ประเทศไทยเคยได้ชื่อว่าเป็นแผ่นดินเต็มไปด้วยทรัพยากร“ป่าไม้” ที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งในโลก แต่ในช่วงระยะเวลาไม่กี่สิบปีที่ผ่านมา ป่าไม้ของเรากลับถูกบุกรุกคุกคามจนลดลงอย่างต่อเนื่อง จากในปี พ.ศ.2516 ที่เราเคยมีพื้นที่ป่าไม้ทั่วประเทศถึง 138 ล้านไร่ หรือคิดเป็น 43.2% ของพื้นที่ประเทศ แต่จากข้อมูลของกรมป่าไม้เมื่อปี 2558 กลับพบว่าเนื้อที่ป่าไม้ในบ้านเราลดเหลือเพียง 102 ล้านไร่ หรือคิดเป็น 31.6% ของพื้นที่ประเทศเท่านั้น

หรือหากจะพูดให้ชัดเจนขึ้น ก็คือ ในช่วงเวลา 40 กว่าปีที่ผ่านมา ประเทศไทยได้สูญเสียพื้นที่ป่าไปแล้วถึงกว่า 36 ล้านไร่!

ขณะที่ปัจจัยสำคัญที่ทำให้เราต้องสูญเสียป่าไม้ไปอย่างมากมายขนาดนี้ ย่อมหนีไม่พ้นปัญหาหลักเพียงไม่กี่อย่างที่เป็นสาเหตุหลัก นั่นคือ การลักลอบตัดไม้ การบุกรุกเพื่อแสวงหาที่ทำกินของประชาชน และการลักลอบเข้ามาถือครองพื้นที่เพื่อก่อสร้างรีสอร์ท บ้านพักตากอากาศ หรือผลประโยชน์อื่นๆ ของกลุ่มนายทุนและผู้มีอิทธิพลทางสังคม

นี่จึงสะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นที่ประเทศไทยต้องเร่งดำเนินการมาตรการต่างๆที่มีประสิทธิภาพ เพื่อให้สามารถกอบกู้วิกฤติและพลิกฟื้นผืนป่าให้กลับคืนมาอย่างเร่งด่วน!

ทั้งนี้ตลอดระยะเวลาเกือบ 3 ปี ที่คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) และรัฐบาลภายใต้การนำของ พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี เข้ามาบริหารประเทศ ได้ให้ความสำคัญต่อการแก้ไขปัญหาการบุกรุกทำลายทรัพยากรป่าไม้ของประเทศอย่างต่อเนื่อง เพื่อดำเนินการกับกลุ่มผู้บุกรุก และแสวงประโยชน์ในการใช้พื้นที่ป่าไม้โดยมิชอบอย่างเด็ดขาด

โดย กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) เป็นหน่วยงานหลักในการบูรณาการการปฏิบัติร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยร่วมกับกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายใน (กอ.รมน.), กระทรวงมหาดไทย, กระทรวงกลาโหม, กระทรวงเกษตรและสหกรณ์, กรมสอบสวนคดีพิเศษ, สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุกจริตในภาครัฐ และสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน เป็นต้น ซึ่งที่ผ่านมาสามารถดำเนินการทวงคืนผืนป่าได้แล้วจำนวน 349,000.76 ไร่ ฟื้นฟูพื้นที่ป่าไม้ จำนวน 212,498.37 ไร่

ขณะที่มาตรการหนึ่งที่ พลเอกสุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้สั่งการให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการ เพื่อให้การบริหารจัดการและแก้ไขปัญหาดังกล่าว มีศูนย์กลางในการประสานการปฏิบัติที่มีคุณภาพ มีความยั่งยืน และมีการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่ เข้ามาช่วยเหลือในการวิเคราะห์และติดตามผลการปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพ คือ การจัดตั้ง “ศูนย์ปฏิบัติการพิทักษ์ป่า” (ศปก.พป.) ประกอบด้วย กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชกรมป่าไม้ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง โดยมีการเชื่อมโยงเป็นเครือข่ายกับ ศูนย์ปฏิบัติการของ กอ.รมน., เหล่าทัพ, สำนักงานตำรวจแห่งชาติ และฝ่ายปกครอง โดยมีดำเนินงานภารกิจสำคัญประกอบด้วย

1.มุ่งเน้นในพื้นที่ที่ล่อแหลมต่อการบุกรุกทำลายทรัพยากรป่าไม้ที่มีนายทุนหรือผู้มีอิทธิพลอยู่เบื้องหลัง

2.คดีที่เกี่ยวข้องกับการบุกรุกพื้นที่ป่า รวมถึงการออกเอกสารสิทธิที่ดินที่มิชอบด้วยกฎหมายในพื้นที่ป่า

3.การทำไม้มีค่าที่กระทำเป็นขบวนการเพื่อลักลอบไปจำหน่ายต่างประเทศ

4.การลักลอบมีหรือค้าสัตว์ป่า

5.ลดกลุ่มอิทธิพลที่เกี่ยวกับเครือข่ายการลักลอบตัดไม้ทำลายป่า

ทั้งนี้ การดำเนินการของ ศปก.พป. จะอยู่ภายใต้การกำกับของ “คณะอนุกรรมการขับเคลื่อนการพิทักษ์ป่า” ซึ่งประกอบด้วยผู้บริหารจากทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การปฏิบัติของ ศปก.พป. มีเป้าหมาย และทิศทางที่ชัดเจน มีความสุภาพ โปร่งใส เป็นธรรม และไม่เลือกปฏิบัติ บนพื้นฐานของการรักษาผลประโยชน์ของชาติ

อันจะนำไปสู่เป้าหมายสูงสุดของรัฐบาล นั่นคือ“การทวงคืนผืนป่าให้กับแผ่นดิน” เพื่อสร้างความมั่นคงให้กับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศไทยให้ได้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืนตลอดไป

ช่วงตั้งแต่เดือนพฤษภาคม จนถึงเดือนมิถุนายน ของทุกปี จะเป็นช่วงผลไม้ภาคตะวันออก ออกมากที่สุด ได้แก่ ทุเรียน มังคุด เงาะ ทางสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร ได้คาดการณ์ไว้ว่าปีนี้ผลไม้ภาคตะวันออกจะมีปริมาณมากขึ้นแต่ยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ

นางสาวจริยา สุทธิไชยา เลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กล่าวว่า สถานการณ์ผลไม้ภาคตะวันออก
ที่ออกในไตรมาสที่ 2 (เมษายน-มิถุนายน 2560) จะมีปริมาณที่ใกล้เคียงกับปีปกติคือปี 2556-2557 เนื่องจากปี 2558-2559 เป็นปีที่ประสบกับภาวะภัยแล้ง ทำให้ผลไม้ออกน้อยกว่าปกติ ฉะนั้นในปี 2560 ปริมาณผลผลิตน่าจะเพิ่มขึ้นจากปีที่ผ่านมาแต่ยังถือว่าอยู่ในเกณฑ์ปกติ อีกทั้งเกษตรกรมีการบริหารจัดการให้ผลผลิตออกนอกฤดูส่วนหนึ่งทำให้ผลผลิตไม่กระจุกตัวในช่วงที่ผลผลิตออกพร้อมๆ กัน นอกจากนี้ เกษตรกรชาวสวนผลไม้ภาคตะวันออกส่วนใหญ่มีการบริหารจัดการแปลงที่ดี ได้รับการรับรองมาตรฐานแปลง GAP ขณะที่โรงคัดบรรจุก็ได้มาตรฐาน GMP และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ส่งผลให้สินค้ามีคุณภาพเป็นที่ต้องการของผู้บริโภค โดยเฉพาะทุเรียน ได้รับความสนใจในต่างประเทศอย่างมาก เช่น มณฑลเสฉวน ประเทศจีน ฮ่องกง มาเลเซีย อินโดนีเซีย และมีตลาดใหม่อย่างเกาหลีใต้ ทำให้ความต้องการผลไม้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จึงเชื่อมั่นว่าผลไม้ภาคตะวันออกที่กำลังทยอยออกสู่ตลาดจะมีตลาดรองรับทั้งในและต่างประเทศ และจะช่วยให้จีดีพีภาคเกษตร ไตรมาส 2 มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นด้วย

ในปีที่ผ่านมาผลไม้ไทยได้ส่วนแบ่งการตลาดในตลาดโลก ประมาณ 80% มูลค่าส่งออกรวม 25,000 ล้านบาท ในจำนวนนี้ทุเรียนมีการส่งออกมูลค่าสูงถึง 20,000 ล้านบาท มังคุด ส่งออก 4,200 ล้านบาท และเงาะ 550 ล้านบาท ทั้งนี้ จากการดำเนินการภายใต้ยุทธศาสตร์พัฒนาผลไม้ไทย ระยะที่ 1 (2558-2560) เพื่อพัฒนาผลไม้ไทยให้เป็นผลไม้ที่ปลอดภัยต่อผู้บริโภค ด้วยกระบวนการผลิตที่ผ่านการรับรองมาตรฐานจีเอพี มีการบริหารจัดการผลผลิตกระจายออกนอกฤดู มีการดูแลรักษาผลผลิตโดยเฉพาะการเก็บผลผลิตที่มีคุณภาพ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภคทั้งในและต่างประเทศ ที่สำคัญคือสร้างรายได้ที่มั่นคงให้กับเกษตรกรชาวสวนผลไม้ รวมถึงการบูรณาการของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง คณะทำงานระดับจังหวัด หรือ Single Command ที่ได้ลงพื้นที่พบปะกับเจ้าของสวนผลไม้โดยเฉพาะสวนทุเรียน รวมถึงผู้ประกอบการโรงคัดบรรจุ รณรงค์ให้เก็บเกี่ยวเฉพาะทุเรียนที่มีผลแก่เท่านั้น เพื่อรักษาภาพลักษณ์ของทุเรียนราชาแห่งผลไม้ไทย ให้คงความโดดเด่นและเป็นที่ต้องการของผู้บริโภคต่อไป

“จากความสามารถของเกษตรกรชาวสวนผลไม้ที่มีการปรับตัวนำนวัตกรรม เทคโนโลยีเข้ามาใช้ในกระบวนการผลิต รวมทั้งความร่วมมือของทุกภาคส่วนที่ช่วยส่งเสริมให้เกษตรกรมีการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี อีกทั้งพัฒนางานวิจัย เช่น การยืดอายุการเก็บรักษาผลไม้ หรือการแปรรูป ล้วนส่งผลให้เกษตรกรชาวสวนผลไม้มีโอกาสในการจำหน่ายผลผลิตได้ยาวนานและมีมูลค่าเพิ่มขึ้น หากเกษตรกรสามารถรักษามาตรฐานการผลิตให้ได้คุณภาพเป็นที่ต้องการของตลาด เชื่อมั่นว่าปีนี้มูลค่าการส่งออกผลไม้ไทย
จะเติบโตขึ้นจากปีที่ผ่านมาไม่ต่ำกว่า 10% อย่างแน่นอน” เลขาธิการ สศก. กล่าว

สำหรับเกษตรกรที่สนใจกระบวนการผลิตสินค้าที่ดีมีคุณภาพ สามารถไปเรียนรู้ได้จากศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก. 882 ศูนย์ทั่วประเทศ) เพื่อพัฒนาศักยภาพการผลิตของตนเอง สร้างโอกาสและรายได้ที่ยั่งยืนต่อไป

สถานการณ์การผลิตข้าวใน 7 จังหวัดภาคใต้ตอนล่างมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยปี 2559 มีพื้นที่เพาะปลูกจำนวน 524,562 ไร่ และพื้นที่เก็บเกี่ยว 520,300 ไร่ มีผลผลิตรวม 91395 ตัน และมีผลผลิตเฉลี่ย 409 กิโลกรัมต่อไร่ เนื่องจากมีการใช้เทคโนโลยีการผลิตค่อนข้างน้อย ในขณะที่ต้นทุนการผลิตสูงและปัญหาโรคแมลงศัตรูข้าวมีแนวโน้มการระบาดรุนแรงมากขึ้น

นายจตุรงค์ พรหมวิจิต นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรชำนาญการพิเศษ สำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 5 จังหวัดสงขลา กรมส่งเสริมการเกษตร เปิดเผยว่า การผลิตข้าวในภาคใต้ตอนล่าง มี 2 ประเภท คือผลิตเพื่อบริโภคและผลิตเพื่อการค้าโดยเกษตรกรที่ผลิตเพื่อบริโภคมักจะใช้ข้าวพันธุ์พื้นเมืองเป็นหลักเช่น ข้าวสังข์หยด ข้าวพันธุ์มาเลย์ซีบูกันตัง ข้าวเล็บนก และมีการใช้ข้าวพันธุ์ส่งเสริมบ้างเช่น ข้าวหอมปทุมธานี 1 เป็นต้น ข้าวที่ผลิตเพื่อบริโภคเกษตรกรจะตากแดด 2-3 แดดและเก็บรักษาไว้ในโรงเรือน ส่วนเกษตรกรที่ผลิตเพื่อการค้าจะใช้พันธุ์เฉี้ยงพัทลุง หอมปทุมธานี 1 ชัยนาท 1 พิษณุโลก 2 ตระกูล กข เช่น กข 5 29 34 และ 47 เป็นต้น ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นข้าวเมล็ดแข็ง ที่ผู้บริโภคไม่นิยม เกษตรกรส่วนใหญ่จะจำหน่ายที่หน้าแปลง ไม่มีการตากแดดเพื่อลดความชื้น หรือการเก็บไว้ในยุ้งฉางเพื่อชะลอการจำหน่าย ทำให้เกษตรกรมักถูกกดราคาจากพ่อค้าคนกลางที่มารับซื้อทุกปีดังนั้นเกษตรกรจะต้องปรับแนวคิดการทำนาใหม่ โดยมุ่งเน้นการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตข้าว เพื่อการพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน ด้วยการการลดต้นทุนการผลิตข้าว โดยมีแนวทางปฏิบัติคือ ลดการใช้อัตราเมล็ดพันธุ์และเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ใช้เอง เกษตรกรต้องใช้เมล็ดพันธุ์ที่ดีบริสุทธิ์ ไม่มีเมล็ดอื่นปลอมปน โดยปกติอัตราการใช้เมล็ดพันธุ์ที่เหมาะสมสำหรับนาหว่านสำรวยประมาณ 14-15 กิโลกรัมต่อไร่ นาหยอดดินแห้งและหยอดน้ำตมอัตรา 8-10 กิโลกรัมต่อไร่ ลดการใช้ปุ๋ยเคมีโดยการใช้ปุ๋ยเคมีตามค่าวิเคราะห์ดินและการผสมปุ๋ยใช้เอง มีการประเมินตรวจวิเคราะห์ความอุดมสมบูรณ์ หรือการวิเคราะห์หาปริมาณธาตุอาหารในดินก่อนการปลูกพืช รวมถึงการปรับปรุงบำรุงดิน เป็นหัวใจหลักของระบบเกษตรกรรมที่ยั่งยืน ถ้าดินมีความอุดมสมบูรณ์ผลผลิตที่ได้จะดี มีคุณภาพสูง ต้นทุนการผลิตต่ำ โดยการใช้ปุ๋ยพืชสดเช่นปลูกปอเทืองและไถกลบเมื่อออกดอก แหนแดง สาหร่ายในนาข้าว และการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ เป็นต้น

นอกจากนี้ การรวมกลุ่มเพื่อการผลิต เช่น การใช้เครื่องจักรกล การซื้อปัจจัยการผลิต ในรูปนาแปลงใหญ่การทำนาในภาคใต้ตอนล่าง มีต้นทุนการผลิตที่สูง ปัจจัยที่สำคัญคือค่าเมล็ดพันธุ์ ค่าปุ๋ยเคมีและการจ้างเครื่องจักรกลการเกษตรทั้งรถไถนา และรถเกี่ยวข้าว เนื่องจากเป็นปัจจัยที่มีราคาแพง และเกษตรกรมีความจำเป็นต้องใช้ การซื้อปัจจัยการผลิต และจ้างเครื่องจักรกลทางการเกษตร ถ้าต่างคนต่างซื้อและจ้างจะได้ราคาทั่วไปตามท้องตลาดแต่ถ้าเกษตรกรมีการรวมกลุ่มกัน หรือซื้อในรูปกลุ่ม จะมีอำนาจในการต่อรองด้านราคาให้ต่ำลงได้ เช่นการซื้อเมล็ดพันธุ์ข้าวจากศูนย์ผลิตเมล็ดพันธุ์ของทางราชการ เกษตรกรจะได้ส่วนลดอย่างน้อย 5% ส่วนการซื้อปุ๋ย หรือการใช้เครื่องจักรกลทางการเกษตรก็เช่นกันเกษตรกรสามารถต่อรองราคากับร้านค้าหรือบริษัทที่จำหน่าย หรือให้เช่าบริการเครื่องจักรกลในราคาที่ต่ำกว่าท้องตลาดได้

ทั้งนี้ เกษตรกรทำนาในภาคใต้ตอนล่างมักประสบปัญหาขาดทุนมาโดยตลอด เนื่องจากสภาพปัญหาต้นทุนการผลิตสูง ในขณะที่ผลผลิตต่อไรต่ำ ประสบกับภัยธรรมชาติบ่อยครั้ง และปัญหาราคาข้าวตกต่ำจากข้ออ้างข้าวมีความชื้น และสิ่งปลอมปนสูง ดังนั้น
เกษตรกรทำนาในภาคใต้ตอนล่าง จึงควรปรับแนวคิดและวิธีการผลิตที่มุ่งเน้นเพื่อการบริโภค และแปรรูปเป็นหลัก ไม่เน้นการผลิตเพื่อการจำหน่ายข้าวเปลือกกับโรงสีและนายทุน ถึงแม้ว่าภาคไต้จะเป็นพื้นที่ที่ผลิตข้าวไม่เพียงพอกับผู้บริโภค แต่ไม่เป็นข้อได้เปรียบในการจำหน่ายข้าวได้ราคาสูงกว่าพื้นที่อื่นๆ แต่การปรับแนวคิดการผลิตข้าวของเกษตรกรจะช่วยแก้ปัญหาได้อย่างยั่งยืน โดยใช้วิธีการลดต้นทุนการผลิตดังที่กล่าวมา มีการจัดการพื้นที่ไม่ให้มีวัชพืช และสิ่งปลอมปนในผลผลิตข้าว มีการตากข้าวเปลือกเพื่อลดความชื้น จัดทำยุ้งฉางเพื่อพักเก็บและยืดอายุการเก็บผลผลิตให้นานขึ้น มีการแปรรูปผลผลิตเป็นข้าวสารและผลิตภัณฑ์จำหน่าย ในท้องถิ่นและพื้นที่ใกล้เคียง โดยอาจมีการรวมกลุ่มกันตั้งโรงสีข้าวในชุมชนเพื่อการพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน เก็บข้าวในยุ้งฉางหรือหันมาแปรรูปทำการตลาดและจำหน่ายเอง จะช่วยลดปริมาณข้าวเปลือกในตลาดให้น้อยลง สามารถช่วยผลักดันให้ราคาข้าวเปลือกในตลาดเพิ่มสูงขึ้นอีกทางหนึ่ง

“การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตข้าวอย่างยั่งยืน เป็นแนวทางที่เกษตรกรสามารถดำเนินการได้และสามารถแก้ปัญหาการทำนาได้อย่างสัมฤทธิผล แต่เกษตรกรจะต้องมีแนวคิดในการพัฒนาที่มุ่งเน้นแก้ไขปัญหาของตนเองอย่างเป็นระบบ มีความมุ่งมั่นที่จะเอาชนะปัญหาอุปสรรคที่เป็นอยู่ ต้องมีความรู้เชิงวิทยาศาสตร์และระบบธุรกิจเข้ามาเกี่ยวข้อง จะต้องปรับเปลี่ยนระบบแนวคิดจากเดิมค่อนข้างชัดเจน มีการผลิตเชิงประณีตมีมุมมองการพึ่งพาตนเองเป็นหลัก และใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเป็นกรอบในการขับเคลื่อน”นายจตุรงค์ กล่าว

กรมพัฒนาที่ดิน เร่งขับเคลื่อนการพัฒนาเกษตรอินทรีย์ เผยใช้ระบบการรับรองแบบมีส่วนร่วม (Participatory Guarantee System: PGS) เป็นใบเบิกทางสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภค คาดสามารถยกระดับสินค้าเกษตรอินทรีย์ไทยสู่ความเข้มแข็งและยั่งยืนได้

นายเข้มแข็ง ยุติธรรมดำรง รองอธิบดีกรมพัฒนาที่ดิน เปิดเผยว่า ปี พ.ศ. 2560 กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้กำหนดให้เป็น “ปีแห่งการยกระดับมาตรฐานสินค้าเกษตรสู่ความยั่งยืน” พร้อมกับให้ทุกหน่วยงานในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เร่งขับเคลื่อนงานเพื่อยกระดับคุณภาพมาตรฐานสินค้าเกษตรทั้งระบบ โดยในปี 2560 กรมพัฒนาที่ดินมีแผนการดำเนินงานมุ่งเน้นไปที่การพัฒนากลุ่มเกษตรกรฯ ให้เข้าสู่ระบบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ โดยกรมพัฒนาที่ดิน ได้จัดทำโครงการพัฒนากลุ่มเกษตรกรสู่การรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ขึ้น มีวัตถุประสงค์เพื่อให้การสนับสนุนกลุ่มเกษตรกรที่มีความพร้อมและสมัครใจเข้าสู่การรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ ซึ่งมีเจ้าหน้าที่ของกรมพัฒนาที่ดินทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาด้านเกษตรอินทรีย์ให้กับกลุ่มเกษตรกร

โดยจะมีการถ่ายทอดองค์ความรู้การผลิตเกษตรอินทรีย์ตามมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ การขับเคลื่อนกระบวนการรับรองแบบมีส่วนร่วม PGS ให้กับกลุ่มเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ จำนวน 200 กลุ่ม เกษตรกร 1,000 ราย พื้นที่ 10,000 ไร่ ใน 50 จังหวัด พร้อมกันนั้นก็จะมีการจัดตั้งศูนย์เรียนรู้เกษตรอินทรีย์ PGS จำนวน 10 แห่ง ใน 8 จังหวัด และจัดฝึกอบรมด้านเกษตรอินทรีย์ จำนวน 3 หลักสูตร คือ หลักสูตร “รอบรู้เกษตรอินทรีย์” หลักสูตร “การขับเคลื่อนเกษตรอินทรีย์ด้วยระบบการรับรองแบบมีส่วนร่วม” และหลักสูตร “เทคนิคการตรวจเยี่ยมฟาร์มเพื่อนในกระบวนการรับรองแบบมีส่วนร่วม” ซึ่งมีกลุ่มเป้าหมาย คือ บุคคลทั่วไป เจ้าหน้าที่กรมพัฒนาที่ดิน และเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ

สำหรับการขับเคลื่อนการพัฒนาเกษตรอินทรีย์ดังกล่าวได้มีการประชุมเชิงปฏิบัติการ “ขับเคลื่อนเกษตรอินทรีย์กรมพัฒนาที่ดิน” เพื่อชี้แจงนโยบายเกษตรอินทรีย์และแนวทางการดำเนินงานโครงการเกษตรอินทรีย์ปี 2560 รวมถึงบทบาทหน้าที่ของมิสเตอร์เกษตรอินทรีย์ ซึ่งจะทำหน้าที่เป็นวิทยากรแกนหลักในการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการพัฒนาที่ดินและเกษตรอินทรีย์ ที่ได้รับจากการอบรมให้กับเจ้าหน้าที่ในหน่วยงานที่ไม่ได้เข้ารับการฝึกอบรม และหน่วยงานอื่นๆ ทั้งยังเป็นผู้รับผิดชอบหลักในการดำเนินงานโครงการเกษตรอินทรีย์ของกรมพัฒนาที่ดิน ประกอบด้วย โครงการพัฒนากลุ่มเกษตรกรสู่การรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ โครงการจัดตั้งศูนย์เรียนรู้เกษตรอินทรีย์ PGS การเก็บข้อมูลกลุ่มเกษตรกรทำเกษตรอินทรีย์ เพื่อจัดทำฐานข้อมูลเกษตรอินทรีย์ และงานวิจัยเกี่ยวข้องกับเกษตรอินทรีย์ รวมทั้งเป็นผู้รับผิดชอบดำเนินการพัฒนาเกษตร กลุ่มเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ ให้สามารถเข้าสู่การรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ โดยใช้กระบวนการรับรองแบบมีส่วนร่วม PGS โดยภาพรวมจะคอยเป็นพี่เลี้ยงให้คำปรึกษาทางวิชาการ ให้คำแนะนำสนับสนุนช่วยเหลือให้กลุ่มเกษตรกรพัฒนาการผลิตเกษตรอินทรีย์จนผ่านการรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วม ภายใต้การดูแลของกรมพัฒนาที่ดิน และมูลนิธิเกษตรอินทรีย์ไทย และเชื่อมโยงด้านการตลาดเกษตรอินทรีย์ให้กับกลุ่มเกษตรกร

เข้มแข็ง  ยุติธรรมดำรง

นายเข้มแข็ง กล่าวว่า ทั้งนี้การขับเคลื่อนเกษตรอินทรีย์ในปีนี้มุ่งเน้นไปที่การสนับสนุนให้กลุ่มเกษตรกรผ่านระบบการตรวจรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วม (PGS) มีเป้าหมายเริ่มจากพี่น้องเกษตรกรรายย่อย ที่เดิมทำเกษตรอินทรีย์อยู่แล้วเพียงแต่ไม่สามารถสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภคได้ เนื่องจากไม่สามารถตรวจรับรองจากหน่วยงานต่างๆ ได้ แต่กระบวนการรับรองแบบมีส่วนร่วมดังกล่าว เป็นกระบวนการรับรองโดยใช้รูปแบบการรับรองโดยเกษตรกรด้วยกันเอง ไม่มีค่าใช้จ่าย ใช้ความซื่อสัตย์ในการประกอบอาชีพ ทั้งยังเป็นรูปแบบและมาตรฐานเดียวกับที่ยอมรับกันในระดับสากล ฉะนั้นการส่งเสริมให้เกษตรกรผู้ผลิตสินค้าเกษตรอินทรีย์ ได้รับการรับรองจากระบบดังกล่าวน่าจะเป็นอีกหนึ่งกลไกที่สร้างความน่าเชื่อถือให้กับผลผลิตเกษตรอินทรีย์ของเกษตรกรให้เกิดขึ้นกับผู้บริโภคได้มากยิ่งขึ้น

อย่างไรก็ตาม กรมพัฒนาที่ดิน มีความเชื่อมั่นว่าการดำเนินงานขับเคลื่อนเกษตรอินทรีย์ในปีนี้ ซึ่งมีมิสเตอร์เกษตรอินทรีย์ เป็นศูนย์กลางการขับเคลื่อนการดำเนินงานภายใต้การสนับสนุนให้กลุ่มเกษตรกรได้รับการรับรองในระดับสากล น่าจะผลักดันให้กลุ่มเกษตรกรสามารถเข้าสู่ระบบการรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ได้เพิ่มขึ้น ด้วยระบบรับรองเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วม (PGS) เป็นไปตามวัตถุประสงค์การส่งเสริมสนับสนุนให้กลุ่มเกษตรกรที่มีความพร้อมและสมัครใจ เข้าสู่การรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์อย่างเป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น เพื่อเพิ่มพื้นที่และปริมาณการผลิตเกษตรอินทรีย์ พร้อมทั้งเพิ่มปริมาณการค้าและการบริโภคสินค้าเกษตรอินทรีย์ภายในประเทศให้เพิ่มมากขึ้นตามนโยบายของภาครัฐต่อไป

การพัฒนาการเกษตรสู่ยุคเกษตร 4.0 คือการพัฒนาการเกษตรไปสู่ยุคเกษตรสมัยใหม่ ที่เน้นการใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยี
ผสมผสานกับภูมิปัญญาของเกษตรกร เพื่อขับเคลื่อนไปสู่การทำการเกษตรที่มั่นคง มั่งคั่งและยั่งยืน

อ้อมทิพย์ สุทธิพงศ์เกียรติ์

นางอ้อมทิพย์ สุทธิพงศ์เกียรติ์ ผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 2 จังหวัดราชบุรี กรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า กรมส่งเสริมการเกษตรมีนโยบายการขับเคลื่อนให้เกษตรกรและองค์กรเกษตรเป็นศูนย์กลางของการพัฒนาไปสู่เกษตรกร 4.0 ในส่วนของสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 2 จังหวัดราชบุรี ดูแลรับผิดชอบ 8 จังหวัดภาคตะวันตก
ได้แก่ จังหวัดกาญจนบุรี นครปฐม ประจวบคีรีขันธ์ เพชรบุรี ราชบุรี สมุทรสงคราม สมุทรสาคร และสุพรรณบุรี มีเกษตรกรและกลุ่มเกษตรกรอยู่จำนวนมาก จึงมีแนวทางการขับเคลื่อนนโยบายสู่การปฏิบัติเพื่อพัฒนาเกษตรกรไปสู่ยุค 4.0 รวม 4 ด้านด้วยกัน ดังนี้

1.ส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกรทั่วไปให้เป็น Smart Farmer เน้นการทำการเกษตรให้สอดคล้องกับศักยภาพของตนเอง และเป็นต้นแบบให้กับเกษตรกรในพื้นที่ 2.ส่งเสริมให้คนรุ่นใหม่เป็น Young Smart Farmer หรือเป็นผู้ประกอบการเกษตรด้านนวัตกรรมสมัยใหม่ มีการนำเทคโนโลยีสารสนเทศและนวัตกรรมใหม่ๆ มาปรับใช้ในการทำการเกษตรของตนเองเพื่อพัฒนาไปสู่การทำเกษตรเชิงธุรกิจหรือเกษตรดิจิตอล 3.ส่งเสริมและพัฒนา Farm Youth ยุวเกษตรให้มีทักษะการเกษตรขั้นพื้นฐาน เข้าถึง ICT และมีแนวคิดเชิงสร้างสรรค์ และ 4.ส่งเสริมและพัฒนา Farm Woman แม่บ้านเกษตรกร เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตและยกระดับเศรษฐกิจของครัวเรือนเกษตรกรไปสู่ความยั่งยืน

เชื่อมั่นว่าการส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกรทั้ง 4 ส่วนควบคู่กันไปนั้นจะสามารถทำให้เกษตรกรเป็นศูนย์กลางการพัฒนาไปสู่ยุคเกษตรสมัยใหม่ได้ แต่สิ่งที่ต้องเน้นหนักมากที่สุดอยู่ที่เกษตรกรรุ่นใหม่หรือ Young Smart Farmer เนื่องจากเป็นคนรุ่นใหม่ที่มีความรู้ความสามารถ มีการใช้นวัตกรรม เทคโนโลยีหรือช่องการสื่อสารออนไลน์เข้ามาพัฒนาระบบการผลิต การตลาด และมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ทำให้เห็นลู่ทางในการสร้างความเข้มแข็งให้กับธุรกิจเกษตรของตนเอง นับเป็นกำลังสำคัญในการนำพาภาคเกษตรให้เจริญก้าวหน้าและมีความมั่นคงอย่างยั่งยืน

ขณะนี้กำลังเร่งรวบรวมข้อมูล Young Smart Farmer ของทั้ง 8 จังหวัดภาคตะวันตก นำมาจัดเป็นกลุ่มแบ่งตามระดับความสามารถ เช่น กลุ่ม A เป็นต้นแบบที่มีศักยภาพสูง กลุ่ม B มีศักยภาพในระดับดี กลุ่ม C มีศักยภาพในระดับปานกลาง และกลุ่ม D
มีศักยภาพในระดับพอใช้ ก็จะนำผู้ที่อยู่ในแต่ละกลุ่มมาอบรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้หาจุดแข็งจุดด้อย จะได้เพิ่มเติมองค์ความรู้หรือพัฒนาให้ตรงตามความต้องการและเหมาะสมต่อไป คาดหวังว่าจะสามารถยกระดับผู้ที่อยู่ในกลุ่ม D ไป C จาก B ไป A เลื่อนขึ้นไปตามลำดับจนกระทั่งสามารถขึ้นมาอยู่ในจุดที่เข้มแข็งสามารถยืนได้ด้วยตนเองและแบ่งปันความรู้ความสามารถเผื่อแผ่ไปสู่เกษตรกรในพื้นที่ของตนเองต่อไปได้

ตัวอย่าง Young Smart Farmer ของจังหวัดสุพรรณบุรี คือ นายชาตรี รักธรรม จากเคยเป็นพนักงานบริษัทเอกชนด้านการ
เกษตรแล้วลาออกไปประกอบอาชีพทำการเกษตร โดยใช้องค์ความรู้และเทคโนโลยี และใช้ช่องทางการสื่อสารกับกลุ่มผู้บริโภคโดยตรงผ่านสื่อออนไลน์ ทำให้เข้าถึงผู้บริโภคได้จำนวนมากในเวลาอันรวดเร็ว

ชาตรี รักธรรม 

นายชาตรีเล่าว่า ส่วนตัวมองว่าอาชีพเกษตรเป็นอาชีพที่มีความสุข มีอิสระในการวางแผนบริหารจัดการ และมีความมั่นคงได้ แต่ต้องทำเกษตรแบบสมัยใหม่ อันดับแรกที่ต้องทำคือมองตลาดให้เจอแล้วผลิตสินค้าให้ตอบโจทย์กับความต้องการของผู้บริโภค และต้องผลิตสินค้าที่ดีมีคุณภาพมีมาตรฐานรองรับ ที่สำคัญคือต้องเจาะกลุ่มผู้บริโภคได้โดยตรงคือขายเองไม่ผ่านพ่อค้าคนกลาง ซึ่งปัจจุบันในยุคไทยแลนด์ 4.0 ที่ประชาชนส่วนใหญ่ตื่นมาก็เล่นโทรศัพท์สมาร์ทโฟน ติดตามข้อมูลข่าวสารผ่านมือถือ จากแอพพลิเคชั่นต่างๆ ทั้งเฟซบุ๊ค ไลน์ อินสตาแกรม หากเราจะเป็นเกษตร 4.0 ก็ต้องพัฒนาให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลง โดยใช้ประโยชน์จากที่คนสนใจ อย่างเช่น ที่ฟาร์มจะเปิดเฟซบุ๊ค ชื่อ “กิฟท์ อู่ทอง สวนกล้วยอู่ทอง” ไม่ได้เปิดเพื่อขายสินค้า แต่เปิดให้ทุกคนเห็นสตอรี่ผ่านการเล่าเรื่องราวของการทำการเกษตรว่าที่สวนทำอะไรบ้าง ผลิตแบบไหน มีความปลอดภัยเพียงใด รวมถึงมีการนำเอาเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาใช้อย่างไรบ้าง คนที่ติดตามดูเราก็จะเห็นเป็นการสร้างความเชื่อมั่นและเขาก็จะสนใจมาซื้อสินค้าเราเอง

อีกอย่างผู้บริโภคในยุคนี้ต้องการสินค้าปลอดภัยและอยากสัมผัสกับความเป็นธรรมชาติ เราก็พัฒนาสวนเราให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร เปิดให้ผู้สนใจเข้ามาเที่ยว กิน ช็อป เช่น เราปลูกมะเขือเทศเชอร์รี่ในโรงเรือนปิดแบบปลอดสารเคมีอยู่แล้ว นักท่องเที่ยวสามารถเข้าไปเก็บและซื้อกลับบ้านได้เลย หรือเมล่อนก็สามารถเขียนชื่อ หรือวาดรูป ทำสัญลักษณ์เพื่อจองและจ่ายเงิน รอเวลาผลผลิตเก็บเกี่ยวได้เจ้าของลูกนั้นจะมาเก็บเองหรือให้ส่งพัสดุไปให้ก็ได้ตามสะดวก

“เกษตรกรยุค 4.0 ต้องปรับเปลี่ยนระบบการผลิต ต้องใช้ตลาดนำการผลิต และใช้นวัตกรรม เทคโนโลยีเข้ามาผสมผสานกับภูมิปัญญา โดยเฉพาะการผลิตในโรงเรือนระบบปิดที่แม้ต้องลงทุนในระยะแรกแต่ผลที่ตามมาคือ ลดต้นทุนการผลิตในเรื่องสารเคมี และทำปุ๋ยใช้เองก็ลดค่าปุ๋ยเคมีลงได้ ทำให้ต้นทุนการผลิตลดลงจากเดิมกว่า 50% ขณะที่ผลผลิตเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 35-50% ที่สำคัญคือสินค้ามีความปลอดภัยเป็นที่ต้องการของผู้บริโภค เมื่อเราผลิตสินค้าดีมีคุณภาพ ทำแพ็กเกจจิ้งให้น่าสนใจ และประชาสัมพันธ์ผ่านช่องทางออนไลน์ที่คนเข้าถึงง่ายและรวดเร็ว ผลิตอะไรออกมาก็ขายได้หมด” เกษตรกรรุ่นใหม่ กล่าวย้ำ