทานและพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งทั่วประเทศ เพื่อช่วยประชาชนให้มีน้ำสำหรับอุปโภคบริโภคช่วงฤดูแล้ง ซึ่งขณะนี้การจัดสรรน้ำยังเป็นไปตามแผน” อธิบดีกรมชลประทานกล่าว

นอกจากนี้ กรมยังสั่งการให้โครงการชลประทานทั่วประเทศบริหารจัดการน้ำให้เป็นไปตามแผนการจัดสรรน้ำที่กำหนดขึ้นอย่างเคร่งครัด พร้อมทั้งประชาสัมพันธ์สร้างความเข้าใจกับประชาชน ร่วมถึงหน่วยงานทุกภาคส่วนในพื้นที่ ให้ทราบถึงสถานการณ์น้ำโดยทั่วกัน

ด้านดร.ทวีศักดิ์ ธนเดโชพล รองอธิบดีกรมชลประทานกล่าวว่า สถานการณ์น้ำในอ่างเก็บน้ำต่างๆอยู่ในเกณฑ์ค่อนข้างน้อย โดยเฉพาะพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา จึงต้องบริหารจัดการน้ำตามความเหมาะสม ซึ่งจะใช้น้ำเพื่อการอุปโภค-บริโภค และรักษาระบบนิเวศเป็นหลัก โดยการจัดสรรน้ำในช่วงฤดูแล้งปี 2562/63 ทั้งประเทศระบบนิเวศ 40% ประมาณ 6,999 ล้านลบ.ม. เพื่อการเกษตรฤดูแล้ง 44% ประมาณ 7,881 ล้านลบ.ม. และเพื่อการอุตสาหกรรมเพียง 3% หรือประมาณ 519 ล้าน ลบ.ม.

นอกจากนี้ ได้สำรองน้ำไว้ใช้ต้นฤดูฝนปี 2563 ตั้งแต่เดือนพฤษภาคม-กรกฎาคม 2563 อีก 11,340 ล้านลบ.ม. ในจำนวนนี้ใช้เพื่ออุปโภค-บริโภค รักษาระบบนิเวศและอื่นๆ จำนวน 43% หรือประมาณ 4,909 ล้าน ลบ.ม. ส่วนที่เหลืออีก 57% ประมาณ 6,431 ล้าน ลบ.ม. จะใช้ในกรณีเกิดฝนทิ้งช่วง

สำรับผลการจัดสรรน้ำล่าสุด ณ วันที่ 22 พฤศจิกายน 2562 จัดสรรน้ำตามความต้องการไปแล้ว 1,994 ล้าน ลบ.ม. หรือคิดเป็น
ร้อยละ 11 หากพิจารณาเฉพาะ 4 เขื่อนหลักลุ่มน้ำเจ้าพระยา ซึ่งต้องการใช้น้ำตลอดฤดูแล้งรวม 4,000 ล้าน ลบ.ม. ขณะนี้จัดสรรน้ำตามความต้องการไปแล้ว 601.10 ล้าน ลบ.ม. หรือคิดเป็นร้อยละ 15 ซึ่งถือว่า ยังเป็นไปตามแผนที่วางไว้

ส่วนการเกษตรในฤดูแล้งตามแผนกำหนดพื้นที่ไว้ทั้งประเทศรวม 6.85 ล้านไร่ แบ่งเป็น ข้าวนาปรัง 2.31 ล้านไร่ หรือร้อยละ 34 ของแผนฯ พืชไร่-พืชผัก 0.52 ล้านไร่ หรือร้อยละ 7 ของแผนฯ ที่เหลือเป็นพืชอื่นๆประมาณ 4.01 ล้านไร่หรือร้อยละ 59 ของแผนฯ อย่างไรก็ตาม การปลูกพืชฤดูแล้งในส่วนลุ่มเจ้าพระยานั้น เนื่องจากปริมาณน้ำต้นทุนจาก 4 เขื่อนหลัก ไม่เพาะปลูกข้าวนาปรัง กรมชลประทานจึงบูรณาการกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องขอความร่วมมือจากเกษตรกรให้เพาะปลูกเพียงพืชอื่นๆรวม 993,215 ไร่

ยกเว้นลุ่มน้ำแม่กลอง ซึ่งมีแหล่งน้ำต้นทุนมาจากเขื่อนศรีนครินทร์ และเขื่อนวชิราลงกรณ ปีนี้มีปริมาณน้ำค่อนข้างมากรวมกันมากกว่า 23,000 ล้านลบ.ม. โดยเป็นปริมาณน้ำที่ใช้งานได้มากกว่า 10,000 ล้าน ลบ.ม. ซึ่งมีแผนเพาะปลูกช่วงฤดูแล้งรวม 2.07 ล้านไร่ แบ่งเป็น ข้าวนาปรัง 0.84 ล้านไร่ หรือร้อยละ 41 ของแผนฯ พืชไร่-พืชผัก 0.17 ล้านไร่ หรือ ร้อยละ 8 ของแผนฯ) และพืชอื่นๆ 1.06 ล้านไร่ คิดเป็นร้อยละ 51 ของแผนฯ นอกจากยังจะผันน้ำมาสนับสนุนลุ่มเจ้าพระยาอีกประมาณ 500 ล้านลบ.ม.

สำหรับลุ่มน้ำอื่นๆนั้น คณะกรรมการ JMC ของเขื่อนแต่ละแห่งจะเป็นผู้กำหนดว่า จะใช้น้ำเพื่อกิจกรรมใดบ้าง จำนวนเท่าไร ควรปลูกพืชฤดูแล้งหรือไม่ ซึ่งขณะนี้เขื่อนขนาดใหญ่ที่มีปริมาณน้ำน้อย ต้องเฝ้าระวังและควบคุมการบริการจัดการน้ำอย่างเคร่งครัด 6 แห่งประกอบด้วย

เขื่อนแม่กวงอุดมธารา จ.เชียงใหม่ ขณะนี้มีปริมาณน้ำ71 ล้าน ลบ.ม. หรือร้อยละ 27 ของปริมาณความจุเป็นปริมาณน้ำที่ใช้งานได้เพียง 57 ล้าน ลบ.ม. เขื่อนทับเสลา จ.อุทัยธานี มีปริมาณน้ำ 38 ล้าน ลบ.ม. หรือร้อยละ 24 ของปริมาณความจุ เป็นปริมาณน้ำที่ใช้งานได้เพียง 21 ล้าน ลบ.ม. เขื่อนกระเสียว จ.สุพรรณบุรี มีปริมาณน้ำ 63 ล้าน ลบ.ม. หรือร้อยละ 21 ของปริมาณความจุ เป็นปริมาณน้ำที่ใช้งานได้เพียง 23 ล้าน ลบ.ม. เขื่อนอุบลรัตน์ จ.ขอนแก่น มีปริมาณน้ำเหลืออยู่ 555 ล้าน ลบ.ม. หรือร้อยละ 23 ของปริมาณความจุ ขณะนี้ปริมาณน้ำที่มีอยู่ต่ำกว่าปริมาณน้ำที่ใช้งานได้ถึง-26 ล้านลบ.ม. เขื่อนลำพระเพลิง จ.นครราชสีมา มีปริมาณน้ำ 26 ล้าน ลบ.ม. หรือร้อยละ 17 ของปริมาณความจุเป็นปริมาณน้ำที่ใช้งานได้เพียง 25 ล้าน ลบ.ม. และเขื่อนลำนางรอง จ.บุรีรัมย์ มีปริมาณน้ำ 25 ล้าน ลบ.ม. หรือร้อยละ 20 ของปริมาณความจุ เป็นปริมาณน้ำที่ใช้งานได้เพียง 21 ล้าน ลบ.ม.

พื้นที่ชลประทานของเขื่อนทั้ง 6 แห่งดังกล่าว ให้งดทำนาปรังทั้งหมด ส่วนพืชฤดูแล้งอื่นๆ คณะกรรมการ JMC ของแต่ละเขื่อนจะพิจารณาตามความเหมาะสม

“ขณะนี้ปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำและน้ำท่าในแม่น้ำสายหลักต่างๆ ทั่วประเทศมีปริมาณน้อย การจัดสรรน้ำสนันสนุนการเกษตรและการประมงต้องทำอย่างจำกัด เพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์น้ำในปัจจุบัน พร้อมทั้งเร่งจัดหาแหล่งน้ำสำรองเพิ่มขึ้น จึงต้องขอความร่วมมือจากทุกภาคส่วนช่วยกันประหยัด” รองอธิบดีกรมชลประทานกล่าว

สหกรณ์เลี้ยงปลาบ้านต๊ำเมืองพะเยา จำกัด จังหวัดพะเยา เป็นสหกรณ์ประเภทประมง ที่เกิดจากการรวมกลุ่มกันของเกษตรกรสมาชิกที่ประกอบอาชีพเลี้ยงปลานิลเชิงพาณิชย์ในบ่อดินเพื่อแก้ไขปัญหาด้านราคา และสร้างอำนาจการต่อรองทำให้สามารถจำหน่ายปลานิลได้ในราคายุติธรรม

สหกรณ์เลี้ยงปลาบ้านต๊ำเมืองพะเยา จำกัด จดทะเบียนจัดตั้งเป็นสหกรณ์เมื่อวันที่ 2 เมษายน 2553 ปัจจุบันมีสมาชิกทั้งหมด 151 ราย มีพื้นที่เลี้ยงปลานิลกว่า 300 ไร่ ดำเนินธุรกิจ 5 ด้าน ประกอบด้วย ธุรกิจสินเชื่อ ธุรกิจจัดหาสินค้ามาจำหน่าย ธุรกิจรวบรวม ธุรกิจการให้บริการและส่งเสริมการเกษตร และธุรกิจรับฝากเงิน

นางสาวรัชฎาพร หงษ์หิน ผู้จัดการสหกรณ์เลี้ยงปลาบ้านต๊ำเมืองพะเยา จำกัด เล่าว่า ปัจจุบันสหกรณ์ฯ มีการดำเนินธุรกิจอย่างครบวงจรมีการดูแลสมาชิกทั้ง 151 รายอย่างทั่วถึงโดยมีเจ้าหน้าที่ของสหกรณ์ฯ เข้าไปดูแลสมาชิกอย่างเป็นระบบ เริ่มตั้งแต่การขึ้นทะเบียนสมาชิก จำนวนบ่อปลา การวางแผนรอบการเลี้ยงปลานิลให้แก่สมาชิก เพื่อให้สหกรณ์ฯ สามารถบริหารจัดการด้านปริมาณของปลานิลให้ออกสู่ตลาดอย่างเหมาะสม และดูแลเรื่องคุณภาพของปลานิลให้ได้มาตรฐาน

นอกจากนี้ สหกรณ์ฯ ยังจัดหาสินค้ามาจำหน่ายเพื่อให้ตรงตามความต้องการของสมาชิก ในราคาที่ถูกกว่าท้องตลาดทั่วไป อาทิ ลูกพันธุ์ปลา โดยสหกรณ์ฯ จะสั่งซื้อพันธุ์ปลามาจำหน่ายให้กับสมาชิกในราคาที่ถูกกว่าท้องตลาดตัวละ 3 สตางค์ รวมไปถึงอาหารปลา สหกรณ์ฯก็จำหน่ายในราคาที่ถูกกว่าท้องตลาด ประมาณ 5-10 บาท ช่วยลดต้นทุนการผลิตของสมาชิกลงได้มาก และเมื่อปลาสามารถจับขายได้ ทางสหกรณ์ฯ ก็จะเข้าไปจับถึงบ่อสมาชิกเพื่อรวบรวมผลผลิตส่งขายให้กับพ่อค้า ซึ่งปัจจุบันสามารถนำผลผลิตปลานิลจากสมาชิกออกสู่ตลาดเพื่อการบริโภคได้อย่างต่อเนื่องทุกวัน ประมาณวันละ2-2.5 ตัน คิดเป็นมูลค่า 147,500 บาท

สำหรับจุดเด่นของปลานิลที่สมาชิกสหกรณ์ฯ ผลิตได้นั้น จะเป็นปลาที่สุขภาพดีมีความสด ไม่มีกลิ่นสาปโคลน เนื่องจากใช้แหล่งน้ำจากธรรมชาติในการเลี้ยงปลานิลเพียงแห่งเดียวในจังหวัดพะเยา มีการบริหารจัดการน้ำ และบ่ออย่างเป็นระบบ สามารถผลิตปลานิลที่มีคุณภาพเพื่อจำหน่ายให้แก่พ่อค้าที่มารับซื้อปลานิลได้ในราคาที่เป็นธรรม และรวบรวมปลานิลออกสู่ตลาดได้อย่างสม่ำเสมอ อีกทั้งสหกรณ์ฯยังดูแลเรื่องการคัดเกรดปลานิลได้อย่างดี เพื่อเพิ่มอำนาตการต่อรองให้แก่สมาชิก ส่งผลให้สมาชิกมีรายได้มั่นคง มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

“ที่ผ่านมาธุรกิจของสหกรณ์ฯ มีการเติบโตอย่างต่อเนื่อง เพราะได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากกรมส่งเสริมสหกรณ์ ไม่ว่าจะเป็นการสนับสนุนเงินทุนดอกเบี้ยต่ำ เพื่อให้นำไปใช้เป็นเงินทุนหมุนเวียนภายในสหกรณ์ฯรวมถึงสนับสนุนงบประมาณในการจัดซื้ออุปกรณ์ทางการตลาด ตามโครงการพัฒนาศักยภาพการดำเนินธุรกิจสินค้าเกษตรในสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร (งบกลาง) ปี 2560 จำนวน1,293,000 บาท สหกรณ์สมทบ 400,000 บาท รวมเป็นเงินทั้งสิ้น 1,693,000 บาท เพื่อจัดซื้ออุปกรณ์ทางการตลาดต่างๆ ประกอบด้วยตู้เย็นสำเร็จรูปพร้อมเครื่องทำความเย็น อุณหภูมิ -40 องศาเซลเซียส และรถบรรทุกพร้อมห้องเย็นขนาด 4 ล้อ ซึ่งสหกรณ์ฯนำไปใช้ประโยชน์ในการขนส่งปลานิล และลูกปลา ให้แก่สมาชิก ส่วนตู้เย็นสำเร็จรูปพร้อมเครื่องทำความเย็นสหกรณ์ฯ มีแผนที่จะนำมาใช้ประโยชน์ในการแปรรูปลูกชื้นปลาและข้าวเกรียบปลา เพื่อเพิ่มช่องทางการตลาดให้มากขึ้น” นางสาวรัชฎาพร กล่าว

จากการดำเนินธุรกิจอย่างครบวงจรของสหกรณ์เลี้ยงปลาบ้านต๊ำเมืองพะเยา จำกัด ทำให้สหกรณ์ฯสามารถตอบสนองความต้องการของสมาชิกได้เป็นอย่างดี ส่งผลให้สมาชิกมีอาชีพที่มั่นคงและยั่งยืนสมาชิกเกิดความศรัทธาต่อสหกรณ์ฯ ที่สหกรณ์สามารถเป็นที่พึ่งของมวลสมาชิกได้ ส่งผลให้สมาชิกมีความกินดีอยู่ดี และมีสันติสุขในสังคม