วิวัฒนาการของระบบสหกรณ์ในประเทศไทย เริ่มต้นเมื่อ พ.ศ. 2458 ปลายสมัยรัชกาลที่ 5 โดยพระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์ อธิบดีกรมพาณิชย์และสถิติ ได้ทรงทดลองนำวิธีการสหกรณ์เข้ามาดำเนินการครั้งแรกในประเทศไทย โดยก่อตั้งสหกรณ์แห่งแรก คือ สหกรณ์วัดจันทร์ ไม่จำกัดสินใช้ ณ ตำบลวัดจันทร์ อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2459

ต่อมาวิธีการสหกรณ์ได้รับการยอมรับว่า สามารถช่วยแก้ไขปัญหาความเป็นอยู่ให้กับชาวบ้านได้และมีการขยายผลการจัดตั้งสหกรณ์ขึ้นในพื้นที่ต่างๆ ทั่วประเทศ คณะรัฐมนตรีจึงกำหนดให้วันที่ 26 กุมภาพันธ์ของทุกปี เป็น “วันสหกรณ์แห่งชาติ”และในวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2561 นี้ เป็นโอกาสของวันครบรอบ 102 ปี สหกรณ์ไทย

การเติบโตของระบบสหกรณ์ในประเทศไทยนับตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ทำให้หลายภาคส่วนเล็งเห็นถึงบทบาทและศักยภาพของสหกรณ์ โดย พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี คาดหวังจะใช้กลไกของสหกรณ์ เป็นกำลังสำคัญในการยกระดับชีวิตของประชาชนให้ดีขึ้นโดยมอบนโยบายให้หน่วยงานต่างๆ เข้ามามีส่วนร่วมในการสร้างความเข้มแข็งให้กับสหกรณ์ทั่วประเทศ เพื่อให้สหกรณ์ทำหน้าที่ในการส่งเสริมอาชีพ สร้างความกินดีอยู่ดีให้กับประชาชน และส่งผ่านความช่วยเหลือและการสนับสนุนจากรัฐบาลไปสู่ประชาชน นั่นเพราะปัจจุบันประเทศไทยมีสหกรณ์ทั้งในและนอกภาคการเกษตรกว่า 8,100 แห่ง สมาชิกรวม 12 ล้านครอบครัว สินทรัพย์สหกรณ์ทั้งประเทศมีมากถึง 2.7 ล้านล้านบาท ดังนั้น หน่วยงานหลักที่รับผิดชอบกำกับดูแลสหกรณ์ คือ กรมส่งเสริมสหกรณ์ ซึ่งมีภารกิจหลักเกี่ยวข้องกับการส่งเสริมและสนับสนุนการดำเนินงานของสหกรณ์ทั่วประเทศ จึงได้ร่วมมือกับทุกภาคส่วน เดินหน้าในการพัฒนาสหกรณ์มีความเจริญก้าวหน้าและเข้มแข็งตามเป้าหมายที่รัฐบาลคาดหวังไว้

ดร.สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ รองนายกรัฐมนตรี ในฐานะหัวหน้าทีมเศรษฐกิจที่กำกับดูแลกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้มอบนโยบายการทำงานในปี 2561 ให้กระทรวงเกษตรฯเร่งสร้างสหกรณ์ให้มีความเข้มแข็งเพื่อสร้างอำนาจต่อรองให้กับเกษตรกร และอยากเห็นสหกรณ์เป็นกำลังของเกษตรกรที่แท้จริงในการพัฒนาและช่วยปฏิรูปภาคการเกษตรให้สำเร็จ
สิ่งที่อยากเห็นในอนาคตอันใกล้นี้ คือ การผลักดันให้สหกรณ์นำระบบอีคอมเมิร์ซเข้ามาเชื่อมโยงกับภาคการท่องเที่ยวและขยายช่องทางการจำหน่ายสินค้าและผลิตภัณฑ์ชุมชนของตนเองไปยังตลาดทั้งในและต่างประเทศ

ขณะเดียวกัน ดร.กอบศักดิ์ ภูตระกูล รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า ที่ผ่านมาได้คุยกับผู้แทนสหกรณ์ต่างๆว่า ในวาระที่การสหกรณ์ก้าวเข้ามาสู่ 102 ปี รัฐบาลจะหาทางยกระดับสร้างความเข้มแข็งให้กับสหกรณ์ ล่าสุดรัฐบาลกำลังคุยเรื่องการแก้ไขพระราชบัญญัติสหกรณ์ ที่เป็นกฎหมายใหญ่ให้รองรับการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นในอนาคตและสอดรับกับการพัฒนาระบบสหกรณ์มากขึ้น

นายสนธิรัตน์ สนธิจิรวงศ์ รมว.พาณิชย์ กล่าวถึงการเตรียมความพร้อมที่จะระดมสรรพกำลังจากทุกหน่วยงานภายใต้การกำกับของกระทรวงพาณิชย์ ในการเข้ามาช่วยสหกรณ์ให้ก้าวข้ามผ่านปีที่ 102 ไปได้อย่างราบรื่น
ด้วยการสานพลังความร่วมมือในการจัดหาช่องทางการตลาดรองรับผลผลิตเพื่อสนับสนุนธุรกิจสหกรณ์ภาคการเกษตร เพื่อเป็นการการันตีว่า เมื่อสหกรณ์ส่งเสริมสมาชิกให้ผลิตสินค้าดี มีคุณภาพ เมื่อสหกรณ์ทำหน้าที่ในการรวบรวมผลผลิตหรือแปรรูปผลผลิตออกมาเป็นสินค้าแล้ว จะมีตลาดรองรับสินค้าของสหกรณ์อย่างชัดเจน สิ่งสำคัญคือ ต้องดำเนินการภายใต้หลักคิด “ตลาดนำการผลิต” นำข้อมูลรอบด้านมาใช้วางแผนการผลิตให้มีปริมาณและคุณภาพที่สอดคล้องกับความต้องการของตลาด

ด้าน ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ก็เป็นอีกหนึ่งหน่วยงานที่พร้อมเข้ามาช่วยเสริมศักยภาพในการดำเนินธุรกิจให้กับสหกรณ์ภาคการเกษตร โดย นายสมศักดิ์ กังธีระวัฒน์ รองผู้จัดการ ธ.ก.ส. ระบุว่า ธ.ก.ส.มีความพร้อมจัดสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำคอยสนับสนุนแก่สหกรณ์ที่ต้องการเงินทุนไปดำเนินกิจการทั้งการผลิต การรวบรวมสินค้า และการแปรรูปก่อนจัดจำหน่าย ขณะเดียวกัน ธ.ก.ส.ยังเข้ามาร่วมมือกับกรมส่งเสริมสหกรณ์พัฒนาระบบฐานข้อมูลและระบบบัญชี ซึ่งในอนาคตอันใกล้นี้ ก็จะคิดโครงการเพื่อฝึกอบรมสหกรณ์ให้มีความเชี่ยวชาญเรื่องของระบบการเงินด้วย

ขณะที่ นายพิเชษฐ์ วิริยะพาหะ อธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ เปิดเผยว่า ในระยะสั้นของการสร้างความเข้มแข็งของสหกรณ์ภาคการเกษตร ต้องทำองค์กรให้มีความพร้อมก่อน ทั้งด้านการบริหารงานการควบคุมภายใน การทำธุรกิจที่ตอบสนองความต้องการของสมาชิก และที่สำคัญที่สุด คือ ต้องสร้างธรรมาภิบาลของผู้บริหารสหกรณ์ให้ดียิ่งขึ้น เพื่อนำไปสู่เป้าหมายของการสร้างสหกรณ์ขึ้นมาเป็นองค์กรสำคัญของการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนต่าง ๆ ทั่วประเทศ

ขณะเดียวกันยังต้องการเห็นสหกรณ์การเกษตร เป็นองค์กรที่พึ่งพิงตัวเองมากกว่ารอความช่วยเหลือจากภายนอก สหกรณ์ขนาดใหญ่ต้องช่วยเกื้อหนุนสหกรณ์ขนาดเล็ก โดยให้สหกรณ์ขนาดเล็กทำหน้าที่ผลิต สหกรณ์ขนาดใหญ่ทำหน้าที่หาตลาด เดินหน้าไปด้วยกัน และยกระดับให้เหมือน SMEs รวมถึงต้องการให้สหกรณ์ทำหน้าที่ดูแลความเป็นอยู่ และส่งเสริมอาชีพให้กับชาวบ้าน ซึ่งจะต้องกระตุ้นให้เกษตรกรรายย่อยเข้ามาร่วมเป็นสมาชิกของสหกรณ์ให้ได้มากกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน .

ส่วนสหกรณ์นอกภาคเกษตร เช่น สหกรณ์ออมทรัพย์และเครดิตยูเนี่ยน สิ่งสำคัญที่ต้องกู้กลับมาคือ “ภาพลักษณ์” เพราะทุกวันนี้คนส่วนใหญ่มักมองภาพสหกรณ์ออมทรัพย์หรือสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนในมุมของการทุจริต เรื่องนี้จะต้องเร่งสร้างกระบวนการของสหกรณ์ใหม่ ชูตัวเองขึ้นมา โดยเฉพาะกรรมการสหกรณ์ต้องบริหารงานโดยยึดประโยชน์ของสมาชิกเป็นที่ตั้ง และร่วมกันวางเกณฑ์กติกาในการป้องกันความเสี่ยงให้กับตัวเอง โดยไม่ต้องให้รัฐมาคอยกำกับ เพื่อสร้างรูปแบบการบริหารงานได้เหมาะสม เช่นเดียวกับการสร้างสวัสดิการต่างๆ ดูแลสมาชิก ซึ่งจะช่วยลดภาระภาครัฐในการจัดสวัสดิการลงมาดูแลในแต่ละปีด้วย

“พิเชษฐ์” ทิ้งท้ายด้วยว่า “การจะให้ภาครัฐไปช่วยเหลือเป็นรายคนเป็นไปไม่ได้เลย วันนี้ถ้าหากชาวบ้านมีการรวมกลุ่มเป็นสหกรณ์ รัฐบาลก็สามารถผ่านความช่วยเหลือผ่านทางสหกรณ์ไปยังสมาชิกก็คือประชาชนได้ ดังนั้น สหกรณ์จะเป็นกลไกสำคัญที่จะเข้าไปพัฒนาชุมชนแทนภาครัฐ การที่ทุกภาคส่วนได้เข้ามาดำเนินการตามนโยบายของรัฐบาล ช่วยกันเสริมสร้างศักยภาพและยกระดับความเข้มแข็งให้กับสหกรณ์ ทั้งหมดนี้ ก็เพื่อนำสหกรณ์ก้าวเข้าสู่ ยุคใหม่ เป็นองค์กรที่ช่วยเสริมสร้างเศรษฐกิจฐานรากและดูแลสวัสดิการให้คนในสังคมไทย

กรมส่งเสริมสหกรณ์ ส่งตัวแทนร่วมประชุมโครงการ “Strengthening Capacity Building  in Agriculture Sector in ASEAN Countries-Phase 3 (CB Project 3)” ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่างกระทรวงเกษตร ป่าไม้ และประมง ประเทศญี่ปุ่น สำนักงานเลขาธิการอาเซียน และประเทศสมาชิกอาเซียน มีวัตถุประสงค์เพื่อเสริมสร้างศักยภาพด้านต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับภาคการเกษตรในประเทศสมาชิกอาเซียนทั้งระบบ รวมถึงพัฒนาศักยภาพของสหกรณ์ภาคการเกษตรและสถาบันเกษตรกร ผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วยผู้แทนจากประเทศสมาชิกอาเซียน รวม 9 ประเทศ ยกเว้นสิงคโปร์ รวมถึงผู้แทนกระทรวงเกษตร ป่าไม้ และประมง ประเทศญี่ปุ่น ผู้แทนสหภาพสหกรณ์การเกษตรกลางแห่งประเทศญี่ปุ่น (JA-ZENCHU) และผู้แทนสำนักงานเลขาธิการอาเซียน ซึ่งที่ผ่านมา กรมส่งเสริมสหกรณ์ได้เข้าไปมีส่วนร่วมในการเสนอโครงการ และได้รับความไว้วางใจให้เป็นผู้จัดโครงการ 1-2 โครงการในแต่ละช่วงโครงการ และในการประชุมครั้งนี้ ได้นำเสนอโครงการการฝึกอบรมด้านการวางแผนกลยุทธ์สำหรับสหกรณ์ต่อที่ประชุม ซึ่งได้รับความเห็นชอบให้กรมส่งเสริมสหกรณ์ดำเนินการในช่วงเดือนกรกฎาคม 2561 ที่จะถึงนี้

นายกัณวีย์ บุญญพันธุ์ ผู้อำนวยการศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีการสหกรณ์ที่ 5 สำนักพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยีการสหกรณ์ เปิดเผยว่า ตามที่กรมส่งเสริมสหกรณ์ได้มอบหมายให้เดินทางไปเข้าร่วมประชุมประจำปี The 1st Annual Coordination Meeting of the “Strengthening Capacity Building in Agriculture Sector in ASEAN Countries – Phase 3 (CB Project 3)” ระหว่างวันที่ 6 – 9 ธันวาคม 2560 ณ เมืองพุกาม สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา โดยการประชุมดังกล่าว มีวัตถุประสงค์เพื่อรับทราบผลการดำเนินงานโครงการในระยะที่ผ่านมาและพิจารณากรอบโครงการที่จะดำเนินการในปี 2561 ผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วย ผู้แทนจากประเทศสมาชิกอาเซียนยกเว้นสิงคโปร์ รวม 9 ประเทศ รวมถึงผู้แทนจากกระทรวงเกษตร ป่าไม้และประมง ประเทศญี่ปุ่น ผู้แทนสหภาพสหกรณ์การเกษตรกลางแห่งประเทศญี่ปุ่น (JA-ZENCHU) และผู้แทนสำนักงานเลขาธิการอาเซียน

กัณวีย์ บุญญพันธุ์

โดยโครงการ “Strengthening Capacity Building in Agriculture Sector in ASEAN Countries – Phase 3 (CB Project 3)” เป็นโครงการที่เกิดจากความร่วมมือระหว่างกระทรวงเกษตร ป่าไม้ และประมง ประเทศญี่ปุ่น สำนักงานเลขาธิการอาเซียนและประเทศสมาชิกอาเซียน มีวัตถุประสงค์เพื่อเสริมสร้างศักยภาพด้านต่างๆที่เกี่ยวข้องกับภาคการเกษตรในประเทศสมาชิกอาเซียน ทั้งระบบ ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ รวมถึงพัฒนาศักยภาพของสหกรณ์ภาคการเกษตร และสถาบันเกษตรกร รูปแบบการดำเนินงานโครงการผ่านการฝึกอบรม สัมมนา โดยโครงการได้แบ่งระยะการดำเนินการเป็นช่วง (Phase) ช่วงละ 3 ปี ปัจจุบันได้ดำเนินการมาถึงช่วงที่ 3 ซึ่งในการประชุมครั้งนี้ ที่ประชุมได้พิจารณาโครงการที่ประเทศสมาชิกเสนอเพื่อดำเนินการในปี 2561 โดยมีโครงการ Follow Up Program จำนวน 7 โครงการ โครงการฝึกอบรมจำนวน 6 โครงการ โครงการสัมมนา จำนวน 1 โครงการ ซึ่งประเทศไทยโดยสำนักพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยีการสหกรณ์

“กรมส่งเสริมสหกรณ์ได้นำเสนอโครงการฝึกอบรมการวางแผนยุทธศาสตร์และการจัดการ เพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนในสหกรณ์การเกษตรและสถาบันเกษตรกร (Training Course on Strategic and Management Planning for Sustainable Development of Agricultural Cooperative and Farmer Institutions) โดยได้นำเสนอแนวคิดการกำหนดโครงการฝึกอบรมใน 3 ประเด็น คือ 1.แนวทางหลักการ อุดมการณ์ วิธีการสหกรณ์ อันเป็นรากฐานในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของเกษตรกรให้มความกินดี อยู่ดี มีสันติสุข และเป็นพื้นฐานในการส่งเสริมให้อาชีพเกษตรกรรมมีความมั่นคง และยั่งยืน 2.เป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนของสหประชาชาติ (UN Sustainable Development Goals :SDGs) ซึ่งวางกรอบแนวทางไว้ อาทิ การขจัดความยากจน การผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ความรับผิดชอบต่อผู้บริโภค และด้านอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง และ 3.ปรัชญาเศรษฐกิจพอพียง ซึ่งเป็นวิถีแห่งแนวทางการดำเนินชีวิตที่ก่อให้เกิดความมั่นคงและยั่งยืน ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ได้พระราชทานไว้ และเป็นที่ยอบรับทั่วโลกว่าเป็นแนวทางที่สามารถนำมาใช้ได้จริงในการแก้ไขปัญหาของเกษตรกร และในสังคมโดยรวม โดยได้นำทั้ง 3 แนวทางมาเป็นแนวทางในการวางเนื้อหาหลักสูตร โดยที่ประชุมได้เห็นชอบโครงการที่ประเทศไทยนำเสนอโดยให้ความสำคัญเป็นลำดับแรก โดยกำหนดจัดในวันที่ 24 มิถุนายน ถึงวันที่ 7 กรกฎาคม 2561”นายกัณวีย์ กล่าว

จากเป้าหมายของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกรมส่งเสริมสหกรณ์ ที่ต้องการยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกร ด้วยการสร้างแรงขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศไทย ภายใต้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โดยนำนวัตกรรมเทคโนโลยีและองค์ความรู้เข้ามาช่วยขับเคลื่อน เพื่อให้สามารถลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต และนำไปสู่เป้าหมายปลายทางคือ คุณภาพชีวิตของเกษตรกรดีขึ้น มีรายได้เพิ่มขึ้น หนี้สินลดลง และมีความภาคภูมิใจในอาชีพเกษตรกร สร้างรายได้หลักให้กับประเทศต่อไป

นายกัณวีย์ บุญญพันธุ์ ผู้อำนวยการศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีการสหกรณ์ที่ 5 จ.นครราชสีมา เปิดเผยว่า ศูนย์ถ่ายทอดฯ สหกรณ์ที่ 5 การขับเคลื่อนการบริหารจัดการสหกรณ์ โดยส่งเสริมให้ระบบสหกรณ์เป็นองค์กรรูปแบบเศรษฐกิจที่เกิดจากการรวมตัวของประชาชนเพื่อช่วยเหลือซึ่งกันและกันด้านอาชีพตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ จนถึงปลายน้ำ และมีความสอดคล้องกับหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เป็นสิ่งจำเป็นและสำคัญอย่างยิ่ง เพราะหากสหกรณ์เข้มแข็งแล้ว จะสามารถสร้างความมั่นคงทางอาชีพให้สมาชิกได้ ดังนั้น การที่สหกรณ์จะสามารถสนองตอบต่อความต้องการที่แท้จริงของสมาชิกได้ จะต้องมีส่วนร่วมระหว่างสมาชิก กรรมการ ฝ่ายจัดการสหกรณ์ ผู้ตรวจสอบกิจการ ในการร่วมกันคิด ตัดสินใจ รับผลประโยชน์ และประเมินผลร่วมกัน ตามหลักการบริหารจัดการกิจการที่ดี โดยเฉพาะสมาชิกสหกรณ์จะต้องมีจิตสำนึกในความเป็นเจ้าของสหกรณ์ เป็นผู้บริหารและเป็นผู้ใช้บริการ ซึ่งถือเป็นเอกลักษณ์ของระบบสหกรณ์ที่แตกต่างจากธุรกิจอื่น ที่ทุกคนทุกฝ่ายต้องร่วมกันทำหน้าที่ของตนเองด้วยความเสียสละ ช่วยเหลือซึ่งกันและกันจึงจะผลักดันให้สหกรณ์เข้มแข็งได้ แต่หากขาดการมีส่วนร่วมดูแลกำกับในกิจการของสหกรณ์ก็จะไม่สามารถดำเนินกิจการสู่เป้าหมายได้

สำหรับในปี 2561 กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้กำหนดให้เป็นปีแห่งการพัฒนาคน และยกระดับการบริหารจัดการ (The year of developing human resources and enhancingmanagement capability) กรมส่งเสริมสหกรณ์จึงได้กำหนดแนวทางการดำเนินงาน ใน 4 แนวทาง คือ 1.สร้างความเข้มแข็งของสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร 2.ส่งเสริมสหกรณ์/กลุ่มเกษตรกรให้มีบทบาทขับเคลื่อนนโยบายรัฐ 3.ยกระดับคุณภาพและมาตรฐานสินค้า/สร้างมูลค่าเพิ่มสินค้าเกษตร และ 4.พัฒนาคน ซึ่งการพัฒนาศักยภาพการบริหารจัดการสหกรณ์สู่ความเข้มแข็ง โดยการพัฒนาบุคลากรทุกฝ่ายในสหกรณ์ให้รู้บทบาทหน้าที่ และทำหน้าที่ของตนเอง รวมถึงร่วมกันกำกับดูแลกิจการสหกรณ์เพื่อสร้างความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืนให้แก่สมาชิก ซึ่งจะส่งผลให้สหกรณ์มีความเข้มแข็งและสมาชิกมีความอยู่ดี กินดี ต่อไป

ทั้งนี้ กรมส่งเสริมสหกรณ์ ได้มอบหมายให้ศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีการสหกรณ์ที่ 5 ดำเนินโครงการพัฒนาศักยภาพการบริหารจัดการสหกรณ์สู่ความเข้มแข็ง มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาการบริหารจัดการสหกรณ์ให้เข้มแข็ง โดยพัฒนาศักยภาพคณะกรรมการสหกรณ์ ผู้นำกลุ่มในการบริหารจัดการและขับเคลื่อนแผนงานให้สนองความต้องการอันจำเป็นของสมาชิกได้ และให้สมาชิกเข้าใจสิทธิ หน้าที่ แนวทางดำเนินงานรูปแบบสหกรณ์และการมีส่วนร่วมในการกำกับ ดูแลกิจการสหกรณ์ โดยได้จัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อร่วมกันหาแนวทาง ทิศทางการดำเนินงานของสหกรณ์อย่างมีส่วนร่วมทั้งระดับคณะกรรมการสหกรณ์ ประธานกลุ่มเลขานุการกลุ่มและสมาชิกสหกรณ์ โดยได้จัดโครงการแล้วในจังหวัดนครราชสีมา บุรีรัมย์ และศรีสะเกษ ซึ่งในแต่ละจังหวัดได้มีการประชุมเชิงปฏิบัติการและให้ความรู้ในด้านการวางแผนการบริหารจัดการและได้มีการระดมความคิดร่วมกันในการวางแผนในการพัฒนาสหกรณ์ของตนเองในแต่ละบริบทของสหกรณ์

“ผลจากการดำเนินโครงการ สหกรณ์ที่เข้าร่วมโครงการได้มีการกำหนดแผนงานของตนเอง อาทิ การสร้างความเข้มแข็งทางการเงิน โดยโครงการระดมทุน กระตุ้นเงินฝาก การลดค่าใช้จ่าย และเพิ่มปริมาณผลผลิต โดยโครงการการรณรงค์ไถกลบตอซัง ลดการใช้ปุ๋ยเคมี การผลิตปุ๋ยอินทรีย์ใช้เอง เป็นต้น ทั้งนี้ เมื่อมีดำเนินการไประยะหนึ่งประมาณ 3 เดือน หรือ 6 เดือน ศูนย์ฯ ร่วมกับสำนักงานสหกรณ์จังหวัด จะติดตามผลการดำเนินการโครงการตามแผนที่แต่ละสหกรณ์ได้วางไว้ เพื่อให้ทราบผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับสมาชิก ปัญหาอุปสรรคที่เกิดขึ้น เพื่อหาแนวทางในการปรับปรุงแก้ไข และส่งเสริมให้เกิดประโยชน์กับสมาชิกของสหกรณ์อย่างแท้จริง และมีความมั่นคงและยั่งยืนต่อไป”นายกัณวีย์ กล่าว

นายกฤษฎา บุญราช รมว.เกษตรและสหกรณ์ ให้เกียรติเป็นประธานในงานวันคล้ายวันสถาปนากรมฝนหลวงและการบินเกษตร ครบรอบปีที่ 5 วันที่ 25 มกราคม 2561 ณ กรมฝนหลวงและการบินเกษตร และร่วมแสดงความยินดีแก่ คณะผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ พร้อมเปิดเผยว่า กรมฝนหลวงและการบินเกษตร เป็นหน่วยงานที่ตั้งขึ้นเพื่อสนองงานตามโครงการพระราชดำริฝนหลวงที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ได้ทรงพระราชดำริขึ้นเพื่อช่วยบรรเทาปัญหาความทุกข์ยากของเกษตรกรและประชาชน ที่ประสบกับความแห้งแล้ง ขาดแคลนน้ำเพื่อการอุปโภค บริโภค โดยตลอดระยะเวลา 5 ปีที่ผ่านมา บุคลากรของกรมฝนหลวงและการบินเกษตร ได้ทุ่มเทแรงกายแรงใจ ในการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีฝนหลวงเสมอมา ตามตำราพระราชทานฝนหลวง ซึ่งเป็นศาสตร์พระราชาที่สามารถช่วยเหลือประชาชนในประเทศ ตลอดจนเผยแผ่ แนวทางการแก้ไขปัญหาภัยแล้งไปยังต่างประเทศเพื่อช่วยเหลือประชาชนทั่วไปในระดับโลกด้วย จึงขอให้บุคลากรของกรมฝนหลวงและการบินเกษตรมีความมุ่งมั่นและพัฒนางานเกี่ยวกับการปฏิบัติการฝนหลวงให้ดียิ่งขึ้นต่อๆ ไป พร้อมกับภูมิใจในหน้าที่การงานอันมีเกียรติ

นายสุรสีห์ กิตติมณฑล อธิบดีกรมฝนหลวงและการบินเกษตร กล่าวว่า สำหรับการก้าวเข้าสู่ปีที่ 5 ของกรมฝนหลวงและการบินเกษตรนั้น ตามที่กรมฝนหลวงฯ ได้กำหนดวิสัยทัศน์ในระยะ 20 ปี ในการเป็นองค์กรชั้นนำในระดับโลกด้านการดัดแปรสภาพอากาศตามศาสตร์ของพระราชาภายในปี 2579 เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยแล้งและบรรเทาภัยพิบัติอื่นๆ อันเนื่องมาจากความผันแปรของภูมิอากาศ โดยบริหารจัดการน้ำในชั้นบรรยากาศให้เกิดฝนมีปริมาณและการกระจายที่เหมาะสมการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำฝน ตลอดจนการให้บริการด้านการบิน เพื่อสนับสนุนภารกิจการทำฝน การวิจัย และกิจกรรมด้านการเกษตรอื่นๆ โดยกรมฝนหลวงและการบินเกษตร ได้มีแนวทางการดำเนิน ความร่วมมือทางวิชาการกับหน่วยงานภายนอกเพิ่มเติมในปีนี้อีก จำนวน 4หน่วยงาน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการ ดัดแปรสภาพอากาศ บริหารจัดการน้ำอย่างบูรณาการ พัฒนาบุคลากร และด้านการบิน โดยมีแนวทางความร่วมมือกับแต่ละหน่วยงาน ดังนี้

1.การดำเนินความร่วมมือกับสำนักงานปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นการดำเนินความร่วมมือด้านวิชาการ โดยจะได้ร่วมกันส่งเสริมการดำเนินการตามมาตรฐานการบิน แลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และข้อมูลสารสนเทศในการบริหารจัดการพื้นที่ป่าต้นน้ำ รวมทั้งดำเนินการมาตรฐานการซ่อมบำรุงอากาศยาน และพัฒนาศักยภาพของบุคลากรด้านการบิน

2.การดำเนินความร่วมมือกับกรมทรัพยากรน้ำบาดาล ด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ โดยร่วมกันวางแผนกำหนดเป้าหมายในการปฏิบัติการฝนหลวงให้สอดคล้องกับแผนบริหารจัดการน้ำใต้ดิน ทั้งในเชิงพื้นที่ ปริมาณ และคุณภาพน้ำ

3.การดำเนินความร่วมมือกับสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร (องค์การมหาชน) เป็นการดำเนินความร่วมมือด้านการวิจัยพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยดำเนินโครงการเพิ่มประสิทธิภาพแบบจำลองคาดการณ์สภาพอากาศระยะสั้น โดยใช้ข้อมูลตรวจอากาศชั้นบน เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติการฝนหลวง

4.การดำเนินความร่วมมือกับคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กำแพงแสน โดยเป็นการดำเนินความร่วมมือด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ เน้นความร่วมมือด้านวิชาการ และการวางแผนการปฏิบัติการ เพื่อความมีประสิทธิภาพในการบริหารจัดการน้ำ และสามารถรองรับภาวะวิกฤติของภัยพิบัติได้อย่างเหมาะสม และด้านการวิจัยพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยร่วมกันวิจัย พัฒนาด้านวิชาการและเทคโนโลยีการปฏิบัติการฝนหลวงและการดัดแปรสภาพอากาศ

“การบูรณาการความร่วมมือกับทั้ง 4 หน่วยงานดังกล่าวนี้ จะนำไปสู่การบริหารจัดการน้ำอย่างบูรณาการและครบวัฏจักรน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งน้ำบนฟ้า โดยกรมฝนหลวงและการบินเกษตร น้ำผิวดิน โดยกรมชลประทาน ซึ่งทั้ง 2 หน่วยงาน ได้บูรณาการความร่วมมือเพื่อเติมน้ำต้นทุนในเขื่อนกักเก็บน้ำ มาตั้งแต่ปี 2558 และในปี 2561 จะได้ร่วมมือกับกรมทรัพยากรน้ำบาดาล เพื่อบริหารจัดการน้ำใต้ดินด้วย นอกจากนี้ ยังนำไปสู่การอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ และฟื้นฟูพื้นที่ ป่าต้นน้ำให้มีความอุดมสมบูรณ์ รวมทั้งสร้างความเข้มแข็งด้านการเกษตร ซึ่งผลสัมฤทธิ์จากการดำเนินการดังกล่าว จะเป็นการสืบสานพระราชปณิธานพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลเดช บรมนาถบพิตร ที่มุ่งหวังให้คนไทยมีคุณภาพและความเป็นอยู่ที่ดี ตลอดจนเป็นการดำเนินการตามนโยบายของรัฐบาล เพื่อบรรลุวิสัยทัศน์ เกษตรกรมั่นคง ภาคการเกษตรมั่งคั่ง ทรัพยากรการเกษตรยั่งยืน” นายสุรสีห์ กล่าว

อีกประการหนึ่ง การแต่งตั้งผู้ว่าการการยางแห่งประเทศไทย (กยท.)ท่านได้เสนอแต่งตั้ง นายธีธัช สุขสะอาด เป็นผู้ว่าฯกยท. และแต่งตั้ง พล.อ.ฉัตรเฉลิม เฉลิมสุข มาเป็นประธานกรรมการ กยท. ไม่ทราบว่าท่านได้รู้จัก นายธีธัช และประวัติของนายคนนี้มากน้อยเพียงใด อดีตที่ นายธีธัช เคยเป็น ผอ.องค์การตลาด กระทรวงมหาดไทย ได้สร้างวีรกรรมอะไรไว้บ้าง มีความรู้ความสามารถในเรื่องยางอย่างไร

ตลอดระยะเวลาที่ นายธีธัช ดำรงตำแหน่งผู้ว่าฯกยท. เป็นช่วงที่ราคายางตกต่ำอย่างต่อเนื่อง เกษตรกรชาวสวนยางจึงรวมตัวกันในรูปของสหกรณ์ สมาคม สหพันธ์ชาวสวนยาง และออกมาเคลื่อนไหวให้มีการปลด นายธีธัช รวมทั้งให้มีการตรวจสอบเรื่องความโปร่งใสในการบริหารงานหลายๆ เรื่อง จนต้องตั้งคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริง แต่หลังจาก พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ พ้นตำแหน่ง รมว.เกษตรฯ ไปแล้วไม่ทราบว่าผลการตรวจสอบออกมาเป็นอย่างไร

พล.อ.ฉัตรชัย ยังได้สร้างวีรกรรมเป็นครั้งสุดท้ายก่อนที่ท่านจะจากไป คือ ย้าย นายธีรภัทร ประยูรสิทธิ ที่ท่านแต่งตั้งด้วยมือของท่านเอง พ้นจากปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และแต่งตั้ง นายเลิศวิโรจน์ โกวัฒนะ อดีตอธิบดีกรมชลประทาน เป็นปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2560 ซึ่งมีเวลาทำงานเพียง 1 ปี คุณเลิศวิโรจน์ จะเกษียณอายุราชการใน
วันที่ 30 กันยายน 2561

ตลอดเวลา 2 ปี 3 เดือน 4 วัน (19 สิงหาคม 2558 – 23 พฤศจิกายน 2560) นับว่าเป็นช่วงตกต่ำที่สุด และมีการใช้งบประมาณมากที่สุดของกระทรวงเกษตรฯ และการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า โดยไม่ได้มีการพัฒนาอาชีพการเกษตรที่จะก่อให้เกิดความยั่งยืนต่อไปในอนาคต

3.เมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน 2560 เราก็ได้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ คนที่ 3 ในยุค คสช. คือ นายกฤษฎา บุญราช ที่เพิ่งเกษียณอายุราชการจากปลัดกระทรวงมหาดไทย พร้อมกับรัฐมนตรีช่วย อีก 2 ท่าน คือ นายลักษณ์ วจนานวัช อดีตผู้จัดการธ.ก.ส.และ นายวิวัฒน์ ศัลยกำธร ประธานสถาบันเศรษฐกิจพอเพียง ฯลฯ

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โชคดีที่ได้ คุณกฤษฎามาเป็นรัฐมนตรีว่าการ ถึงแม้ผมจะไม่รู้จักท่านเป็นการส่วนตัว แต่ได้ติดตามผลงานของท่านมาโดยตลอด และในช่วงระยะเวลาหนึ่ง
ผมได้มีโอกาสร่วมประชุมกับท่านหลายครั้ง ในฐานะที่ผมเป็นกรรมการของ บริษัท ประชารัฐรักสามัคคี วิสาหกิจเพื่อสังคม (ประเทศไทย) จำกัด ซึ่งมี พล.อ.อนุพงษ์ เผ่าจินดา รมว.มหาดไทย เป็นหัวหน้าทีมภาครัฐ และ คุณฐาปน สิริวัฒนภักดี เป็นหัวหน้าทีมภาคเอกชนผมได้พิจารณาแล้วเห็นว่า ท่านกฤษฎา บุญราช เป็นผู้ใหญ่ที่พูดน้อย มีหลักการ เป็นที่ยอมรับของ รมว.มหาดไทย และข้าราชการกระทรวงมหาดไทย สามารถทำงานร่วมกับภาคเอกชนได้เป็นอย่างดี

นอกจากนี้ การที่ท่านได้ปฏิบัติงานในภูมิภาคตั้งแต่ระดับอำเภอ จากนายอำเภอจนเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดหลายจังหวัด จนมาเป็นปลัดกระทรวงมหาดไทย ท่านน่าจะมีความเข้าใจถึงสภาพความเป็นอยู่ของพี่น้องในชนบท ซึ่งรวมถึงพี่น้องเกษตรกร อันเป็นบุคคลกลุ่มใหญ่ในชนบทได้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะในยุค คสช. ที่คนในภาคการเกษตรไม่ได้รับโอกาสมากนักในการเข้าไปร่วมทำงานกับ คสช.ไม่ว่าจะในสภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) ทั้ง 11 ด้าน สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) หรือคณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ คุณกฤษฎา บุญราช จึงน่าจะเป็นบุคคลที่เหมาะสมที่สุดที่จะเข้ามาเป็นผู้ขับเคลื่อนการทำงานของกระทรวงเกษตรฯ

สำหรับ คุณลักษณ์ วจนานวัช ซึ่งอดีตเคยเป็นผู้จัดการธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การ เกษตร ท่านมีพื้นความรู้ทางด้านการเกษตร และเศรษฐศาสตร์การเกษตรเป็นอย่างดี โดยเฉพาะในขณะที่ท่านดำรงตำแหน่งผู้จัดการธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ท่านได้นำพาให้ ธ.ก.ส. ผ่านพ้นวิกฤติจากโครงการรับจำนำข้าวในสมัยของรัฐบาล น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ที่ ธ.ก.ส. เป็นหน่วยงานหลักในการบริหารการจ่ายเงินให้แก่เกษตรกรผู้เข้าร่วมโครงการรับจำนำ ซึ่งมีเกษตรกรจำนวนมาก และใช้วงเงินมหาศาล แต่ ธ.ก.ส. ก็สามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยประสบการณ์และความเข้าใจในสภาพความเป็นอยู่ ความยากลำบากในการประกอบอาชีพ และความต้องการของพี่น้องเกษตรกร โดยเฉพาะเงินทุนและปัจจัยพื้นฐานอื่นๆ ที่จะเป็นเครื่องมือสนับสนุนประสิทธิภาพการผลิตของเกษตรกร ประกอบกับบุคลิกภาพที่อ่อนน้อม และผ่านงานใหญ่มามาก ท่านน่าจะเป็นกลไกอันสำคัญที่สามารถจะทำงานร่วมกับปลัดกระทรวง อธิบดี ข้าราชการของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ตลอดจนพี่น้องเกษตรกรได้เป็นอย่างดี

ส่วน คุณวิวัฒน์ ศัลยกำธร ผมไม่เคยรู้จัก แต่ในฐานะที่ผมเป็นนิสิตเก่ามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และเคยเป็นข้าราชการในสังกัดกระทรวงเกษตรฯ ได้รับทราบว่าท่านผู้นี้ มักดูถูกและสบประมาทพวกเราอยู่เสมอ และเมื่อคุณวิวัฒน์ ได้มาเป็น รมช.เกษตรฯ และมีที่ปรึกษาที่คิดว่าตัวเองเก่งกว่าทุกคนเข้ามาร่วมทำงานหลายท่านซึ่งต่างก็อ้างตัวเป็นปราชญ์ เป็นผู้รู้เรื่องการเกษตรที่ไม่มีใครเทียบได้ ซึ่งกลุ่มคนเหล่านี้ ได้สร้างศูนย์ฝึกอบรมของตัวเอง รวมทั้งเครือข่ายและกำลังผลักดันที่จะให้มีการใช้ศูนย์เหล่านี้ ขับเคลื่อนงานของกระทรวงเกษตรฯ แทนที่จะดำเนินการผ่านศูนย์วิจัยและพัฒนา หรือ ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) จะเป็นการประหยัดค่าใช้จ่ายและงบประมาณ และเพื่อไม่ให้เกิดปัญหาในเรื่องของผลประโยชน์ทับซ้อน (Conflict of Interests)

ผมเกรงว่า ด้วยวิธีการของท่าน อาจจะไม่ได้รับความร่วมมือจากข้าราชการของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และในระยะเวลาที่ผ่านมาเพียง 2 เดือน คุณวิวัฒน์ เป็นรัฐมนตรีที่ออกมาให้สัมภาษณ์แก่สื่อมวลชนมากที่สุด และที่ท่านพูดเร็วไปก็คือเรื่องการสร้างเขื่อนแก่งเสือเต้น

ในฐานะที่ผมเป็นนักเกษตร อดีตข้าราชการสังกัดกระทรวงเกษตรฯ และปัจจุบันผันตัวมาเป็นเกษตรกร ขอเอาใจช่วยท่านรัฐมนตรี ว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ คนที่ 3 ในยุค คสช. ให้นำพาพี่น้องเกษตรกรไปสู่อนาคตที่ดีขึ้นตามเจตนารมณ์ของรัฐบาลต่อไป

อนันต์ ดาโลดม

นายกสมาคมพืชสวนแห่งประเทศไทย