ปีนี้นับว่าเป็นอีกปีหนึ่งที่อากาศหนาวได้มาเยือนกรุงเทพฯ นานกว่าทุกปีชาวเมืองหลวงได้มีโอกาสสัมผัสอากาศหนาวบ้าง นับว่าเป็นอีกช่วงเวลาที่หลายๆ คนชอบ ถึงกลับออกปากว่าอยากให้กรุงเทพฯมีอากาศแบบนี้ไปนานๆ

ปกติเมื่อเข้าสู่เดือนธันวาคม เป็นช่วงของการเก็บเกี่ยวผลผลิตข้าว และเพาะปลูกพืชหลังนากัน วันก่อนผมเดินทางไปจังหวัดอุดรธานีและจังหวัดหนองคาย ผ่านท้องนาหลายแห่งตอนนี้เหลือแต่ตอซัง และเริ่มเห็นฟางอัดเป็นก้อนๆ วางเรียงราย แทนกองฟางแบบเก่า เมื่อลงไปหมู่บ้านก็พบแต่เกษตรกรสูงอายุเป็นส่วนใหญ่ น้อยรายนักที่จะมีเกษตรกรรุ่นใหม่อยู่ทำการเกษตรในท้องถิ่น ส่วนใหญ่จะหนีเข้าไปทำงานในเขตเมืองมากกว่าทำการเกษตรกัน

ในจำนวนเกษตรกรสูงอายุ ผมได้มีโอกาสไปทานอาหารในร้านอาหารพื้นบ้านในพื้นที่จังหวัดหนองคาย เป็นร้านอาหารที่ตั้งอยู่ในแปลงเกษตรกรที่ปรับเปลี่ยนพื้นที่นาเป็นบ่อปลาขนาดใหญ่เหลือพื้นที่ไว้สำหรับปลูกพืขและที่อยู่อาศัยบางส่วน วัตถุดิบที่นำมาใช้ในการปรุงอาหารจะเลือกใช้วัตถุดิบในท้องถิ่นเป็นหลัก และส่วนใหญ่จะนำมาจากผลผลิตรอบๆบ้าน ทำกันเองในลักษณะธุรกิจในครัวเรือน มีตา-ยายเป็นเจ้าของกิจการ ลูกค้าร้านแห่งนี้จะต้องโทร.มาแจ้งล่วงหน้า เพื่อให้ทางร้านเตรียมอาหารไว้รอและรายการอาหารอาจไม่มีครบทุกอย่างตามที่ต้องการ ขึ้นกับวัตถุดิบที่มี นับว่าเป็นวิถีของการทำการเกษตรที่สร้างอัตลักษณ์ให้กับตนเอง และไม่จำเป็นจะต้องไปแข่งขันกับใคร

สำหรับการเลี้ยงปลาในบ่อเป็นปลาหลายชนิด โดยมีการปลูกมะขามเปรี้ยวฝักยักษ์ไว้รอบคันบ่อ เห็นว่าได้ราคาดี มีแม่ค้ามารับซื้อถึงบ้านเพื่อนำไปทำมะขามแช่อิ่ม และบางโอกาสถ้ามะขามให้ผลผลิตเยอะมากก็จะทำมะขามแช่อิ่มขายเองด้วย ส่วนปลาในบ่อจะมีแม่ค้าโทร.มาสั่งว่าต้องการเท่าไหร่ จึงจะลงดักปลาขึ้นมาจำหน่ายตามจำนวนที่ต้องการ เรียกได้ว่าทำให้ตลาดเข้ามาหาตัวเอง โดยไม่ต้องออกไปตระเวนขายข้างนอก สามารถใช้ชีวิตอิสระได้ไม่เดือดร้อนอันใด จึงเป็นวิธีคิดของการทำการเกษตรของเกษตรกรสูงวัยที่น่าสนใจมาก

ก่อนที่จะปรับพื้นที่มาเป็นเช่นนี้เดิมทีต้องไปเช่าที่ขายอาหารด้านนอกติดกับถนนใหญ่ และพื้นที่ยังเป็นแปลงนาอยู่ แต่เมื่อทำไปเริ่มไม่คุ้มทุน จึงปรับพื้นที่นาเป็นบ่อปลาและเหลือพื้นที่ไว้ปลูกพืชและสร้างที่อยู่อาศัยบางส่วน จากนั้นจึงย้ายร้านอาหารมาตั้งในพื้นที่ของตนเองแทน เป็นการลดค่าใช้จ่ายและลดต้นทุนในการทำร้านอาหารลงไปได้มาก รวมทั้งมีเวลาในการดูแลบ่อปลาได้มากขึ้น ส่วนลูกค้าส่วนใหญ่จะเป็นลูกค้าประจำและใช้การบอกปากต่อปากแทน โดยจะรับลูกค้าไม่ให้มากเกินไป กะประมาณให้พอกับกำลังและวัตถุดิบที่มีในแต่ละวัน เป็นการทำการเกษตรที่ครบวงจรตั้งแต่การผลิต การจำหน่าย และการตลาด โดยไม่ได้หว้งว่าจะต้องร่ำรวยขึ้นมาทันทีทันใด แต่รับรองได้ว่าอยู่ได้อย่างสบายๆ แน่นอน

แนวคิดของการทำการเกษตรโดยดึงตลาดเข้ามาเป็นแนวคิดที่กำลังเป็นที่นิยมสำหรับการทำการเกษตรในยุคปัจจุบันที่ผลิตในลักษณะเอกลักษณ์เฉพาะตน ซึ่งผู้ที่จะทำการเกษตรในรูปแบบนี้ต้องสร้างความแตกต่างให้เกิดขึ้นกับผลิตภัณฑ์ของตนเอง สร้างมูลค่าเพิ่มให้เกิดขึ้น ไม่ใช่การผลิตในลักษณะเดิมๆ อีกต่อไป เพราะการผลิตในลักษณะเดิมๆ ผู้บริโภคสามารถหาจากที่ไหนก็ได้ แต่การผลิตและการเพิ่มมูลค่าให้กับผลิตภัณฑ์ของตนเองให้แตกต่างจากแหล่งอื่น เป็นประเด็นที่ต้องสร้างและทำความเข้าใจ หากสามารถทำได้ เชื่อได้ว่าจะสามารถใช้ชีวิตเป็นเกษตรกรอิสระได้อย่างแท้จริง

สมชาย ชาญณรงค์กุล

แม็คโคร เดินหน้าช่วยเหลือเกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้งก้ามกราม จุดพลุเปิดเทศกาล “ชวนกินกุ้งไทย ฯ” หลังลงนามรับซื้อภายใต้สัญญาข้อตกลงมาตรฐานของกรมการค้าภายใน 15 ตัน ลงพื้นที่ติวเข้มพัฒนาคุณภาพ แนะจัดระบบซัพพลายเชน เจาะตลาดร้านอาหาร พร้อมโปรแกรมกิจกรรมส่งเสริมการขาย สู่ 100 สาขาทั่วไทย กระตุ้นการบริโภครองรับเทศกาล

นางศิริพร เดชสิงห์ รองประธานเจ้าหน้าที่บริหาร สายงานการสื่อสารองค์กร บริษัท สยามแม็คโคร จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า แม็คโครให้ความสำคัญกับการคัดสรรอาหารคุณภาพและความปลอดภัยตามมาตรฐานสากล เพื่อตอบสนองผู้ประกอบการธุรกิจอาหาร ลูกค้าสมาชิก และผู้บริโภคยุคใหม่ที่ใส่ใจสุขภาพมาตลอด 30 ปี รวมทั้งให้การสนับสนุนผลผลิตของเกษตรกรไทยต่อเนื่อง เช่นเดียวกับ การลงนามรับซื้อกุ้งก้ามกรามกับผู้แทนสมาชิกของสมาคมผู้เพาะสัตว์น้ำไทยในภาคกลาง 4 จังหวัด ได้แก่ ราชบุรี นครปฐม กาญจนบุรี สุพรรณบุรี ภายใต้สัญญาข้อตกลงมาตรฐานของกรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ 15 ตัน โดยแม็คโครให้คำแนะนำเกษตรกรด้านการตลาด ซัพพลายเชน เน้นคุณภาพปลอดภัยไร้ฟอร์มาลีน และจัดกิจกรรมส่งเสริมการขายจนถึงสิ้นปี เพื่อให้คนไทยได้บริโภคกุ้งใหญ่คุณภาพดี ซึ่งจะวางขายใน 100 สาขาทั่วประเทศ

“เทศกาล ชวนกินกุ้งไทย ช่วยเกษตรกรไทยเติบโตยั่งยืน นอกจากจะช่วยรับซื้อผลผลิตจากเกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้งก้ามกรามพื้นที่ภาคกลาง ที่กำลังประสบปัญหาผลผลิตล้นตลาดแล้ว แม็คโครยังเน้นคัดสรรความสมบูรณ์ของกุ้ง เนื้อแน่น ขนาด 8-10 ตัวต่อกิโลกรัม ซึ่งเป็นที่ต้องการของกลุ่มร้านอาหาร การพัฒนาระบบซัพพลายเชน หรือการขนส่งสินค้าให้คงความสด สะอาด ต้องผ่านกระบวนการตรวจสอบมาตรฐานความปลอดภัยที่ศูนย์กระจายสินค้า และทำโปรโมชั่นในราคา 399 บาท เพื่อให้คนไทยได้รับประทานกุ้งคุณภาพดี คุ้มราคาและปลอดภัย”

ทั้งนี้ กุ้งก้ามกราม เป็นหนึ่งในสินค้าเกษตร 10 ชนิด ที่คณะกรรมการและมาตรการช่วยเหลือเกษตรกร (คชก.) มุ่งช่วยเหลือ เพราะมีปัญหาด้านราคา ผลผลิตมาก แต่ความต้องการบริโภคลดลงโดยแม็คโคร เป็นหนึ่งในภาคีเครือข่าย ที่กรมการค้าภายใน เชื่อมโยงให้เกษตรกรมีช่องทางตลาดในการระบายผลผลิต ซึ่งได้วางแผนพัฒนาต่อยอดเกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้งก้ามกรามในด้านต่างๆ ให้แข็งแกร่ง ประกอบอาชีพได้มั่นคงและยั่งยืน

นางสาวทัศนีย์  เมืองแก้ว รองเลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) เปิดเผยผลการติดตามสถานการณ์หอมแดง ใน จ.ศรีสะเกษ แหล่งผลิตสำคัญของประเทศการผลิตหอมแดง ปี 2563 หรือปีเพาะปลูก2562/63 คาดว่า มีเนื้อที่เพาะปลูก 14,817 ไร่ ลดลงจากปีที่แล้ว 7,979 ไร่ (ลดลงร้อยละ 35) เนื่องจากปีที่ผ่านมาหอมแดงได้รับผลกระทบจากสภาพอากาศแปรปรวน ร้อนจัด ความชื้นในอากาศ มีน้อย หอมแดงจึงมีหัวเล็ก แคระแกร็น และเกิดปัญหาหนอนกระทู้ระบาด ส่งผลให้เกษตรกรลดพื้นที่เพาะปลูก อย่างไรก็ตาม ถึงแม้เนื้อที่เพาะปลูกลดลงแต่ผลผลิตรวมเพิ่มขึ้นอยู่ที่ 45,665 ตัน เพิ่มขึ้นจากปีที่แล้ว 2,872 ตัน (เพิ่มขึ้นร้อยละ 7) และผลผลิตต่อเนื้อที่เก็บเกี่ยว 3,082 กก./ไร่ เพิ่มขึ้นจากปีที่แล้ว 1,205 กก./ไร่ (เพิ่มขึ้นร้อยละ 64) ทั้งนี้ เนื่องจากสภาพอากาศเย็น ความชื้นในอากาศสูง เหมาะสำหรับเจริญเติบโต และไม่มีโรคแมลงรบกวน คาดว่าผลผลิตหอมแดงจะออกสู่ตลาดมากที่สุดช่วงเดือนธันวาคม 2562 – มกราคม 2563

สำหรับต้นทุนการผลิตของเกษตรกร เฉลี่ยอยู่ที่ 12 บาท/กก. ลดลงจากปีที่ผ่านมาเฉลี่ย 5 บาท/กก. (ปี 61/62 ต้นทุนเฉลี่ย 17 บาท/กก.) ส่วนราคาที่เกษตรกรขายได้สูงขึ้นจากปีที่ผ่านมา (ราคา ณ 20 พฤศจิกายน 2562) หอมแดงสด ที่ยังไม่ตากราคาเฉลี่ย 18 บาท/กก. หอมปึ่ง ซึ่งเป็นหอมแดงที่เก็บเกี่ยวและแขวนตากในโรงเก็บ 12 วัน ราคาเฉลี่ย 35 บาท/กก. และหอมมัดจุกใหญ่ ราคาเฉลี่ย 55 บาท/กก. (ราคาปี 61/62 ของหอมแดงสด หอมปึ่ง และหอมมัดจุกใหญ่ อยู่ที่เฉลี่ย 12, 20 และ 35 บาท/กก. ตามลำดับ) โดยการซื้อขายหอมแดงจะมีพ่อค้าในชุมชน พ่อค้ารายย่อย พ่อค้าเร่ มารับซื้อจากเกษตรกร ส่วนพ่อค้ารายใหญ่ในจ.ศรีสะเกษจะรับซื้อหอมแดงเพื่อส่งให้ลูกค้าทั้งในและต่างประเทศ เช่น อินโดนีเซีย มาเลเซีย

รองเลขาธิการ สศก. กล่าวทิ้งท้ายว่า จากราคาหอมแดงที่เพิ่มสูงขึ้นในปีนี้ นับเป็นโอกาสทองของเกษตรกร ทำให้มีรายได้เพิ่มขึ้นและมีเงินทุนสำรองเพียงพอสำหรับเพาะปลูกในปีถัดไป อย่างไรก็ตาม เกษตรกรควรรักษาผลผลิตหอมแดงให้มีคุณภาพ สำหรับเกษตรกรที่สนใจข้อมูลเพิ่มเติมด้านการผลิตสอบถามได้ที่ สศก. 11 จ.อุบลราชธานี โทร. 0-4534-4654 หรืออี-เมล zone11@oae.go.th

นายบรรจง  จำนงศิตธรรม  รองอธิบดีกรมประมง กล่าวว่า ระยะนี้หลายพื้นที่โดยเฉพาะภาคเหนือและอีสาน มีอากาศหนาวเย็นลง แต่บางพื้นที่มีฝนตกสลับกับอากาศร้อน ทำให้อุณหภูมิของน้ำในรอบวันแตกต่างกันมาก ลักษณะเช่นนี้จะมีผลกระทบต่อสุขภาพปลาเป็นอย่างมาก ทำให้ปลาอ่อนแอ ป่วย และติดโรคง่าย ทั้งนี้ ช่วงต้นหนาว ระหว่างเดือนพฤศจิกายน – ธันวาคม น้ำจะมีอุณหภูมิต่ำเป็นเหตุทำให้เชื้อโรคบางชนิดเจริญเติบโตและแพร่กระจายได้ดี โดยเฉพาะโรคอียูเอส โรคตัวด่าง และโรคไวรัสเคเอชวี ส่งผลกระทบต่อเกษตรกรที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ กรมฯมอบให้เจ้าหน้าที่ประจำสำนักงานประมงจังหวัดต่างๆ ลงพื้นที่ให้คำแนะนำแก่เกษตรกรเบื้องต้น เพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยงและป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น และเป็นการควบคุมโคระบาดช่วงฤดูหนาว ขอให้เกษตรกรปฏิบัติตามคำแนะนำของกรมประมง ดังนี้

1.ควรวางแผนเลี้ยงปลาให้อยู่ในช่วงเหมาะสม หรืองดเว้นเลี้ยงปลาช่วงฤดูหนาว 2.ควรมีบ่อพักน้ำใช้ในฟาร์มเพียงพอตลอดฤดูกาล โดยเฉพาะฤดูหนาว 3.เลือกชนิดปลาที่จะเลี้ยงให้เหมาะสมกับฤดูกาล โดยฤดูหนาว ควรเลือกปลาที่เสี่ยงเกิดโรคระบาดน้อย เช่น ปลานิล ปลาจีน และปลาไม่มีเกล็ด ที่สำคัญควรลดความหนาแน่นของปลาที่ปล่อยลงเลี้ยงและหมั่นเอาใจใส่ ตรวจสุขภาพปลาสม่ำเสมอ 4. ควบคุมปริมาณการให้อาหารอย่างเหมาะสม ลดปริมาณอาหารที่จะให้ลง 10-15%  เนื่องจากช่วงอุณหภูมิต่ำปลาจะกินอาหารน้อยลง ถ้ามีปริมาณอาหารเหลือจะสะสมตามพื้นบ่อ ส่งผลให้น้ำเน่าเสีย เกิดก๊าซพิษ มีผลกระทบต่อสุขภาพปลา ทั้งนี้ อาจเสริมวิตามินซีในอาหารตามอัตราการใช้ที่ระบุในฉลาก โดยน้ำหนัก จะช่วยเสริมสร้างความแข็งแรง ต้านทานโรคและลดความเครียดของปลาได้ 5. ควบคุมคุณภาพน้ำในบ่อ โดยใช้เกลือแกงละลายน้ำสาดให้ทั่วบ่อ ประมาณ 100-150 กิโลกรัมต่อไร่   6. หากพบมีปลาที่เลี้ยงป่วยหรืออาการผิดปกติควรแยกเลี้ยงและรักษาต่างหาก กรณีป่วยหนักควรทำลายทิ้ง ป้องกันการแพร่ระบาดของโรค หรือหากพบปลาตายในบ่อเลี้ยงให้กำจัดโดยฝังหรือเผา ทั้งนี้ กรณีปลาในแหล่งน้ำธรรมชาติผิดปกติ ให้รีบปิดทางน้ำเข้าและหยุดเติมน้ำจากธรรมชาติเข้ามาในบ่อทันที

7. หากไม่สามารถเปลี่ยนถ่ายน้ำช่วงการเลี้ยง ให้ควบคุมปริมาณการให้อาหาร 8.หากพบว่าน้ำในบ่อเริ่มเน่า โดยสังเกตว่ามีก๊าซผุดขึ้นมาจากพื้นบ่อ ให้ใช้เกลือสาดประมาณ 200 – 300 กิโลกรัมต่อบ่อขนาด 1 ไร่  เพื่อลดความเป็นพิษของก๊าซพิษ เช่น แอมโมเนีย 9.เมื่ออากาศเริ่มเข้าสู่สภาวะเหมาะสมและพบว่าปลาในธรรมชาติเป็นปกติ ควรเปลี่ยนถ่ายน้ำตามความเหมาะสม และให้อาหารปลาได้ตามปกติ

ทั้งนี้ เกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำควรหมั่นสังเกตสัตว์น้ำระยะนี้ใกล้ชิด หากพบมีปลาป่วยหรือมีอาการผิดปกติ แจ้งหรือขอรับคำปรึกษาได้ที่ สำนักงานประมงจังหวัด หรือ ศูนย์วิจัยฯ สัตว์น้ำชายฝั่ง/น้ำจืด ของกรมประมงในพื้นที่หรือ กองวิจัยและพัฒนาสุขภาพสัตว์น้ำ กรุงเทพฯ โทร.0-2579-4122