‘กปท.เวียงท่ากาน’คุมโรค NCDs ดึงแม่ครัวงานบุญลด‘หวาน-มัน-เค็ม’

วันจันทร์ ที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568, 06.00 น.

ทพ.อรรถพร ลิ้มปัญญาเลิศ รองเลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) พร้อมด้วยคณะผู้บริหาร สปสช.เขต 1 เชียงใหม่ ลงพื้นที่ รพ.สต.บ้านสันห่าว ต.เวียงท่ากาน อ.สันป่าตอง จ.เชียงใหม่ เมื่อเร็วๆ นี้ เพื่อเยี่ยมชมการดำเนินงาน “โครงการโมเดลต้นแบบกปท. ธรรมนูญการพัฒนาระบบสุขภาวะลดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ในชุมชนผ่านการอบรมให้ความรู้อาหาร ลด หวาน มัน เค็ม สำหรับแม่ครัวธรรมนูญ ดูแลการปรุงอาหารงานบุญในชุมชน”โดยมี นายเทียมทัน ปัญญา นายกองค์การบริหารส่วนตำบลเวียงท่ากาน พร้อมด้วย นางทัศนา อินต๊ะแก้ว ผู้อำนวยการ รพ.สต.บ้านสันห่าวต้อนรับ และให้ข้อมูล

นายเทียมทัน กล่าวว่า อบต.เวียงท่ากานได้ร่วมกับ รพ.สต. ดำเนินงานโดยใช้งบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพในระดับท้องถิ่นหรือพื้นที่ (กปท.) มาทำเรื่องธรรมนูญสุขภาวะเวียงท่ากาน เพื่อปรับพฤติกรรมลดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง เช่น อาหารไม่ใส่เครื่องปรุง เพื่อลดความเสี่ยงในการเกิดโรคเบาหวาน ความดันโลหิตรวมทั้งโครงการส่งเสริมสุขภาพอื่นๆ เช่น TO BE NUMBER ONE ก็ใช้งบจาก กปท. ในการสนับสนุนเช่นกัน โดยมีเป้าหมายเพื่อใช้งบประมาณให้คุ้มค่าและเกิดประโยชน์มากที่สุด และผลลัพธ์จากตัวชี้วัดก็พบว่ามีผลการควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่ดี และในอนาคตจะขยายเครือข่ายการดำเนินงานไปยังตำบลอื่นๆ ให้มากที่สุดต่อไป

“กปท. นับเป็นมีประโยชน์ต่อพื้นที่มาก อย่างไรก็ดีอยากให้ สปสช. พิจารณาปรับเพิ่มงบอุดหนุนแก่ กปท. ที่มีการใช้งบประมาณอย่างมีประสิทธิภาพ โดยอาจพิจารณานำเงินจาก กปท.อื่นๆ ที่ไม่ค่อยได้ใช้เงินไปทำโครงการส่งเสริมสุขภาพมาปรับเกลี่ยเพิ่มเติมให้แก่ กปท.ที่ดำเนินการอย่างจริงจังและมีผลการดำเนินงานดี”นายก อบต.เวียงท่ากาน กล่าว

นางทัศนา กล่าวว่า จุดเริ่มต้นมาจากโครงการพัฒนาระบบคุณภาพชีวิตทุกกลุ่มวัย ในปี 2559 ที่ได้ค้นหาปัญหาสุขภาพในพื้นที่และพบว่าโรคเรื้อรังเป็นปัญหาอันดับต้นๆ ของคนในชุมชน จึงได้มีการหารือร่วมกับชุมชนต่างๆในพื้นที่รับผิดชอบของ รพ.สต.บ้านสันห่าว และเลือกใช้ธรรมนูญสุขภาพเป็นเครื่องมือเพื่อปรับพฤติกรรมสุขภาพของคนในชุมชน โดยมีหมู่บ้านเข้าร่วมทั้งหมด 4 หมู่บ้าน

จากการวิเคราะห์พบว่าอาหารที่ผู้ป่วยโรคเรื้อรังรับประทาน ส่วนมากผู้ป่วยไม่ได้เป็นคนปรุงเอง ดังนั้นต่อมาปี 2560 รพ.สต.บ้านสันห่าว จึงได้จัดทำโครงการโดยใช้งบประมาณกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่น (กปท.) ทำการอบรมแม่ครัวที่เป็นผู้ประกอบอาหารเหล่านี้หมู่บ้านละ 10-15 คน แต่ด้วยครัวเรือนในพื้นที่มีจำนวนมาก จึงได้เริ่มจากกลุ่มแม่ครัวที่เป็นคนทำอาหารในงานบุญต่างๆ ก่อน

โดยชวนแม่ครัวในงานพิธีต่างๆ มาให้ความรู้ ลดหวาน มัน เค็ม ลดการใช้เครื่องปรุงต่างๆ ลง มีนักโภชนามาให้ความรู้ เริ่มต้นจากงานศพก่อน จากนั้นก็เป็นงานบุญต่างๆ เน้นที่อาหารสุขภาพ เพื่อปรับพฤติกรรมการกินที่ก่อให้เกิดโรค NCDs และมีเป้าหมายขยายลงไปยังครัวเรือนต่างๆ ในชุมชน

“ผลลัพธ์ถือว่าเป็นที่น่าพอใจ เช่น ตัวชี้วัดผลการควบคุมโรคเบาหวานเพิ่มขึ้นจากเดิม 32%เป็น 48% และผลการควบคุมโรคความดันโลหิตดีขึ้นจากเดิม 30% เป็น 59.7% และเมื่อเทียบกับหมู่บ้านอื่นๆ ใกล้เคียง พบว่าหมู่บ้านที่ประกาศใช้ธรรมนูญสุขภาพจะมีผลลัพธ์การควบคุมโรคเรื้อรังที่ดีกว่า” ผอ.รพ.สต.บ้านสันห่าวกล่าว

ด้าน ทพ.อรรถพร กล่าวว่า ความร่วมมือของ รพ.สต.บ้านสันห่าว และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น นำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ซึ่งแม้จะเป็นเรื่องที่ยากมากแต่ที่นี่ทำได้ดี สะท้อนผลสัมฤทธิ์ของ กปท. ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง 30 บาท) ที่เน้นความร่วมมือกับท้องถิ่นทั่วประเทศ ซึ่ง สปสช. จะนำแบบร่างโครงการนี้ โพสต์ในเว็บไซต์ของ สปสช. เพื่อให้ กปท. อื่นๆ ที่สนใจทำโครงการในลักษณะนี้ดาวน์โหลดเพื่อนำไปเป็นต้นแบบการดำเนินการต่อไป ส่วนข้อเสนอในการปรับเกลี่ยงบประมาณจาก กปท. ที่ไม่ค่อยมีผลงาน มาปรับเพิ่มแก่ กปท. ที่มีผลงานดีนั้น จะรับข้อเสนอไปเสนอต่อคณะอนุกรรมการชุดต่างๆ ที่เกี่ยวข้องต่อไป

นางยุพิน มาเรือน อายุ 67 ปี หนึ่งในผู้ป่วยโรคเบาหวาน กล่าวว่า ได้รับคำแนะนำจากทีมงาน รพ.สต.บ้านสันห่าว ในเรื่องการปรับลดเครื่องปรุง ลดหวาน มัน เค็ม จึงนำมาปรับใช้กับที่บ้าน อาหารต่างๆ ที่ทำนั้นจะลดการใช้เครื่องปรุงควบคู่ไปกับการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งหลังจากเริ่มทำตามคำแนะนำมาไม่ถึง 1 ปี พบว่าการควบคุมค่าน้ำตาลสะสมในเลือดดีขึ้นมากจากเดิมที่อยู่ที่ 7-8 ลดลงเหลือ 5 สภาพร่างกายที่มักปวดหัว อ่อนเพลีย ก็ดีขึ้น ซึ่งนอกจากส่งผลดีกับตัวเองแล้วยังดีต่อสามีและลูกๆ ด้วย

“พอเห็นว่ามันได้ผลเราก็มีกำลังใจทำต่อไปจริงๆ การปรับพฤติกรรมมาออกกำลังกาย ปรับพฤติกรรมการรับประทานตามใจอยาก ไม่ใช่เรื่องยากเลยถ้าเราตั้งใจจริง แม้รสชาติจะอร่อยน้อยลงแต่มันเป็นผลดีต่อสุขภาพในระยะยาว” นางยุพิน กล่าว

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)

‘คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาฯ’ ร่วม‘สปสช.’ใช้ข้อมูลบัตรทองเพื่อศึกษาวิจัย

วันจันทร์ ที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568, 06.00 น.

คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) จัดพิธีลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ MOU) เรื่อง “การดำเนินงานการบริหารจัดการข้อมูล และการจัดเก็บข้อมูลการรับบริการของผู้มีสิทธิในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ” เพื่อใช้ในการศึกษาและการวิจัย เมื่อวันที่ 10 ก.พ. 2568 ที่ผ่านมา

รศ.ดร.ธารทัศน์ โมกขมรรคกุล คณบดีคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า ปัญหาอย่างหนึ่งในภาคการศึกษาคือการหาข้อมูลจริงมาใช้ในการศึกษาทำได้ค่อนข้างยากการร่วมมือในครั้งนี้จึงเป็นโอกาสอันดีที่จะทำให้นิสิตของคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มีข้อมูลในลักษณะที่เป็น Meta Data มาใช้ในการศึกษาทดลองโมเดลต่างๆ รวมถึงนำเสนอนโยบายต่างๆ ที่เป็นประโยชน์กับ สปสช. และประเทศชาติในอนาคต

“ความร่วมมือในครั้งนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เพราะนอกจากการคำนวณงบประมาณในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติแล้ว ยังมีโครงการอีกมากมายที่สามารถทำร่วมกับ สปสช. ได้ อย่างเช่น สาขาวิชา MIS ภาควิชาพาณิชยศาสตร์ ก็สามารถใช้ข้อมูลเพราะวิเคราะห์เพื่อทำความเข้าใจพฤติกรรมของผู้ป่วย หรือ ภาควิชาการธนาคารและการเงิน ก็สามารถนำข้อมูลไปใช้วิเคราะห์โมเดลทางการเงินต่างๆ รวมทั้งภาควิชาการตลาด ก็สามารถนำองค์ความรู้มาใช้กับข้อมูลนี้ได้” คณบดีคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชีฯ กล่าว

นพ.จเด็จ ธรรมธัชอารี เลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) กล่าวว่า หน้าที่ของ สปสช. คือ เป็นองค์กรที่บริหารจัดการการใช้งบประมาณในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง 30 บาท) สำหรับผู้มีสิทธิบัตรทองฯ กว่า 47.5 ล้านคนทั่วประเทศ ซึ่งแต่ละปีมีข้อมูลการรับบริการสุขภาพจำนวนมหาศาล สปสช. จึงให้ความสำคัญในการขับเคลื่อนองค์กรโดยการใช้ประโยชน์จากข้อมูลหรือ Data-Driven Organization

อาทิ การนำข้อมูลมาวิเคราะห์ในการจัดทำงบประมาณ การประเมินแนวโน้มและความต้องการของผู้ป่วย ตลอดจนกำหนดนโยบายที่ตรงกับสถานการณ์ สำหรับการลงนามเอ็มโอยูระหว่างคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชีฯ และ สปสช. ครั้งนี้ เป็นความร่วมมือในการสร้างความแข็งแกร่งโดยการนำข้อมูลมาใช้ประโยชน์สูงสุด ซึ่งเบื้องต้นภาควิชาสถิติ คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชีจะนำข้อมูลไปเพื่อคำนวณงบประมาณระบบหลักประกันสุขภาพฯ ในอนาคต

กล่าวคือ สปสช. มีวิธีคำนวณงบประมาณในแต่ละปีอยู่แล้ว แต่ก็ยังมีข้อสงสัยว่าจะมีวิธีอื่นที่มีการคำนวณมากกว่านี้อีกหรือไม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในขณะนี้รัฐบาลต้องการใช้ระบบงบประมาณฐานศูนย์ (zero based budgeting) ดังนั้นการคำนวณในลักษณะที่ประชาชนแต่ละคนมีความเสี่ยงในการเกิดโรคที่ไม่เหมือนกัน หากสามารถจัดงบประมาณโดยคำนวณจากความเสี่ยงของแต่ละคน น่าจะเป็นวิธีการใหม่ที่อธิบายได้มากขึ้น

“การจะคำนวณในแบบนี้ได้จะต้องใช้วิชาการขั้นสูง ซึ่งคณะภาควิชาสถิติ คณะพาณิชยศาสตร์ฯ มีศักยภาพทำได้โดยใช้ข้อมูลในระบบบัตรทอง ซึ่งแต่ละปีมีผู้มารับบริการถึง 170 ล้านครั้ง หากสามารถดูสถิติย้อนหลังว่าแต่ละคนมีความเสี่ยงด้านสุขภาพอย่างไร ก็อาจใช้หลักคณิตศาสตร์ประกันภัยมาคำนวณในลักษณะคล้ายๆ เบี้ยประกันในอนาคตได้ นี่คือวัตถุประสงค์หลักการลงนามครั้งนี้และจะทำวิจัยร่วมกัน อาจนำมาสู่วิธีการคำนวณงบประมาณที่ต่างจากเดิม และเป็นคำตอบให้รัฐบาลจัดสรรงบประมาณในระบบบัตรทองต่อไป”เลขาธิการ สปสช. กล่าว

พลิกขยะเกษตรสู่ลิกนิน นวัตกรรมเปลี่ยนเศรษฐกิจไทยให้ยั่งยืน

วันจันทร์ ที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568, 06.00 น.

ในโลกปัจจุบันปัญหาขยะชีวมวลกำลังกลายเป็นวิกฤตสำคัญ โดยเฉพาะในประเทศไทยที่เศรษฐกิจพึ่งพาภาคการเกษตรเป็นอย่างมาก ชีวมวลจากชานอ้อย ฟางข้าว ปาล์มน้ำมัน และเศษวัสดุทางการเกษตรจำนวนมหาศาลถูกเผาทำลายหรือทิ้งไปโดยไร้ประโยชน์ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสภาพภูมิอากาศอย่างรุนแรง

เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าวจึงเป็นที่มาของโครงการ การพัฒนากระบวนการบำบัดชีวมวล เพื่อแยกส่วนและตกตะกอน ลิกนินบริสุทธิ์ เป็นผลงานวิจัยร่วมระหว่าง ศ.ดร.นวดล เหล่าศิริพจน์ อาจารย์ประจำบัณฑิตวิทยาลัยร่วมด้านพลังงานและสิ่งแวดล้อม (JGSEE) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี และ ดร.ชญานนท์ โชติรสสุคนธ์ นักวิจัยกลุ่มวิจัยเทคโนโลยีไบโอรีไฟเนอรี่และชีวภาพ (IBBG) ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)

“ชีวมวลไม่ใช่ของเสีย แต่คือทรัพยากรสำคัญที่สามารถแปรรูปให้เกิดประโยชน์สูงสุด เราต้องการสร้างความสมดุลระหว่างเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม” ศ.ดร.นวดล เหล่าศิริพจน์ ในฐานะหัวหน้าโครงการ กล่าว

ปัจจุบันชีวมวลถูกนำมาใช้ประโยชน์ในหลากหลายรูปแบบ เช่น การแปรรูปเป็นพลังงาน หรือการสกัดองค์ประกอบสำคัญอย่างเซลลูโลสเพื่อนำไปผลิตเยื่อกระดาษ อย่างไรก็ตาม ชีวมวลยังมีองค์ประกอบอื่นๆ ที่ถูกมองข้าม หนึ่งในนั้นคือลิกนิน (Lignin) ซึ่งมีอยู่มากถึง 20% ของชีวมวล และมีศักยภาพสูงในการนำไปใช้ประโยชน์

“ลิกนินเป็นองค์ประกอบสำคัญในชีวมวลลิกโนเซลลูโลส มีคุณสมบัติพิเศษ เช่น การดูดกลืนรังสียูวีและการต้านอนุมูลอิสระ แต่ด้วยโครงสร้างทางเคมีที่ซับซ้อน ทำให้กระบวนการสกัดแบบเดิมต้องใช้สารเคมีที่รุนแรง ซึ่งนอกจากจะทำลายคุณสมบัติสำคัญของลิกนินแล้ว ยังทำให้ลิกนินถูกจัดเป็นของเสียที่ยากต่อการนำไปพัฒนาต่อยอด ทีมวิจัยจึงได้พัฒนากระบวนการใหม่ โดยใช้ตัวทำละลายอินทรีย์ ที่สามารถสกัดลิกนินออกมาได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมทั้งนำตัวทำละลายกลับมาใช้ซ้ำ กระบวนการนี้เป็นระบบกึ่งไร้ของเสีย (Semi-Zero Waste) ช่วยให้ได้ลิกนินที่มีความบริสุทธิ์สูงและยังคงคุณสมบัติสำคัญไว้อย่างครบถ้วน” ดร.ชญานนท์ กล่าว

จากการวิจัยร่วมกันโดยใช้ห้องปฏิบัติการร่วมด้านพลังงานและเคมีชีวภาพ (BIOTEC-JGSEE Integrative Biorefinery Laboratory) ได้ค้นพบศักยภาพของลิกนินในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่ยั่งยืนในหลากหลายอุตสาหกรรม เช่น การพัฒนาพลาสติกผสมลินินที่สามารถกันรังสียูวีได้โดยไม่ต้องพึ่งพาสารเคมี และผลิตเป็น “กรีนแพ็กเกจจิ้ง” ด้วยการผสมลิกนินเข้ากับพลาสติกชีวภาพ

เช่น PLA (พลาสติกย่อยสลายได้) และ พลาสติก Up-cyling rPET (พลาสติกทนความร้อนและยืดหยุ่นสูง) เพื่อพัฒนาบรรจุภัณฑ์ที่ทนต่อรังสียูวี ลดการเสื่อมสภาพ และตอบโจทย์ความยั่งยืน เหมาะสำหรับผลิตภัณฑ์ที่ต้องการคุณภาพและความปลอดภัยจากแสงยูวี ลิกนินยังถูกนำไปผสมในยางธรรมชาติ เพื่อเพิ่มความทนทานและลดการเสื่อมสภาพจากความชื้นและออกซิเจน ลิกนินยังสามารถแทนที่สารเคมีต้านอนุมูลอิสระได้อย่างสมบูรณ์ ทำให้เกิดยางที่มาจากธรรมชาติ 100% ซึ่งเหมาะสำหรับการผลิตยางรถยนต์และผลิตภัณฑ์ยางชนิดพิเศษต่างๆ

นอกจากนี้ ลิกนินยังถูกใช้ในอุตสาหกรรมความงาม เป็นส่วนประกอบในผลิตภัณฑ์รองพื้น (Foundation) ด้วยโทนสีน้ำตาลธรรมชาติและคุณสมบัติป้องกันรังสียูวี โดยมีค่า SPF สูงถึง 36 โดยไม่ต้องใช้สารเคมีเพิ่มเติม ทั้งยังมีศักยภาพในการต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งอาจช่วยชะลอวัย ทีมวิจัยกำลังดำเนินการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อยืนยันผลลัพธ์ในเชิงลึก ทั้งหมดถือเป็นการนำของเหลือจากชีวมวลมาต่อยอดเป็นนวัตกรรมที่มีมูลค่าสูงได้

นอกจากการเพิ่มมูลค่าให้กับชีวมวลแล้ว ทีมวิจัยยังมุ่งมั่นลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ชีวมวลที่ถูกทิ้งหรือเผาทำลายมักปล่อยก๊าซเรือนกระจก เช่น มีเทนและคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ กระบวนการแปรรูปลิกนินไม่เพียงช่วยลดการปล่อยก๊าซเหล่านี้ แต่ยังสร้างรายได้ให้กับเกษตรกรจากการขายเศษเหลือการเกษตรในราคาที่สูงขึ้นด้วย

ในอนาคต ทีมวิจัยวางแผนขยายขอบเขตงานวิจัยเพื่อสนับสนุนเป้าหมาย “Zero Emission” และเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) โดยการใช้ชีวมวลให้เกิดประโยชน์สูงสุด ช่วยลดของเสีย และเพิ่มศักยภาพให้ผู้ประกอบการไทยในอุตสาหกรรมต่างๆ นอกจากนี้ทีมวิจัยยังเล็งเห็นว่าแนวทางนี้สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงในระดับโครงสร้างเศรษฐกิจ พร้อมทั้งสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนในระยะยาว

“ลิกนินเป็นตัวอย่างของการแปรรูปชีวมวลที่ไม่ได้ช่วยแค่ลดขยะ แต่ยังสร้างโอกาสใหม่ให้กับอุตสาหกรรมไทย ทั้งด้านเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม” ศ.ดร.นวดล กล่าวทิ้งท้าย

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.)